Boyun fıtığı ameliyatlarında hareketi koruyabilen bir yöntem arayanlar için servikal disk protezi önemli bir seçenek sunuyor. Aslında, bu yöntem hasarlı boyun diskinin çıkarılıp yerine hareket edebilen yapay bir parçanın yerleştirilmesi işlemidir. Modern protezler 2000'li yıllardan itibaren yaygınlaşmış ve günümüzde FDA onaylı birçok güvenilir tasarım bulunmaktadır. Protezin en büyük avantajı ameliyat edilen bölgedeki hareketi korumasıdır.
Bu yazıda servikal disk protezi ameliyatı hakkında bilmeniz gereken her şeyi, kimlere uygulanabileceğini ve ameliyat sonrası dikkat edilmesi gerekenleri bulacaksınız.
Servikal Disk Protezi Nedir?
Servikal disk protezinin tanımı ve amacı
Servikal disk protezi, boyunda dejenerasyona uğramış veya fıtıklaşmış diskin çıkarılıp yerine hareket edebilen yapay bir implantın yerleştirilmesi işlemidir. Tıp dilinde bu işleme servikal disk artroplastisi veya yapay disk replasmanı da denir.
Protezin temel görevi doğal diskin hareketini taklit etmektir. Boyun bölgesindeki fleksiyon, ekstansiyon ve rotasyon hareketlerinin ameliyat sonrasında da sürdürülmesini sağlar. Böylece günlük yaşamda boynu rahatça hareket ettirebilirsiniz.
İlk servikal disk protezi denemeleri 1960'lı yıllara dayanıyor. Ancak modern protezlerin yaygın kullanımı 2000'li yıllardan itibaren başladı. Günümüzde FDA onaylı birçok farklı protez tasarımı mevcut ve uzun vadeli takip çalışmaları bu protezlerin güvenilir olduğunu gösteriyor.
Protez türleri ve malzemeler
Servikal disk protezleri vücudunuzun kabul edeceği biyo-uyumlu malzemelerden üretilir. En yaygın kullanılan malzemeler arasında titanyum, kobalt-krom-molibden karışımı ve polietilen bulunuyor. Bazı protezler seramik alaşımlar da içerir.
Protezler iki metal plakadan ve çoğu zaman polietilenden yapılmış bir çekirdekten oluşur. Farklı ebatları, şekilleri, yükseklikleri ve açı dereceleri vardır. Bu çeşitlilik sayesinde her hastanın anatomisine uygun protez seçimi yapılabilir.
Protezlerin yüzeylerine kemik tutunum desteği sağlamak için özel desenler uygulanır. Bu sayede protez omurgaya sağlam şekilde yerleşir ve zamanla kemikle bütünleşir.
Füzyon ameliyatından farkları
Geleneksel boyun fıtığı ameliyatında anterior servikal diskektomi ve füzyon (ASDF) yöntemi uygulanır. Bu işlemde hasarlı disk çıkarıldıktan sonra iki omur arasına kemik grefti veya kafes yerleştirilerek omurların kaynaştırılması sağlanır. Füzyon başarılı bir yöntem olsa da ameliyat edilen bölgede hareket tamamen ortadan kalkar.
Diğer yandan, servikal disk protezinin en büyük farkı ameliyat edilen seviyedeki hareketi korumasıdır. Bu özellik uzun vadede önemli avantajlar sunar.
Füzyon ameliyatlarından sonra sabitlenmiş segmentin üstündeki ve altındaki disklere ek yük biner. Zamanla bu seviyelerde de dejenerasyon gelişebilir. Bu duruma komşu segment hastalığı denir. Disk protezi bu riski azaltarak uzun vadede tekrar ameliyat ihtiyacını düşürmeyi amaçlar.
Aslında, komşu segment hastalığı genellikle 10 yıldan sonra ortaya çıkar ve hastaların %10'unda tekrar cerrahi gerektirebilir. Protezin asıl amacı böyle bir cerrahi gereksinimini ortadan kaldırmaktır.
Servikal Disk Protezi Kimlere Uygulanır?
Servikal disk protezi ameliyatı her boyun fıtığı hastasına uygulanabilecek bir yöntem değildir. Doğru hasta seçimi ameliyatın başarısında belirleyici rol oynar. Cerrahlar ameliyat öncesinde hastanın yaşını, kemik kalitesini, omurga dizilimini ve eşlik eden sorunları birlikte değerlendirir.
