Çfarë është panüveiti? Cilat janë simptomat, diagnostikimi dhe trajtimi?

Panüveiti është një lloj i rrallë, por serioz inflamacioni që prek të gjithë shtresën uveale të syrit. Kur kjo sëmundje nuk trajtohet, mund të shkaktojë komplikacione si katarakt, glaukoma dhe shkëputje të retinës. Në këtë artikull do të shpjegojmë gjithçka që duhet të dini për simptomat e panüveitit, diagnostikimin e panüveitit dhe trajtimin e panüveitit. Sidomos diagnostikimi i hershëm dhe qasja e saktë terapeutike kanë rëndësi kritike për të ruajtur shëndetin e syve tuaj.

Çfarë është panüveiti?

Panüveiti është një inflamacion i përhapur që ndodh në të gjitha pjesët e uveas, e cila përbën shtresën e mesme të syrit. Në këtë sëmundje preken njëkohësisht si pjesa e përparme ashtu edhe ajo e pasme e syrit.

Çfarë është uvea dhe për çfarë shërben?

Uvea është një shtresë që ndodhet në shtresën e mesme të syrit tuaj dhe përbëhet nga tre struktura të ndryshme. Kjo shtresë është e pasur me qeliza të enëve të gjakut, nervave dhe indit lidhor. Nga jashtë lidhet me sklerën (pjesa e bardhë e syrit), ndërsa nga brenda me retinën.

Uvea ka tre pjesë kryesore. Irisi është pjesa me ngjyrë e syrit dhe kontrollon madhësinë e bebëzës. Sasia e qelizave pigmentare brenda saj përcakton ngjyrën e syrit tuaj. Trupi ciliar është struktura që fillon nga rrënja e irisit dhe shtrihet deri te koroidea, duke e mbajtur lentën në vend. Gjithashtu sekreton lëngun e kthjellët që mbush pjesën e përparme të syrit. Koroidea është shtresa vaskulare e mbuluar me enë të holla gjaku që ushqen retinën. Këto tri struktura së bashku mbështesin ushqyerjen e syrit dhe funksionin e shikimit.

Dallimi i panüveitit nga llojet e tjera të uveitit

Sëmundja e uveitit klasifikohet në mënyra të ndryshme sipas zonës ku ndodhet inflamacioni. Uveiti i përparmë prek irisin dhe indet përreth në pjesën e përparme të syrit. Ky është tipi më i zakonshëm i uveitit. Uveiti i mesëm zhvillohet në pjesën e mesme të syrit. Uveiti i pasmë prek koroiden dhe retinën në pjesën e pasme të syrit.

Panüveiti, ndryshe nga llojet e tjera të uveitit, prek të gjitha shtresat e përparme dhe të brendshme të syrit. Mund ta mendoni si kombinim të uveitit anterior dhe posterior. Ai mund të përfshijë gjithçka, nga irisi në pjesën e përparme, retina dhe koroidea në pjesën e pasme, deri te lëngu brenda syrit. Për këtë arsye, ai ka rrezik më të madh për të shkaktuar humbje më serioze të shikimit dhe komplikacione.

Frekuenca e shfaqjes së sëmundjes

Në studimet e kryera në vendin tonë, frekuenca e panüveitit është raportuar 26,7% dhe del si grupi i dytë më i shpeshtë i uveitit pas uveitit të përparmë. Kjo shifër tregon se panüveiti është një sëmundje mjaft e përhapur.

Në Turqi, shkaku më i rëndësishëm i panüveitit është sëmundja e Behçetit. Sëmundja e Behçetit dhe panüveiti idiopatik, me shkak të papërcaktuar, përbëjnë dy shkaqet kryesore. Kjo sëmundje, e cila shihet veçanërisht te të rriturit e rinj, është një gjendje që kërkon diagnostikim dhe trajtim të saktë.

Cilat janë simptomat e panüveitit?

Panüveiti krijon një tablo më të gjerë, sepse preken njëkohësisht zona të ndryshme të syrit. Meqë ka inflamacion si në pjesën e përparme ashtu edhe në pjesën e pasme të syrit, ankesat shfaqen më qartë.

