აორტის ანევრიზმა
აორტა, გულის მთავარი არტერია (სისხლძარღვი), მონაწილეობს ჟანგბადით მდიდარი სისხლის გულიდან სხეულისკენ გადატანაში. ზოგ შემთხვევაში აორტის კედლები სუსტდება და შეიძლება წარმოიქმნას გაბერვა. ეს გაბერვა ეწოდება აორტის ანევრიზმას და თუ გაფართოების დიამეტრიდან გამომდინარე დადგინდება, რომ გასკდომის რისკი მაღალია, მაშინ შესაძლოა მოკლე დროში მკურნალობის მიზნით ჩარევა გახდეს საჭირო. ადრეული ეტაპზე დიაგნოსტირება აადვილებს კონტროლს, თუმცა ხშირად ანევრიზმის გასკდომის შედეგად გამოვლინდება, როცა გადაუდებელ ჩარევას მოითხოვს და სიცოცხლისთვის საშიში ხდება. თუმცა ზოგ ადამიანს აქვს ისეთი სიმპტომები, რომლებიც ადრეულ დიაგნოზს აადვილებს. ასევე, რისკის ჯგუფში მყოფი პირები რეგულარული სკრინინგის გავლით შეძლებენ ანევრიზმის ადრეულ დიაგნოზს და შესაბამის დროს ჩარევით თავიდან აიცილონ გასკდომები.
რა არის აორტის ანევრიზმა?
აორტა არის სხეულის უდიდესი არტერია, რომელიც გულიდან სისხლსა და ჟანგბადს ატარებს. აორტა გულიდან მკერდისა და მუცლის გავლით მიემართება და უზრუნველყოფს ჟანგბადით მდიდარი სისხლის განაწილებას სხეულის ქსოვილებსა და ორგანოებში. ანევრიზმა კი სისხლის წნევის ზემოქმედებით განვითარებადი ბალონისმაგვარი სისხლძარღვის გამობერვაა. აორტას სტრუქტურით სქელი კედლები აქვს, რომლებიც ნორმალურ სისხლის წნევას უძლებს. თუმცა აორტის კედელში წარმოქმნილმა სისუსტემ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლძარღვის დიამეტრის გაფართოება ამ უბანში და ანევრიზმის განვითარება. როდესაც სისხლძარღვის დიამეტრი ნორმალური დიამეტრის ერთნახევარჯერ იზრდება, ის ანევრიზმად განისაზღვრება. ანევრიზმაში წარმოქმნილი გაბერვა გაზრდისას შეიძლება გასკდეს და გამოიწვიოს მძიმე სისხლდენა, რომელიც სიკვდილით შეიძლება დამთავრდეს. კონტროლის გარეშე ანევრიზმამ შეიძლება გამოიწვიოს არტერიის კედლის გახევა, სისხლის კედლებს შორის შეღწევა, ან შიგნით თრომბის წარმოქმნა, რომლის შემდგომი წინსვლის შედეგად პერიფერიულ არტერიებში ვიწროება და დაზიანება. აორტის ანევრიზმები წარმოქმნის უბნის მიხედვით ორ ძირითად ტიპად იყოფა.
მუცლის აორტის ანევრიზმა
ანევრიზმის ყველაზე ხშირად შემხვედრი უბანია მუცლის არე. მუცლის აორტა, რომელიც აორტის მუცლის ნაწილს წარმოადგენს, მუშაობს იმისათვის, რომ ჟანგბადით მდიდარი სისხლი მიაწოდოს მუცელსა და ქვედა კიდურებს. მუცლის აორტის ანევრიზმა აღნიშნავს ამ უბანში წარმოქმნილ გაბერვას.
თორაკალური აორტის ანევრიზმა
თორაკალური აორტა აორტის ზედა ნაწილში ინვერსიული U-ს ფორმისაა და წარმოადგენს აორტის მკერდის ნაწილს. ანუ იმ ნაწილს, რომელიც გულიდან მუცლის არემდე მიემართება, ეწოდება თორაკალური აორტა. თორაკალური აორტის ანევრიზმა კი გულიდან დიაფრაგმის ზედა ნაწილში მდებარე აორტის ამ ნაწილში წარმოქმნილ შეშუპებას ან გაბერვას აღნიშნავს. მას ასევე უწოდებენ გულის ანევრიზმას.
რა იწვევს აორტის ანევრიზმას?