Uygun hasta profili ve koşullar
Servikal disk protezi kimlere uygulanır sorusunun cevabı belirli koşulların bir arada bulunmasını gerektirir. Öncelikle semptomatik boyun fıtığı veya disk dejenerasyonunuz olmalı. Kol ağrısı, uyuşma veya omurilik basısı gibi belirtiler görüntüleme yöntemleriyle doğrulanmış olmalıdır.
Konservatif tedaviye yanıt vermemiş olmanız önemli bir kriterdir. En az 6 haftalık ilaç tedavisi ve fizik tedavi uygulanmasına rağmen yakınmalarınızın devam etmesi gerekir. Bazı kaynaklara göre bu süre 4-6 hafta olarak da belirtilir. Medikal tedavi ve egzersiz programının üstesinden gelemediğinizde cerrahi adaylığınız değerlendirilir.
Disk tutulumu genellikle bir veya iki seviyeyle sınırlı olmalıdır. MR bulgularında tek diskinde sorunu olan hastalar ideal hasta grubunu oluşturur. Birden fazla seviyede disk hasarlarına sahip hastalar da ameliyata aday olabilir ancak bu durum daha dikkatli değerlendirme gerektirir.
Yaş ve aktivite düzeyi kriterleri
Yaş konusu servikal disk protezi uygulamasında önemli bir faktördür. İdeal hasta grubu 20-40 yaş arası sağlıklı yetişkinlerden oluşur. Diğer yandan, kabul edilen kriterler yaşı 30-50 arası olarak belirtir. Genellikle 18-60 yaş arası hastalar için uygun görülür.
Genç ve aktif hastalar bu yöntem için daha uygun adaylardır. Protez ameliyatı özellikle hareket koruyucu bir çözüm aradığınızda tercih edilir. Aktif yaşam tarzınızı sürdürmek istiyorsanız ve boyun hareketlerinizi kaybetmek istemiyorsanız bu ameliyat sizin için düşünülebilir.
Kemik kalitesi ve omurga sağlığı gereksinimleri
Kemik kalitenizin bozulmamış olması servikal disk protezi neden uygulanır sorusunun temel gereksinimlerinden biridir. Osteoporozu olan hastalarda kemik kalitesi bozuk olduğu için sert metal diskin yerleştirilmesi sırasında omurga kırılabilir. İleri derecede kemik erimesi varsa bu ameliyat size uygun değildir.
Disk yüksekliğiniz yeterli düzeyde olmalıdır. Disk yüksekliği 5 mm'den az olmamalı veya bazı kriterlere göre en az 4 mm olmalıdır. Daralmış disk aralığı protez yerleştirilmesini zorlaştırır.
Faset eklemlerinizin sağlam olması başka bir zorunluluktur. Arka kolon harabiyeti olmamalı, özellikle faset eklem dejenerasyonu bulunmamalıdır. Küçük omur eklemlerinde ileri derecede artroz varsa disk protezinin yerleştirilmesi mümkün olmaz. Faset eklem artriti ilerlemişse başka tedavi alternatifleri değerlendirilir.
Omurganızda instabilite, belirgin kifoz deformitesi, tümör, enfeksiyon veya travma öyküsü varsa bu ameliyat uygulanamaz. Ayrıca metal allerjiniz, romatoid artrit veya ankilozan spondilit gibi otoimmün hastalıklarınız varsa alternatif tedavilere başvurulur.
Servikal Disk Protezi Neden Uygulanır?
Ameliyatın temel amacı sinir kökünün veya omuriliğin üzerindeki mekanik basıyı kaldırmaktır. Erken dönemde bu bası ortadan kaldırıldığında sinir dokusu içerisinde ilerleyen zamanlarda ortaya çıkabilecek kronik ve kalıcı değişikliklerin önüne geçilmiş olur.
Boyun fıtığı ve sinir sıkışması
Servikal disk protezi neden uygulanır sorusunun birincil cevabı boyun fıtığına bağlı sinir basısıdır. Kola yayılan ağrı, uyuşma veya güç kaybı gibi radikülopati bulguları ameliyat için temel endikasyonu oluşturur. Boyun omurlarından çıkan sinir köklerinin baskı altında kalması kolunuzda şiddetli ağrıya neden olur.
Omurilik basısı bulguları olan miyelopati vakaları da servikal disk protezi ameliyatı için uygundur. Omuriliğin bası yapan fıtık nedeniyle kalıcı zarar görmesine, yürümenizin sekteye uğramasına veya uzuv hareketlerinizde engellik durumunun gündeme gelmesine izin verilmez. Özellikle yürümede dengesizlik, ellerde ince motor becerilerin kaybı veya ileri aşamalarda idrar kontrolünün kaybı görüldüğünde acil müdahale gerekir.