Simptoma të lidhura me syrin

Dhimbja e syrit është simptoma më e zakonshme e panüveitit. Kjo dhimbje përshkruhet zakonisht si e mprehtë ose pulsative. Mund ta ndieni nga një shqetësim i lehtë deri te një dhimbje e fortë. Dhimbja mund të jetë një ndjesi e shurdhër që shfaqet pa qelbëzim.

Në pjesën e bardhë të syrit (sklera) shihet skuqje e dukshme. Kjo skuqje mund të jetë me ngjyrë rozë ose të kuqërremtë. Shfaqet ndjeshmëri ndaj dritës (fotofobi) dhe sytë tuaj bëhen tepër të ndjeshëm ndaj dritave të forta. Mund të ketë edhe lotim të tepruar, pra rrjedhje të shtuar të lëngut nga sytë.

Përveç kësaj, mund të shfaqen edhe kongjestion i syrit dhe shkëlqim i fortë i dritës. Bebëza mund të ndryshojë nga formë e rrumbullakët në formë të parregullt. Për shkak të inflamacionit, irisi mund të ngjitet me lentën ose me skajet. Në disa raste mund të vërehet grumbullim i lëngut të bardhë në pjesën e poshtme të syrit të përparmë (hipopion).

Simptoma të lidhura me shikimin

Shikimi i turbullt është një shenjë e rëndësishme e panüveitit. Meqë inflamacioni i shtresës uveale ndikon në retinë, shikimi juaj mjegullohet. Nëse inflamacioni ka hyrë në sy në mënyrë të theksuar, turbullimi i shikimit bëhet më i dukshëm.

Shikimi i trupave lundrues ose i pikave përpara syrit është një simptomë e shpeshtë. Ndonjëherë mund të keni edhe shkrepje drite ose flakërime të papritura. Sidomos në syrin e prekur, mund të vini re zona bosh ose pjesë të munguar në fushën e shikimit.

Mprehtësia e shikimit mund të ndikohet seriozisht. Mund të zhvillohet shikim i turbullt i theksuar dhe humbje progresive e shikimit. Mund të ketë ulje të aftësisë për të parë objektet anësore. Nëse preket një zonë që lidhet me shikimin qendror, mund të ndodhë ulje e menjëhershme e shikimit.

Simptoma njëanësore ose dyanësore

Panüveiti mund të shfaqet në njërin sy ose të prekë të dy sytë njëkohësisht. Uveiti zakonisht i prek të dy sytë. Megjithatë, në disa raste mund të fillojë në njërin sy dhe më pas të përhapet te syri tjetër.

Simptomat mund të shfaqen papritur ose të zhvillohen ngadalë brenda disa ditësh. Nëse sëmundja prek një zonë që lidhet me shikimin qendror, shfaqet ulje e menjëhershme e shikimit.

Gjendje që kërkojnë ndërhyrje urgjente

Panüveiti është një sëmundje që kërkon ndërhyrje urgjente. Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm kanë rëndësi jetike për të parandaluar humbjen e shikimit. Simptomat në sy mund të fillojnë papritur dhe të përkeqësohen shpejt.

Në këto raste duhet të shkoni pa humbur kohë te okulisti: humbje e menjëhershme dhe e rëndë e shikimit, prekje e shikimit qendror, skuqje e shoqëruar me dhimbje të fortë në sy, dhe çrregullime progresive të shikimit. Nëse nuk trajtohet, mund të përfundojë me verbëri të përhershme. Për këtë arsye, sapo të shfaqen simptomat, është e domosdoshme të drejtoheni urgjentisht te një okulist me përvojë në uveit.

Shkaqet dhe faktorët e rrezikut të panüveitit

Shumë shkaqe të ndryshme mund të krijojnë terren për zhvillimin e panüveitit. Në disa raste, shkaku themelor përcaktohet qartë, ndërsa në rreth 30% të rasteve nuk identifikohet një shkak i saktë. Në këto raste, sëmundja përkufizohet si idiopatike.

Infeksionet

Infeksionet bakteriale, virale, fungale dhe parazitare përbëjnë një pjesë të rëndësishme të rasteve të panüveitit. Toksoplazma është shkaku më i shpeshtë i panüveitit infektiv, dhe më pas vjen infeksioni nga herpesi. Panüveitet bakteriale janë më të rralla, por gjendje si sifilizi, tuberkulozi dhe sëmundja Lyme mund të çojnë në tablo të rënda.

