Okuloplastika, që është një nga degët e oftalmologjisë, përfshin trajtimin me metoda kirurgjikale të problemeve që shfaqen në sy dhe rreth syrit, korrigjimin e çrregullimeve të formës dhe largimin e disa problemeve trashëgimore.
Ndonjëherë problemet që shfaqen si trashëgimore, ndonjëherë edhe problemet rreth syrit që shfaqen me avancimin e moshës, mund të ndikojnë në shëndetin fizik dhe psikologjik të individëve. Okuloplastika synon zgjidhjen kirurgjikale të të gjitha këtyre problemeve; përveç qëllimeve estetike, trajton edhe sëmundje si tumoret e qepallës, të cilat mund të jenë rrezikshme për shëndetin.
Cilat sëmundje përfshin okuloplastika kirurgjikale?
Okuloplastika merret me trajtimin e shumë çrregullimeve, nga sëmundjet e qepallës deri te mbyllja e kanaleve lakrimale. Ato mund të renditen si më poshtë.
Sëmundjet e qepallës
Ptoza e qepallës (Blepharoptosis)
Në kirurgjinë okuloplastike, trajtimi i ptozës së qepallës është ai që preferohet më shumë. Te një individ i shëndetshëm, qepalla mbulon një pjesë prej 1-2 mm të korneës. Kur muskuli që ngre qepallën punon pak ose aspak, zona e korneës që mbulohet rritet dhe shfaqet ptoza e qepallës. Ptoza e qepallës, e njohur edhe si pitozis, te fëmijët mund të shkaktojë ambliopi (sy të ngadalësuar), ndërsa te të rriturit mund të shkaktojë humbje të shikimit. Gjithashtu, nuk është një gjendje e preferuar estetikisht. Te disa persona, këtë problem mund ta shoqërojnë edhe sëmundje të tjera. Për këtë arsye, pacientët me ptozë të qepallës këshillohen të vizitojnë një mjek specialist.
Çfarë shkakton ptozën e qepallës?
Mund të shfaqet trashëgimisht ose si pasojë e moshës së shtyrë.
Përdorimi afatgjatë i lenteve të kontaktit mund ta shkaktojë.
Mund të zhvillohet si pasojë e traumës ose sëmundjeve nevrologjike të muskujve.
Masat që shfaqen në qepallën e sipërme mund të shkaktojnë rënien e qepallës.
Si kuptohet nëse qepalla është e ulët?
Shenjat e ptozës së qepallës janë:
Ndjesi zvogëlimi të syrit të prekur
Lodhje
Ngushtim i fushës së shikimit
Ambliopi te fëmijët
Si trajtohet ptoza e qepallës?
Nëse sëmundja nuk është zhvilluar si pasojë e sëmundjeve nevrologjike, trajtimi i ptozës së qepallës është kirurgjik. Lloji i operacionit përcaktohet sipas sasisë së lëvizjes së muskulit të qepallës dhe shkakut të ptozës. Te ata që kanë lëvizje të mjaftueshme të muskulit, qëllimi është forcimi i muskulit levator dhe ngritja e qepallës.
Trajtimi kirurgjik,
Mund të kryhet te individë të çdo moshe, me anestezi lokale ose të përgjithshme.
Mund të kryhet pa lënë shenja, duke ndërhyrë nga pjesa e lëkurës ose nga poshtë qepallës.
Pacienti mund të shtrohet dhe të lëshohet nga spitali po të njëjtën ditë.
Kryhet nga mjek okulist i specializuar në fushën e okuloplastikës.
Pas trajtimit kirurgjik, ekimozat (mavijosjet) dhe ënjtjet janë gjendje të pritshme.
Te ata me lëvizje të pamjaftueshme të muskulit zbatohet teknika e varjes (suspensioni). Në këtë metodë, edhe pse rrallë, mund të shfaqen situata si: sytë mbeten pak të hapur gjatë gjumit, ose qepalla e një syri ngrihet më lart se tjetri kur shikon poshtë. Për mundësinë e thatësisë së syrit, mund t'i jepen pika artificiale lotësh.