ანევრიზმა არის სისხლძარღვის კედლის სისუსტით გამოწვეული დაავადება. ამიტომ სისხლძარღვის კედლის სისუსტის გამომწვევი მდგომარეობები ანევრიზმისთვისაც რისკის ფაქტორია. ანევრიზმა შეიძლება იყოს თანდაყოლილი, ასევე შეიძლება შემდგომში გაჩნდეს. განსაკუთრებით ასაკის მატება, გენეტიკური და გარემო ფაქტორები მონაწილეობს აორტის ანევრიზმის წარმოქმნაში. განსაკუთრებით მაღალი რისკი აქვს 65 წელზე უფროს მოზრდილებს. ასევე, აორტის ანევრიზმა უფრო ხშირად გვხვდება მამაკაცებში. პირველი ხარისხის ნათესავებში აორტის ანევრიზმის ანამნეზიც რისკის ფაქტორებს შორისაა. თამბაქოს მოხმარება რისკის ფაქტორად მიიჩნევა იმის გამო, რომ ის ზრდის აორტის ანევრიზმის გასკდომის რისკს. სისხლძარღვებში ცხიმოვანი ნივთიერებების დაგროვება, რომელიც იწვევს სისხლძარღვის ვიწროებას, ათეროსკლეროზი კი ყველაზე გავრცელებულ მიზეზებს შორისაა. აორტის ანევრიზმის ზოგადი მიზეზები და რისკის ფაქტორები ასეთია:
ათეროსკლეროზი (სისხლძარღვების გამკვრივება)
არტერიის ანთება
გენეტიკური ფაქტორები (მარფანის სინდრომი და ელერს-დანლოსის სინდრომი)
აორტის ტრავმები
სიფილისი
ინფექციები
მაღალი არტერიული წნევა
მოულოდნელი ტრავმებით გამოწვეული დაზიანებები
მაღალი ქოლესტერინი
ოჯახში ანევრიზმის ანამნეზი
ასაკის მატება
თამბაქოს მოხმარება
სხეულის სხვა ნაწილებში არსებული ანევრიზმები
თირკმლის უკმარისობა
KOAH
ვასკულიტი
რა არის აორტის ანევრიზმის სიმპტომები?
იმის მიხედვით, თუ სად ხდება აორტის ანევრიზმა, სიმპტომებშიც როლი ენიჭება. სუნთქვის გაძნელება, ზურგის ან მხრის ტკივილი, კუჭის ტკივილი, გადავსების შეგრძნება არის ზოგადი სიმპტომები, რომლებიც მიზეზის მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს. თუმცა ანევრიზმები ხშირად გასკდომამდე სიმპტომებს არ იწვევს. თუ ანევრიზმა გასკდა და ამის გამო იწვევს სიმპტომს, ის მოითხოვს გადაუდებელ ჩარევასა და მკურნალობას. ანევრიზმის სიმპტომები დამოკიდებულია არა მხოლოდ წარმოქმნის უბანზე, არამედ მიმდინარეობის სტადიაზეც. თუ აორტის ანევრიზმა ჯერ არ გასკდა და იზრდება, სიმპტომებია შემდეგი:
სუნთქვის გაძნელება
გადავსების შეგრძნება
ანევრიზმის წარმოქმნის უბანში ტკივილი
ყლაპვის გაძნელება
ხელებში, კისერში ან სახეზე შეშუპება
თუმცა თუ ანევრიზმა გასკდა და გადაუდებელი ჩარევაა საჭირო, პაციენტში ის შემდეგ სიმპტომებს იწვევს:
თავბრუსხვევა
გულისცემის დაჩქარება
მოულოდნელი და მძიმე ტკივილი მკერდში, მუცლის ტკივილი ან ზურგის ტკივილი
მუცლის აორტის ანევრიზმის სიმპტომები
თუ ანევრიზმა მუცლის აორტის ანევრიზმაა, ის ჩვეულებრივ მუცლის არეს დამაზიანებელ სიმპტომებს იწვევს. თუ ანევრიზმა არ გასკდა, ეს არის მუცლისა და წელის არაგამქრალი ტკივილი, რომელიც მუცლის არეში გულისცემის შეგრძნების სახით ვლინდება. თუმცა თუ მუცელში არსებული ანევრიზმა გასკდა, მაშინ მუცელსა და წელში მოულოდნელი ტკივილი, თავბრუსხვევა, ოფლიანობა, გულისცემის დაჩქარება, ფერმკრთალი კანის ფერი და გონების დაბინდვა ვლინდება.
მკერდის აორტის ანევრიზმის სიმპტომები
თორაკალური აორტის ანევრიზმა მკერდში ნელა იზრდება და თავდაპირველად სიმპტომებს არ იწვევს. თუმცა ზრდის დაწყებისას შეიძლება გამოიწვიოს ზურგის ტკივილი, ხველა, ხმის ჩახლეჩა, სუნთქვის გაძნელება და მკერდში მგრძნობელობა. თუ ეს ზრდა ანევრიზმის გასკდომას გამოიწვევს, წარმოიქმნება ცნობიერების დაკარგვა, სუნთქვის გაძნელება, არტერიული წნევის დაცემა და ყლაპვის სირთულე.