Frekuenca e panüveitit tuberkuloz ndryshon sipas rajoneve. Në studimet e kryera në vendin tonë është raportuar në 0,3%. Sidomos me rritjen e infeksionit HIV, është vërejtur rritje e frekuencës së sifilizit në vitet e fundit. Viruset herpes, retiniti CMV dhe sëmundje parazitare si toksoplazmoza gjithashtu mund të shkaktojnë inflamacion të indeve të syrit.

Në rastet e endoftalmitit që zhvillohet pas traumës së syrit, në plagët penetruese mund të shfaqet panüveit serioz në 3% deri në 30% të rasteve. Kjo gjendje, e lidhur me inokulimin bakterial, kërkon trajtim urgjent.

Sëmundjet autoimune

Sëmundjet e sistemit imunitar janë ndër shkaqet kryesore të panüveitit. Sëmundja e Behçetit është shkaku më i shpeshtë i panüveitit në vendin tonë. Gjendjet reumatizmale si spondiliti ankilozant, sarkoidoza, artriti reumatoid dhe artriti psoriatik gjithashtu mund të çojnë në panüveit.

Sëmundjet inflamatore të zorrëve, si sëmundja e Crohn-it dhe koliti ulceroz, lupusi eritematoz sistemik dhe sëmundja Vogt Koyanagi Harada janë ndër shkaqet e tjera të rëndësishme autoimune. Në këto sëmundje, sistemi imunitar gabimisht synon indet e syrit.

Të kesh ndryshimin gjenetik HLA-B27 përbën faktor rreziku si për panüveitin ashtu edhe për sëmundjet inflamatore reumatizmale. Prandaj, rritet gjasat që këto gjendje të shfaqen te më shumë se një person në të njëjtën familje.

Dëmtimet dhe traumat e syrit

Inflamacioni që zhvillohet pas goditjeve në sy ose ndërhyrjeve kirurgjikale është një tjetër shkak i rëndësishëm i panüveitit. Plaga e ndotur, trupi i huaj brenda syrit që nuk hiqet, çarja e kapsulës së lentës dhe riparimi i vonuar janë faktorë të lidhur me zhvillimin e panüveitit pas dëmtimit.

Ndonjëherë edhe një plagë e vogël që mbyllet spontanisht dhe nuk jep shenja klinike në sy mund të shkaktojë panüveit serioz. Pas dëmtimeve me materiale organike si degë pemësh ose me gjemba të hollë, baktere si Staphylococcus epidermidis mund të hyjnë në sy dhe të shkaktojnë infeksion.

Panüveiti idiopatik

Edhe pse bëhet një vlerësim i kujdesshëm, në rreth 30% të rasteve nuk mund të përcaktohet një shkak i saktë. Këto raste klasifikohen si panüveit idiopatik. Predispozita gjenetike disa persona i bën më të prirur ndaj panüveitit.

Përdorimi i ilaçeve dhe shkaqe të tjera

Disa ilaçe mund të shkaktojnë inflamacion në indet e syrit dhe formimin e panüveitit. Ilaçet që ndikojnë sistemin imunitar, agjentët e kimioterapisë dhe disa trajtime biologjike mund të rrisin rrezikun e panüveitit. Rrallëherë, edhe antibiotikët, barnat antivirale dhe pikat për tensionin e syrit mund të çojnë në këtë gjendje.

Përveç këtyre, sarkoidoza, disa kancere si limfoma dhe ekspozimi ndaj substancave toksike mund të shkaktojnë zhvillimin e panüveitit.

Si diagnostikohet panüveiti?

Diagnostikimi i saktë i panüveitit kërkon një vlerësim të plotë nga një okulist me përvojë. Procesi diagnostikues nuk ndjek një algoritëm standard dhe përcaktohet sipas klinikës së secilit pacient.

Ekzaminimi i syrit dhe vlerësimi fillestar

Mjeku fillimisht merr historinë tuaj të detajuar dhe kryen një ekzaminim të kujdesshëm të syrit. Matet mprehtësia e shikimit dhe vlerësohet reagimi i bebëzave ndaj dritës. Presioni intraokular matet me tonometri.