Rrudhat, rëniet dhe thasët e qepallave
Me avancimin e moshës, nën ndikimin e faktorëve gjenetikë ose të përdorimit kozmetik dhe faktorëve mjedisorë si dielli, lëkura humb elasticitetin dhe, duke iu nënshtruar forcës së gravitetit, fillon të bjerë. Me kalimin e kohës, rreth syrit shfaqen rrudha, thasë, palë ose ënjtje. Këto ndryshime, sidomos kur ndodhin në qepallë, bëjnë që personi të duket më i moshuar, i lodhur dhe i trishtuar nga ajo që është.
Me operacionin estetik të qepallave, duke hequr yndyrën e tepërt, lëkurën dhe indin muskular të qepallave të sipërme dhe të poshtme, zona rreth syrit ngjesh. Operacioni, që zgjat 1-2 orë sipas procedurës, kryhet në prani të anestezistit. Pas operacionit, edema dhe mavijosja në qepallë janë komplikacione të mundshme që nuk zgjasin shumë. Me operacionin, shqetësimet që shfaqen te personi korrigjohen kirurgjikisht, me qëllim që t'i japin personit një pamje më të re dhe më dinamike.
Tumoret e qepallës
Tumoret e qepallës, shumica dërrmuese e të cilave janë me natyrë benigne, shfaqen zakonisht për shkak të shumimit të pakontrolluar të qelizave të qepallës dhe qelizave rreth saj.
Cilat janë shenjat e tumorit të qepallës?
Personat që për kohë të gjatë ankohen për shenjat e mëposhtme këshillohen të shkojnë te mjeku i syve.
Plagë që nuk shërohen rreth syrit dhe jalindja (sftë)
Fryrje e syrit
Humbje e shikimit
Shikim i turbullt
Skuqje e syrit
Ndjesi presioni në sy
Si bëhet trajtimi i tumorit të qepallës?
Trajtimi i parapëlqyer për tumorin e qepallës është ndërhyrja kirurgjikale. Pasi vendoset nëse tumori është benign apo malinj, tumori hiqet me metodë kirurgjikale. Në disa raste (te tumoret në fazat e avancuara) mund të jetë e nevojshme heqja e të gjithë syrit dhe vendosja e një syri proteze. Pasi hiqet tumori, në vend të indit të hequr bëhen rikonstruksione të qepallës me greft (marrja e indit nga një pjesë tjetër e trupit) ose me flep (zhvendosja e indit ngjitur). Për të ruajtur pamjen natyrale mund të merret ndihmë nga kirurgjia estetike.
Kthesa e qepallave nga brenda (entropion) dhe nga jashtë (ektropion), deformitetet
Entropion
Tregon gjendjen kur qepallat kthehen nga brenda. Mund të jetë trashëgimore ose pas traumës, por zakonisht shfaqet për shkak të lëshimit të indeve si pasojë e pleqërisë. Meqenëse qepallat janë kthyer nga brenda, qerpikët shkaktojnë irritim në sy. Për t'i kthyer qepallat në gjendjen e mëparshme përdoret okuloplastika.
Ektropion
Tregon gjendjen kur qepallat kthehen nga jashtë. Zakonisht shfaqet në pleqëri, por mund të zhvillohet edhe si pasojë e paralizës së fytyrës, traumës ose masave në qepallë. Për trajtim preferohet okuloplastika.
Deformitetet e qepallës
Traumat shkaktojnë dëmtime estetike dhe funksionale në strukturën e qepallave. Kjo gjendje trajtohet me metoda të ndryshme rikonstruksioni.
Sëmundjet e qerpikëve
Trikiasis
Tregon rritjen e qerpikëve në drejtim të gabuar. Qerpikët rriten nga skaji i qepallës drejt brenda, në mënyrë që të prekin globin e syrit.