როგორ ისმება აორტის ანევრიზმის დიაგნოზი?
აორტის ანევრიზმების დიდი ნაწილი სიმპტომებს არ იწვევს, თუმცა რუტინული კონტროლით დიაგნოზის დასმა რთული არ არის. თუმცა თუ პირი რუტინულ კონტროლს არ ატარებს, ანევრიზმის გასკდომის შემდეგ დიაგნოზის დასმის რისკი მაღალია. თუ პირს აორტის ანევრიზმის განვითარების მაღალი რისკი აქვს ან მას აქვს ანევრიზმაზე მიმანიშნებელი სიმპტომები, მაშინ იყენებენ გამოსახულებითი კვლევის მეთოდებს. ესენია კომპიუტერული ტომოგრაფია, ანგიოგრაფია და ულტრაბგერა. გამოსახულებითი კვლევის მეთოდებამდე ექიმი ატარებს ფიზიკურ გასინჯვას. ამ გასინჯვისას ექიმი ისმენს გულს, ამოწმებს პულსს და აფასებს სიმპტომებს. შემდგომ ულტრაბგერით შეისწავლება აორტის დიამეტრი. თუ აორტის დიამეტრი საჭიროზე მეტია, შესაძლებელია სხვადასხვა სკრინინგის ტესტების გამოყენება. აორტის ანევრიზმის შესაფასებლად გამოყენებული ტესტებია:
ულტრაბგერა:ულტრაბგერა აორტას დროში მონიტორინგში ეხმარება, ხოლო ანევრიზმის ზომის შესახებაც შეუძლია ინფორმაციის მიწოდება. განსაკუთრებით მუცლის აორტის ანევრიზმისთვის ირჩევა.
ექოკარდიოგრაფია:აორტის ანევრიზმის ზომის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისას ასევე საშუალებას იძლევა შეიტყოს თორაკალური აორტის შესახებ.
MRG:MRG; ეხმარება ანევრიზმის ზომის, ფორმისა და მდებარეობის შესახებ ინფორმაციის მიღებაში.
აორტის ანევრიზმის სკრინინგი რომელ პაციენტებზე ტარდება?
აორტის ანევრიზმისთვის ზოგიერთი ადამიანის რეგულარული სკრინინგია საჭირო. რადგან ეს მდგომარეობა, რომელიც ხშირად სიმპტომებს არ იძლევა, ადრეულად დიაგნოსტირებისას შეიძლება კონტროლირდეს გასკდომამდე. აორტის ანევრიზმის სკრინინგი იმ ადამიანების მახასიათებლებია, ვისაც უნდა ჩაუტარდეს:
65-75 წლის ასაკის, ადრე თამბაქოს მომხმარებელი პირები (განსაკუთრებით მამაკაცები)
თუ თამბაქო არ მოუხმარია, ოჯახში ანევრიზმის ანამნეზის მქონე პირები
75 წლისა და მეტი ასაკის, რომელთა პირველი ხარისხის ნათესავებშიც ანევრიზმა გვხვდება, პირები
პერიფერიული არტერიული დაავადების ანამნეზის მქონე პირები (5)
აორტის ანევრიზმის მკურნალობის მეთოდები
აორტის ანევრიზმის მკურნალობა დამოკიდებულია იმაზე, გასკდა თუ არა ანევრიზმა. თუ ანევრიზმა ჯერ არ გასკდა, უნდა შეკავდეს მისი იმდენად გაზრდა, რომ გასკდეს. ამ პროცესში ანევრიზმის ზრდის დონე ასევე რეგულარულად კონტროლდება სკრინინგის ტესტებით. მიზანია ანევრიზმის იმდენად გაზრდის თავიდან აცილება, რომ გასკდეს. ამ პროცესში ანევრიზმის ზომის მატების თავიდან ასაცილებლად შეიძლება დაინიშნოს ქოლესტერინის პრეპარატები ან სისხლის წნევის დამარეგულირებელი პრეპარატები.
პაციენტში არსებული ანევრიზმის ზომისა და ზრდის სიჩქარის მიხედვით შეიძლება შეირჩეს ქირურგიული პროცედურა. ჩატარებული ოპერაციების შემდეგ გრაფტად წოდებული კლაპანის ირგვლივ შესაძლოა წარმოიქმნას გართულებები, როგორებიცაა: სისხლდენა, სისხლის შედედება, ინფექცია და გრაფტის თავდაპირველი ადგილიდან გადაადგილება. ამიტომ პაციენტს მკურნალობის შემდეგაც რეგულარულად უნდა ჩაუტარდეს კონტროლი. ასევე, პაციენტის ცხოვრების წესში განხორციელებულ ცვლილებებსაც მკურნალობის პროცესში მნიშვნელოვანი როლი აქვს. ცხოვრების წესში შესაძლო ცვლილებებია:
თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტა: თამბაქოს მოხმარებამ შეიძლება გამოიწვიოს ანევრიზმის სწრაფი ზრდა, რაც გასკდომებს გამოიწვევს.