Dejeneratif disk hastalığı
İleri derece disk yıpranması servikal disk protezi uygulanmasının başka bir nedenidir. Diskler zamanla su kaybetmeye başlar ve bu durum genellikle 30 yaşından sonra hızlanır. Dejenerasyon ilerledikçe diskler kurur ve sinirleri zorlamaya başlar.
Disk dejenerasyonu her zaman ağrı vermez ancak ilerlediğinde kronik boyun ağrısı, hareketle artan rahatsızlık ve bacak veya kola yayılan ağrı ortaya çıkar. Spondilotik radikülopati veya spondilotik miyelopati gelişen hastalarda da bu ameliyat düşünülür.
Konservatif tedaviye yanıt vermeyen vakalar
En az 6 haftalık konservatif tedaviye rağmen belirtilerinizin düzelmemesi ameliyat kararında önemli bir kriterdir. Fizyoterapi ve ilaçlı ağrı tedavisi yeterli etki göstermediğinde cerrahi seçenekler değerlendirilir.
Medikal tedaviye dirençli ağrı, ilerleyici sinir hasarı veya omurilik basısı belirtileri varsa cerrahi kaçınılmaz hale gelir. Sinir üzerindeki bası arttıkça sinir hasarı kalıcı hale gelebilir ve zamanla kaslarda güç kaybı oluşabilir.
Uygulanamayacağı durumlar ve kontrendikasyonlar
Bazı durumlarda servikal disk protezi ameliyatı uygulanamaz. İleri derecede osteoporozunuz, omurganızda tümör, bakteriyel enfeksiyon veya küçük omur eklemlerinde ileri derecede artroz varsa disk protezinin yerleştirilmesi mümkün değildir.
Ankilozan spondilit, romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar kontrendikasyon oluşturur. Cerrahi planlanan seviyede instabilite veya anormal hareketlilik olması, belirgin kifotik deformite, geçirilmiş servikal omurga ameliyatı ve metal alerjisi varlığında protez ameliyatı tercih edilemez.
Orta veya şiddetli faset artriti hem klinik hem de radyografik olarak tespit edildiğinde ameliyat yapılmaz. Ameliyat edilen seviyede hareketin korunması artritik faset eklemlerinde ağrıyı şiddetlendirebilir. Ayrıca %50'den fazla disk alanı çökmüş hastalarda protez önerilmez.
Servikal Disk Protezi Ameliyatı Süreci
Ameliyat öncesi hazırlık ve tetkikler
Servikal disk protezi ameliyatı öncesinde kapsamlı bir değerlendirme yapılır. Nörolojik muayeneniz sonrasında servikal MR ile diskin durumu ve sinir basısının seviyesi belirlenir. Ek olarak servikal dinamik grafiler çekilir. Bu özel röntgenler boyun hareketlerinizin sınırlarını gösterir.
Kemik yoğunluğu ölçümü özellikle 50 yaş üstü hastalarda protezin kemikle bütünleşmesini öngörmek açısından önemlidir. Sigara kullanıyorsanız ameliyattan en az 4 hafta önce bırakmanız önerilir. Kan sulandırıcı ilaçlarınızı cerrahın belirleyeceği sürede kesmeniz gerekir.
Bazı durumlarda sinir iletim testleri de yapılabilir. Bu testler sinirdeki etkilenmenin boyun fıtığından mı yoksa başka bir sorundan mı kaynaklandığını ayrıştırır.
Ameliyat aşamaları ve süre
Servikal disk protezi ameliyatı genel anestezi altında gerçekleştirilir. Boynun ön kısmından yaklaşık 3-5 cm boyunda bir kesi açılır. Yemek borusu ve nefes borusu dikkatle yana çekilerek omurgaya ulaşılır.
İlk olarak hastalıklı disk tamamen çıkarılır. Omurilik kanalı içinde fıtık dokusu kalmışsa bunlar temizlenir. Kemikleşmeler de çıkartılır. Ardından disk aralığının boyutları ölçülerek uygun protez seçilir.
Omur yüzeyleri protezin oturması için hazırlanır. Seçilen yapay disk hassas bir şekilde yerleştirilir. Bu aşamada protezin pozisyonu canlı röntgen ile kontrol edilir. Metal plakaların pürüzlü yüzeyleri sayesinde protez sonraki haftalarda komşu omurlarla birleşir.
Ameliyat süresi konusunda farklı protokoller uygulanır. Genel olarak işlem 60 dakika sürer. Diğer yandan bazı merkezlerde 1-2 saat arasında tamamlanır. Ameliyat 90 dakika içinde de bitebilir.