Distikiasis
Tregon gjendjen kur del një rresht i dytë qerpikësh, ndryshe nga rregullimi normal i qerpikëve, dhe qerpikët që dalin drejtohen nga syri. Kjo gjendje, që mund të shihet në një sy ose në të dy sytë, shkakton ndjesi ngulmimi kur syri hapet dhe mbyllet. Si trajtim preferohen epilacioni (heqja mekanike e qerpikut), krioterapia (ngrirja dhe shkrirja e rrënjëve të qerpikëve), lazeri ose elektroliza (shkatërrimi i rrënjëve të qerpikëve me rrymë elektrike). Nëse këto metoda nuk japin rezultat, drejtohemi te trajtimi kirurgjik.
Blefarospazma
Blefarospazma, që është një sëmundje nevrologjike, shfaqet kur muskuli që mundëson mbylljen e qepallës kontraktohet në mënyrë të pavullnetshme dhe të fortë. Shfaqet më shpesh te personat mbi 50 vjeç. Ndërsa sëmundja përparon, me rritjen e numrit të mbylljeve të syrit shfaqen spazmat. Spazmat, që ndonjëherë prekin vetëm muskujt rreth syrit, ndonjëherë mund të prekin edhe muskujt e vetullave, ballit ose faqeve.
Blefarospazma është një sëmundje që ndikon negativisht në jetën e përditshme të personave dhe, përkatësisht, në shëndetin mendor. Përveç shqetësimit fizik që zhvillohet nga mbyllja e shpeshtë e syve, shenja të blefarospazmës janë edhe ndjesi thatësie ose lotim i syrit, irritim dhe ndjeshmëri ndaj dritës.
Si trajtim, me aplikimin e botoksit mund të parandalohen kontraksionet.
Sëmundjet e qepallave të syrit të lidhura me paralizën e fytyrës
Muskujt mimikë të fytyrës dhe muskujt që mbyllin qepallën e syrit janë të lidhur me të njëjtin nerv, prandaj në rast paralize të fytyrës mund të shfaqet vështirësi në mbylljen e qepallës së sipërme dhe rënie e qepallës së poshtme. Meqenëse qepalla nuk mbyllet, mund të shfaqen thatime në sipërfaqen e syrit. Për ta parandaluar këtë përdoren lotë artificialë. Në rastet kur paraliza e fytyrës është e përhershme, dhe ekziston një situatë që kërcënon syrin, ndërhyrja kirurgjikale në qepallë është metodë efikase.
Mbyllja e kanaleve lakrimale
Lotët e tepërt që prodhohen kalojnë radhazi nëpër vrimat e kanaleve lakrimale, kanalikun dhe kanalin e përbashkët lakrimal, dhe derdhen brenda hundës. Nëse këto kanale mbyllen për ndonjë arsye, lotët e tepërt rrjedhin jashtë. Në një situatë të tillë, së pari shfaqen lotimi i syve dhe shfaqja e kruspullave (çapak). Mbyllja mund të ndodhë që nga lindja ose të shfaqet si pasojë e traumës ose inflamacionit në moshë më të madhe.
Cilat janë shenjat e mbylljes së kanalit lakrimal?
Lotim i tepërt i syrit
Kruspulla (çapak) që përsëriten shpesh
Inflamacion që rrjedh nga syri kur shtypet rrënja e hundës
Ënjtje në rrënjën e hundës
Infeksione të shpeshta të syrit
Si trajtohet mbyllja e kanalit lakrimal?
Mbyllja e kanaleve lakrimale të lindura
Te foshnjat e sapolindura ekziston një strukturë membranore që pengon kalimin e lotëve drejt hundës. Kjo strukturë membranore zakonisht hapet vetvetiu gjatë muajve të parë. Kur nuk hapet, pas këshillimit me mjekun, mund të hapet lehtësisht me një masazh të veçantë mbi thesin lakrimal që kryhet gjatë vitit të parë. Kur nuk hapet, hapja e kanalit realizohet me një procedurë të quajtur 'sondazh'. Rrallë, edhe kur kjo nuk hap rastet, nevojitet vendosja e një tubi brenda kanalit.