Ekzaminimi me biomikroskop (llampa e çarë) është hapi më i rëndësishëm për diagnostikim. Ky aparat tregon qelizat inflamatore në pjesën e përparme të syrit (Tyndall). Më pas bebëza zgjerohet dhe pjesa e pasme e syrit ekzaminohet me oftalmoskop. Retina, enët e gjakut dhe strukturat e tjera të brendshme vlerësohen në detaje.

Në disa raste, për të parë qarkullimin e lëngut në pjesën e përparme të syrit, kryhet gonioskopia. Një mjek me përvojë mund të diagnostikojë disa lloje të panüveitit vetëm me ekzaminim.

Testet e imazherisë

Tomografia e koherencës optike (OCT) mundëson imazherinë e shtresave të retinës dhe koroidës së syrit. Ky test përdoret për të vlerësuar komplikacione si edema makulare. Angiografia me fluoresceinë (FFA) shqyrton enët e retinës dhe zbulon vaskulitin dhe problemet e tjera vaskulare. Angiografia me jeshile indocianine (ICG) tregon përfshirjen e koroidës.

Ekografia e syrit ndihmon në marrjen e imazheve të detajuara të strukturave të brendshme të syrit. Kjo metodë është veçanërisht e dobishme kur ka turbullim të theksuar. Në disa raste mund të nevojiten metoda të avancuara të imazherisë si tomografia e kompjuterizuar (CT) ose rezonanca magnetike (MRI).

Analizat laboratorike

Për të gjetur shkakun themelor kërkohen analiza të gjakut. Testet si HLA-B27, CRP dhe sedimentimi kryhen për të hetuar sëmundjet reumatizmale. Testet për Behçet dhe serologjitë e infeksioneve janë gjithashtu të rëndësishme.

Testet molekulare po përdoren gjithnjë e më shpesh. Testet për virusin varicella-zoster (VZV), virusin herpes simplex (HSV) dhe citomegalovirusin (CMV) kryhen për të përjashtuar infeksionin. Veçanërisht në mostrat e marra nga dhoma e përparme, arrihen rezultate të larta.

Hetimi i shkaqeve themelore

Nëse ka dyshim për sëmundje sistemike, kërkohet ekzaminim dhe analiza të trupit përkatës. Sëmundjet infektive dhe sëmundjet reumatologjike janë grupet kryesore që duhen hetuar. Radiografia e mushkërive kryhet për sarkoidozën dhe tuberkulozin.

Mjeku mund t’ju drejtojë te specialisti i reumatologjisë. Në disa raste mund të nevojitet konsulta me neurologun, specialistin e sëmundjeve të kraharorit ose specialistin e sëmundjeve infektive. Ndonjëherë identifikimi i sëmundjes themelore mund të jetë shumë i vështirë dhe shkaku i panüveitit mund të zbulohet vetëm pas disa vitesh.

Si trajtohet panüveiti?

Trajtimi i panüveitit synon të kontrollojë shpejt inflamacionin dhe të parandalojë humbjen e shikimit. Qasja terapeutike përcaktohet sipas ashpërsisë së sëmundjes dhe shkakut themelor.

Trajtimi me kortikosteroide

Barnat që përmbajnë kortizon janë themeli i trajtimit të panüveitit. Këto ilaçe, që e shtypin fuqishëm inflamacionin në sy, aplikohen në forma të ndryshme.

Pikat steroide lokale përdoren sidomos në uveitin e përparmë. Nëse trajtimi me pika nuk mjafton, në fazën akute mund të jetë i nevojshëm kortizoni nga goja. Kortikosteroidet sistemike u jepen pacientëve me uveit posterior ose panüveit. Pikat që zgjerojnë bebëzën përdoren së bashku me kortikosteroidet për të parandaluar ngjitjet dhe për të ulur dhimbjen.

Në rastet më të rënda mund të aplikohen injeksione kortikosteroide rreth syrit ose injeksione intravitreale. Në disa raste, implantet me çlirim të ngadaltë të kortizonit mund të vendosen brenda syrit. Këto implante e çlirojnë ilaçin për 3 deri në 6 muaj.