Ameliyat sonrası ilk günler
Ameliyat sonrası uyanma odasına götürülürsünüz. Burada kalp ve akciğer fonksiyonlarınız izlenir. Ameliyat gününde yatakta istirahat önerilir. Geçici hafif yutma sorunları veya kas tutulmaları tedavi edilir.
Hastanede kalış süresi uygulanan protokole göre değişir. Çoğu hastada kalış süresi 1-2 gündür. Hastalar genellikle sadece bir gün hastanede kalıp ertesi gün taburcu olur. Diğer yandan bazı protokollerde hastanede yaklaşık on gün kalınması gerekir.
İlk 1-2 hafta içinde dinlenmeniz ve sert boyun hareketlerinden kaçınmanız önerilir. Boğazda hassasiyet veya boyunda tutulma görülebilir ancak bunlar genellikle geçicidir. Kol ağrısında erken dönemde rahatlama beklenir.
Servikal Disk Protezi Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
İyileşme süreci ve zaman çizelgesi
Taburculuk ameliyattan sonra aynı gün veya ertesi gün gerçekleşir. Çoğu hasta 1-2 gün içinde eve gidebilir. Bu süre füzyon ameliyatlarına göre belirgin şekilde daha kısadır.
İlk haftada hafif boyun ağrısı ve yutma güçlüğü yaşayabilirsiniz. Bunlar geçici durumlardır ve birkaç hafta içinde düzelir. Boğazda hassasiyet hissedebilirsiniz ancak endişelenmenize gerek yoktur.
İlk 1-2 hafta boyunca dinlenmeniz ve sert boyun hareketlerinden kaçınmanız önerilir. Sonrasında hiçbir kısıtlama olmadan normal günlük yaşamınıza geri dönersiniz. Erken dönemde bile boyun hareketlerinizin kısıtlanmasına gerek olmaz.
2-4. hafta arasında günlük aktivitelerinize kademeli olarak dönebilirsiniz. Masa başı işlere genellikle 2 hafta sonra başlayabilirsiniz. Birkaç hafta içinde çoğu hasta çalışma hayatına geri döner. Boyun hareketleriniz 4-6. haftada normalleşir.
Üçüncü aydan sonra ağır fiziksel aktivitelere ve spora dönüş planlayabilirsiniz. Tam iyileşme altı ay kadar sürebilir. Ancak günlük aktivitelerin büyük çoğunluğuna çok daha erken dönemde başlayabilirsiniz.
Fiziksel aktivite kısıtlamaları
Füzyon ameliyatlarından farklı olarak boyunluk kullanımı genellikle gerekli değildir. Sert boyun korsesine ihtiyaç kalmaz. Bu durum erken mobilizasyona olanak tanır.
İlk haftalarda ani boyun hareketlerinden ve ağır kaldırmaktan kaçınmalısınız. Masa başı çalışanlarda 2-3 hafta sonra işe dönüş mümkündür. Daha yoğun fiziksel aktiviteler ise kontrollü muayene sonrası planlanır.
Araba kullanmaya dört hafta ara vermeniz önerilir. Bisiklete binmeye de aynı süre beklemeniz gerekir. Yaklaşık on hafta sonra golf ve tenis gibi sporlara devam edebilirsiniz.
Olası komplikasyonlar ve riskler
Servikal disk protezi ameliyatı sonrası bazı riskler görülebilir. Ancak deneyimli ellerde komplikasyon oranları oldukça düşüktür.
Geçici yutma güçlüğü ameliyat sonrası dönemde ortaya çıkabilir. Genellikle birkaç hafta içinde düzelir. Ses kısıklığı da görülebilir ancak bu durum geçicidir.
Heterotopik ossifikasyon protez çevresinde istenmeyen kemik oluşumudur. %5-10 oranında görülür ve hareket kaybına yol açabilir. Protez migrasyonu ise modern protezlerde çok nadir görülür.
Enfeksiyon ve kanama tüm cerrahi işlemlerde olduğu gibi düşük oranda görülebilir. Beklenmedik bir ağrı veya uyuşma hissederseniz mutlaka doktorunuza başvurmalısınız.
Uzun vadeli bakım ve takip
Servikal disk protezi kalıcı ve dayanıklıdır. İleride çıkarılması ya da değiştirilmesi gerekmez. Mevcut çalışmalar protezlerin 15-20 yıl ve daha uzun süre fonksiyonel kalabildiğini göstermektedir.