გულის დამცავი დიეტის მიღება: გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის მხარდამჭერი კვების რეჟიმი, მაღალი არტერიული წნევისა და ქოლესტერინის შემამცირებელი ეფექტის გამოვლენით, ხელს უწყობს გასკდომების თავიდან აცილებას.
სტრესის მართვა: სტრესული ცხოვრების წესი შეიძლება გამოიწვიოს წნევის მომატება. ეს მდგომარეობა გავლენას ახდენს არსებული ანევრიზმის ცუდ მიმდინარეობაზე.
ფიზიკურად აქტიურობა: ექიმის კონტროლის ქვეშ შესრულებულმა ფიზიკურმა აქტივობებმა შეიძლება მხარი დაუჭიროს პაციენტის მკურნალობის პროცესს (5).
ქირურგიული მეთოდი
ქირურგიულად ჩატარებული ანევრიზმის აღდგენა განსაკუთრებით გასკდომის შემთხვევაში ირჩევა. ღია ქირურგიად ასევე წოდებული ეს მეთოდი მიზნად ისახავს ანევრიზმის გასკდომის ან გასკდომის შემდგომი დაზიანების აღდგენას. პრობლემური აორტის ადგილი იხსნება, დაზიანებული ნაწილი ამოიღება და ეს უბანი იცვლება გრაფტად წოდებული სინთეტიკური მილით. ეს მილი სისხლძარღვიდან სისხლის უსაფრთხო გავლას უზრუნველყოფს. თუ ანევრიზმა მუცლისაა, მუცლის ოდნავ ქვემოთ იჭრება ჭრილობა. თუ ანევრიზმა თორაკალურია, მკერდზე ჭრილობაა საჭირო.
ენდოვასკულური მეთოდი
ქირურგიულ მეთოდში გამოყენებული გრაფტი ენდოვასკულურ მეთოდში მსხვილი ჭრილობების გარეშე სისხლძარღვში ათავსებენ. ამისთვის პაციენტს მინიმალურად ინვაზიური მეთოდით კათეტერის გამოყენებით გრაფტი მიეწოდება საჭირო უბანში. შესაბამის წერტილში გაკეთებული ჭრილობიდან კათეტერად წოდებული მილი ახალ კლაპანს აორტამდე მიაწევს. აღსადგენად სასურველ სუსტ წერტილში გრაფტის განთავსებით ისახება მიზნად ბალონისებური გაბერვის თავიდან აცილება. განთავსებული სტენტ-გრაფტი სისხლის დინებას უარყოფითად არ მოქმედებს და სისხლის ნაკადი ჯანსაღად გრძელდება.
აორტის ანევრიზმა, გასკდომისას, შეიძლება სიცოცხლისთვის საშიში პრობლემა გახდეს. ამიტომ რისკის ჯგუფში მყოფმა პირებმა რეგულარული კონტროლით უნდა აკონტროლონ ანევრიზმის არსებობა. ანალოგიურად, ანევრიზმის არსებობის დაფიქსირებულ პირებს ზრდის მონიტორინგი სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს. განსაკუთრებით ეს მდგომარეობა, რომელიც ასაკის მატებასთან და გენეტიკურ ფაქტორებთან მჭიდრო კავშირშია, შეიძლება კონტროლირდეს ცხოვრების წესში შეტანილი ცვლილებებითა და ქირურგიული პროცედურებით. თუ პაციენტს აორტის ანევრიზმა აქვს და მოულოდნელი სიმპტომები განვითარდა, გასკდომის რისკის გამო უმოკლეს დროში უნდა მიმართოს ჯანდაცვის დაწესებულებას.
დაიწყეთ სწორი შეფასებით: რა არის აორტის ანევრიზმა?
გაგვიზიარეთ სიმპტომები ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს; ერთად განვსაზღვროთ თქვენთვის შესაფერისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმა.
გაფრთხილება
თუ სიმპტომები მოულოდნელად დაიწყო, სწრაფად პროგრესირებს ან მნიშვნელოვნად ზღუდავს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
დაგეგმეთ რა არის აორტის ანევრიზმა?-ის მკურნალობა ჩვენს სპეციალისტებთან ერთად.
შეავსეთ ფორმა ან დაჯავშნეთ ვიზიტი, რათა გაიგოთ მკურნალობის ვარიანტების, პროცესისა და მომზადების შესახებ.