Gjëja e rëndësishme që duhet pasur parasysh në trajtimin me kortizon është që ilaçi të mos ndërpritet papritur. Mjeku juaj e ul dozën gradualisht sipas gjendjes së sëmundjes. Nëse ndalet papritur, sëmundja mund të ndizet shumë më fort.

Trajtimi i sëmundjes themelore

Nëse shkaku i panüveitit është një infeksion, përdoren antibiotikë, antiviralë ose antifungikë. Për shembull, te një pacient që zhvillon panüveit për shkak të infeksionit tuberkuloz, së bashku me trajtimin e uveitit duhet të bëhet edhe trajtimi i tuberkulozit.

Në rastet që nuk përgjigjen ndaj trajtimit me kortizon ose përsëriten, përdoren barna që shtypin sistemin imunitar. Imunosupresorë si metotreksati, azatioprina dhe ciklosporina përdoren veçanërisht në panüveitet kronike. Këto ilaçe e kontrollojnë inflamacionin duke rregulluar sistemin imunitar.

Në vitet e fundit, agjentët biologjikë përdoren gjerësisht. Ilaçet biologjike si adalimumabi janë efektive në trajtimin afatgjatë të sëmundjes së Behçetit dhe të panüveiteve reumatizmale. Infliksimabi përdoret si te të rriturit ashtu edhe te fëmijët në uveitet e përparmë dhe të pasmë.

Trajtimi i komplikacioneve

Komplikacionet që zhvillohen gjatë ecurisë së panüveitit mund të kërkojnë ndërhyrje kirurgjikale. Nëse është zhvilluar katarakti, ai trajtohet me operacion. Në rast glaukome, mund të bëhet kirurgji për të ulur tensionin e syrit.

Operacioni i vitrektomisë është një metodë e zakonshme që përdoret për të pastruar inflamacionet brenda syrit dhe për të trajtuar komplikacionet. Vitrektomia mund të aplikohet edhe te pacientët me edemë kistoide të makulës që nuk përgjigjen ndaj trajtimit me ilaçe.

Procesi i trajtimit dhe ndjekja

Kontrollet e rregullta janë pjesë e pandashme e trajtimit të panüveitit. Gjatë periudhës së parë të trajtimit bëhen kontrolle javore. Ndërsa sëmundja stabilizohet, intervalet e kontrollit zgjaten në muaj ose në periudha 3-6 mujore.

Gjatë ndjekjes bëhen matja e presionit intraokular, kontrolli për zhvillimin e kataraktit, vlerësimi i retinës dhe testet e mprehtësisë së shikimit. Për të kontrolluar efektet anësore të barnave, kërkohen analiza gjaku.

Procesi i shërimit dhe pritshmëritë

Shpejtësia e shërimit varet nga ashpërsia e sëmundjes dhe vendndodhja e saj. Uveitet e pasmë shërohen më ngadalë se uveitet e përparmë. Me trajtim të përshtatshëm, përmirësim mund të shihet brenda dy deri në pesë javësh. Trajtimi i rasteve më të rënda mund të zgjasë muaj ose vite.

Me diagnostikim të hershëm dhe trajtim të përshtatshëm, prognoza është mjaft e mirë. Megjithatë, panüveiti është një sëmundje që mund të përsëritet. Prandaj, nëse simptomat kthehen pas trajtimit të suksesshëm, duhet të shkoni pa humbur kohë te okulisti.

Pyetjet më të shpeshta

Në mendjen e pacientëve lindin shumë pyetje për panüveitin. Këto pyetje pasqyrojnë shqetësimet lidhur me ecurinë e sëmundjes dhe procesin e trajtimit.

A shërohet plotësisht panüveiti?

Rastet e panüveitit të lidhura me infeksionin mund të zhduken përfundimisht me trajtim. Megjithatë, në panüveitin me shkak autoimun ose kronik, sëmundja mund të mos zhduket plotësisht. Nëse shkaku themelor është një sëmundje kronike, ajo vihet nën kontroll me trajtim dhe hyn në periudhë qetësie (remision). Me diagnostikim të hershëm dhe trajtim të duhur, rreziku i humbjes së shikimit mund të ulet ndjeshëm.

Sa zgjat trajtimi i panüveitit?