Mbyllja e kanaleve lakrimale të shfaqur më vonë
Me vendosjen e një tubi në kanalin lakrimal ose me operacionin e quajtur 'dakriocistorinostomi' hapet një kanal i ri. Kështu arrihet hapja e thesit lakrimal drejt hundës. Lloji i trajtimit përcaktohet sipas zonës ku ka ndodhur mbyllja e kanalit.
Mbyllja e kanaleve lakrimale si pasojë e traumës
Në një situatë të tillë, aplikimi i një tubi të veçantë është një nga metodat e preferuara. Gjithashtu, me riparimin e prerjes së kanalikut sigurohet integriteti i sistemit të shkarkimit të lotëve.
Sëmundjet e indeve rreth syrit
Oftalmopatia tiroide
Si pasojë e sëmundjeve të gushës tiroide (guatër), që zhvillohen nga mungesa e jodit, mund të shfaqen disa probleme në pika të ndryshme të syrit, si muskujt jashtë syrit, qepallat dhe zona rreth tyre. Kjo gjendje, në literaturën mjekësore quhet 'oftalmopati tiroide', ndërsa në popull njihet si sy i dalë jashtë.
Çfarë shkakton oftalmopatia tiroide?
Shenjat në sy ndryshojnë sipas llojit të guatrit. Në fazat e hershme mund të shihen skuqje të syrit, edemë e qepallës ose fryrje e qepallës në mëngjes. Në fazat më të avancuara hasen shenja si dalja e syrit jashtë dhe humbja e shikimit. Nga ana tjetër, meqenëse për shkak të daljes së syrit jashtë mbyllja e syrit bëhet e vështirë, mund të shfaqen thatësi e syrit dhe shkrirje e korneës. Shenjat mund të shfaqen në të dy sytë, por mund të shfaqen edhe vetëm në një sy.
Si bëhet trajtimi?
Gjetjet mund të shfaqen në indet e ndryshme. Meqenëse retraksioni i qepallës shkaktohet nga përfshirja e qepallës, dhe dalja e syrit jashtë besohet se shfaqet si pasojë e edemës së orbitës, në varësi të shkakut të gjetjes mund të preferohen trajtime të ndryshme me ilaçe dhe metoda kirurgjikale.
Formacione vaskulare ose tumorale
Lezionet që mund të jenë paralajmërues të kancerit mund të ndodhen në pjesën e përparme të syrit ose në zgavrën e syrit të quajtur orbitë. Për trajtimin e lezioneve që ndodhen në pjesën e përparme të syrit, metoda e preferuar është kirurgjia. Në trajtim mund të ndiqet një qasje përmes lëkurës. Por nëse lezionet ndodhen mbi zgavrën e syrit, kryhen operacione më të mëdha të orbitës.
Kirurgjia e soketit
Për shkak të faktorëve gjenetikë ose mjedisorë, individët mund të përjetojnë humbje të shikimit. Për shkak të dhimbjes ose shqetësimeve estetike, mund të bëhet e nevojshme heqja e syrit që nuk sheh. Pas heqjes së syrit, për korrigjimin e deformitetit të formës që shfaqet, përdoret kirurgjia e soketit.
Nga ana tjetër, për heqjen e syrit zbatohen dy metoda që dalin në pah.
Evisceracioni
Tregon heqjen e përmbajtjes së globit okular. Trajtimi kryhet duke hyrë përmes një hapjeje të krijuar në korneë, duke e zbrazur përmbajtjen e syrit dhe duke lënë të bardhën e syrit në vend.
Enukleacioni
Tregon heqjen e të gjithë globit okular. Zakonisht është metodë kirurgjikale e preferuar kur ka tumor ose infeksion në sy, ose si pasojë e traumës.
Pas të dy ndërhyrjeve kirurgjikale të kryera, mund të shfaqen situata si zvogëlimi i vëllimit të zgavrës së syrit dhe rrudhja e qepallave brenda, prandaj gjatë ndërhyrjes vendosen implante orbitale (sfera). Më pas, mbi soketin bëhet një protezë e përshtatur personalisht, me qëllim që të arrihet një pamje e ngjashme me syrin tjetër të shëndetshëm.