Boynun doğal hareketlerini bozmadığı için günlük hayatta hiçbir kısıtlamaya neden olmaz. Diğer sağlıklı diskleri koruduğu için uzun vadede avantaj sağlar.
Düzenli takip randevularınıza gitmeniz gerekir. Doktorunuz protezin düzgün çalıştığından emin olmak için kontroller yapacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Disk protezi ameliyatı ağrılı mıdır?
Ameliyat genel anestezi altında yapıldığından işlem sırasında ağrı hissetmezsiniz. Ameliyat sonrası birkaç gün boyunda hafif ağrı ve yutma güçlüğü yaşayabilirsiniz. Ancak bunlar standart ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.
Hastaların büyük çoğunluğu ameliyat sonrası ilk hafta içinde kol ağrısının dramatik şekilde azaldığını bildirir. Aslında, ağrıların ameliyat sonrası anında hafiflediği görülür. Boyundaki geçici rahatsızlık eski fıtık ağrınıza kıyasla çok daha hafiftir.
Ameliyat sonrası ne zaman normale dönülür?
İyileşme süreci füzyon ameliyatlarına göre belirgin şekilde daha hızlıdır. Hastaların çoğu ameliyat sonrası aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir.
İlk haftada hafif boyun ağrısı görülür ancak bunlar geçicidir. Hafif yürüyüş ilk haftadan itibaren teşvik edilir. Masa başı işlere genellikle 2 hafta sonra dönebilirsiniz.
2-4. hafta arasında günlük aktivitelere kademeli dönüş başlar. Boyun hareketleri 4-6. haftada normalleşir. Araba kullanmaya dört hafta ara vermeniz önerilir. Bisiklete binmeye de aynı süre beklemeniz gerekir.
aydan sonra ağır fiziksel aktivitelere ve spora dönüş planlanabilir. İş göremezlik süresi ortalama 8 haftadır.
Protez ömrü ne kadardır?
Servikal disk protezleri uzun ömürlü olacak şekilde tasarlanmıştır. Mevcut klinik çalışmalar protezlerin 15-20 yıl ve üzerinde fonksiyonel kalabildiğini gösterir.
Protezin ömrü kullanılan malzemenin kalitesine, aktivite düzeyinize ve kemik kalitenize bağlıdır. Kaliteli ürünlerin kullanılması ile hazırlanan protezler 20-25 yıla kadar kullanılabilir. Özellikle aşırı kilolu hastalarda veya çok hareketli yaşam süren kişilerde protez ömrü değişiklik gösterebilir.
Protez zamanla aşınsa bile gerektiğinde füzyon ameliyatına dönüşüm mümkündür. Dolayısıyla protez size uzun yıllar boyunca hizmet edecektir.
Spor yapılabilir mi?
Evet, iyileşme süreci tamamlandıktan sonra birçok spor aktivitesine dönüş mümkündür. Disk protezinin en önemli avantajlarından biri boyun hareketliliğini koruması sayesinde sporculara daha iyi fonksiyonel sonuçlar sunmasıdır.
Hafif egzersizlere yürüyüş gibi 2-4 hafta sonra başlayabilirsiniz. Yüzme 6-8 hafta sonra uygun olabilir. Yaklaşık on hafta sonra golf ve tenis oynamaya devam edebilirsiniz.
Ağırlık kaldırma, koşu ve temas sporları için genellikle 3-6 ay beklenmesi gerekir. Bununla birlikte boks, amerikan futbolu gibi yüksek temas sporları konusunda cerrahınızla detaylı görüşmeniz önerilir. Spor aktivitelerinizi doktor bilgisi dahilinde planlamanız protez dayanıklılığının korunması için önemlidir.
Özetle Servikal Disk Protezi
Servikal disk protezi boyun fıtığı tedavisinde hareketi koruyan güvenilir bir seçenek sunuyor. Her hastaya uygun olmasa da doğru koşullarda füzyon ameliyatına göre önemli avantajlar sağlıyor. Özellikle genç ve aktif hastalar için uzun vadede daha iyi sonuçlar vaat ediyor.
Ameliyat kararı vermeden önce doktorunuzla detaylı görüşmeniz gerekir. Kemik kaliteniz, yaşınız ve genel sağlık durumunuz değerlendirilmelidir. Şüphesiz ki, erken dönemde müdahale sinir hasarının kalıcı hale gelmesini önler.
Protez ameliyatı sonrası iyileşme süreci hızlıdır ve çoğu hasta kısa sürede günlük hayatına döner. Boyun hareketlerinizi koruyarak yaşam kalitenizi artırabilirsiniz.