Kohëzgjatja e trajtimit ndryshon sipas pjesës së syrit që është prekur, ashpërsisë së sëmundjes dhe shkakut themelor. Rastet e lehta mund të përmirësohen brenda disa javësh. Trajtimi i rasteve më të rënda mund të zgjasë muaj ose vite. Në varësi të shkakut të uveitit dhe dëmit që ka shkaktuar, trajtimi mund të duhet të zgjasë gjithë jetën. Sulmet e uveitit mund të zgjasin tetë javë dhe me trajtim mund të përmirësohen brenda gjashtë deri në tetë javësh.

A është ngjitës panüveiti?

Panüveiti nuk është ngjitës. Sëmundja nuk transmetohet nga një person te tjetri. Megjithatë, në panüveitet që zhvillohen si pasojë e infeksioneve si tuberkulozi ose sifilizi, nuk është vetë uveiti që transmetohet, por mund të transmetohet infeksioni themelor. Pra, kontakti me një person të diagnostikuar me panüveit nuk shkakton panüveit edhe te ju.

A përsëritet panüveiti?

Po, panüveiti është një sëmundje që mund të përsëritet dhe të ketë ecuri kronike. Herë pas here mund të shfaqen përkeqësime, pra sulme. Nëse ka sëmundje sistemike themelore (sëmundja e Behçetit, sarkoidoza, spondiliti ankilozant), uveiti mund të përsëritet herë pas here. Fillimi i vonuar i trajtimit ose trajtimi i pamjaftueshëm mund të çojë në moskontroll të sëmundjes dhe në sulme. Tek 5% e pacientëve përsëritja shihet në të njëjtin sy, ndërsa te 15-20% ndodh rikthim brenda 5 viteve.

A shkakton panüveiti humbje të përhershme të shikimit?

Nëse nuk trajtohet, panüveiti mund të shkaktojë humbje të përhershme të shikimit dhe verbëri. Me diagnostikim dhe trajtim të hershëm, panüveiti zakonisht nuk shkakton humbje të shikimit. Megjithatë, nëse nuk trajtohet ose nëse ndodhin sulme të përsëritura, mund të çojë në humbje të përhershme të shikimit. Sidomos nëse vonoheni për ekzaminimin e parë, mund të zhvillohet humbje e përhershme e shikimit. Prandaj, sapo të vihen re simptomat, është jetike të shkoni pa humbur kohë te okulisti.

Çfarë mund të bëhet në shtëpi gjatë trajtimit të panüveitit?

Trajtimi i panüveitit duhet patjetër të bëhet nën mbikëqyrjen e mjekut. Të prisni që të kalojë vetë ose të përdorni metoda tradicionale mund ta përkeqësojë gjendjen. Duhet të përdorni rregullisht barnat që ju rekomandon mjeku dhe të ndiqni takimet e kontrollit. Shmangni fërkimin e syve dhe mund ta ulni ndjeshmërinë ndaj dritës duke mbajtur syze dielli. Stresi është një nga faktorët që rrit rrezikun e uveitit, prandaj kushtoni vëmendje menaxhimit të stresit.

Në përmbledhje, panüveiti

Panüveiti është një sëmundje serioze që prek të gjitha shtresat e syrit tuaj. Diagnostikimi i hershëm ka rëndësi jetike. Kur vëreni simptoma si dhimbje syri, skuqje ose shikim të turbullt, duhet të shkoni pa humbur kohë te okulisti.

Me trajtimin e duhur, sëmundja mund të vihet nën kontroll dhe humbja e shikimit mund të parandalohet. Megjithatë, fillimi i vonuar i trajtimit mund të çojë në pasoja të përhershme. Përdorini rregullisht barnat që ju ka rekomanduar mjeku dhe mos i mungoni takimet e kontrollit.

Sëmundja mund të përsëritet, prandaj është e rëndësishme të jeni të kujdesshëm edhe pas trajtimit. Për të ruajtur shëndetin e syve tuaj, duhet t’i njihni simptomat dhe të veproni menjëherë.

Panüveiti është një lloj i rëndë inflamacioni që prek të gjithë shtresën uveale të syrit. Mësoni në detaje për simptomat, diagnostikimin dhe metodat e trajtimit. Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm janë të rëndësishëm.