Sindromi i Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit

Çrregullimi i Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit është, gjatë dhjetë viteve të fundit, një nga arsyet kryesore për të cilat familjet kërkojnë këshillim në klinikat e psikiatrisë së fëmijëve. Ai është bërë një nga temat më të hulumtuara nga specialistët e psikiatrisë së fëmijëve, dhe janë ndër sëmundjet më të studiuara shkaqet e shfaqjes, simptomat, rrjedha afatgjatë, lidhja me sëmundjet e tjera dhe trajtimi i tij.

Çrregullimi i Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit është një çrregullim psikiatrik që shfaqet me lëvizshmëri të tepërt, probleme me vëmendjen dhe pamundësi për të shtyrë dëshirat (impulsivitet). Sipas botimeve të Shoqatës Amerikane të Psikiatrisë, ai shihet te 3-5% e fëmijëve të moshës shkollore.

Që një fëmijë, i ri apo i rritur, të quhet me deficit vëmendjeje dhe hiperaktivitet (DEVH), këto simptoma duhet të kenë filluar para moshës shtatë vjeçare dhe të vazhdojnë të paktën 6 muaj. Këto simptoma duhet të jenë më të forta se ato që pritet të ketë një fëmijë normal dhe duhet të jenë të pranishme dhe të ndikojnë jetën e përditshme në shumë fusha, si shkolla, shtëpia dhe marrëdhëniet me bashkëmoshatarët.

Për shembull, nëse fëmija juaj nuk mund të kontrollohet dhe është shumë aktiv në shtëpi, por mund të qëndrojë ulur në shkollë, kjo mund të na bëjë të mendojmë për dinamikat e brendshme në shtëpi, për shembull për vështirësitë në vendosjen e kufijve. Fakti që simptomat fillojnë në fazat e hershme të jetës dhe që fëmija preket vetëm pjesërisht nga mjediset ku hyn, duhet t'ju bëjë të shqetësoheni, sepse kjo është një gjendje që patjetër duhet të shqyrtohet nga ana strukturore dhe nga pikëpamja e DEVH-së.

Çrregullimi i Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit mund të shqyrtohet në tre nëngrupe, duke pasur parasysh simptomat e tij.

Tipi hiperaktiv impulsiv

Deficit i vëmendjes

Tipi i kombinuar

Simptomat e hiperaktivitetit shpesh fillojnë të shfaqen që në vitet e para të jetës. Disa familje mund të kujtojnë edhe lëvizjet e shumta të fëmijës që në bark. Zakonisht janë fëmijë që në foshnjëri janë të shqetësuar, mund të kenë probleme me ushqimin, probleme me gjumin dhe kriza zemërimi, të cilat është e vështirë për ju t'i kontrolloni. Së pari duhet dalluar se jo çdo fëmijë aktiv është hiperaktiv. Disa fëmijë mund të kenë nivel të lartë lëvizshmërie që nga lindja.

Lëvizja e fëmijës aktiv, jo hiperaktiv, është harmonike, e qëllimshme dhe e vazhdueshme. Te Çrregullimi i Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit lëvizja është e rastësishme. Një nënë e përshkruante fëmijën e saj kështu: „Është ai që vrapon më shumë në ndeshjen e futbollit, por jo pas topit“. Sa më kufizues të jetë mjedisi dhe sa më shumë të duhet të përqendrohet vëmendja, aq më shumë rritet lëvizshmëria e fëmijës.

Një nga shenjat më të rëndësishme të Çrregullimit të Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit është veprimi pa menduar. Për shembull, të vrapojë në rrugë pas topit, të përgjigjet para se të mbarojë pyetja, të ndërpresë të tjerët, të thotë gjithçka që i vjen në mendje. Këta fëmijë janë më të vështirë për t'i disiplinuar. Meqenëse nuk dëgjojnë atë që u thoni, nuk e dinë as çfarë u kërkohet. Marrin vendime pa informacion të mjaftueshëm dhe pa kohë për të rishikuar informacionin. Si rezultat, dështojnë në vendimet dhe përgjigjet e tyre. Kjo nuk varet nga zgjuarsia e tyre e pamjaftueshme, por nga mungesa e vëmendjes dhe e durimit.

Te fëmijët para shkollës, prindërit thonë shpesh se fëmijët e tyre nuk qëndrojnë kurrë në vend, janë vazhdimisht në lëvizje dhe është shumë e vështirë t'i ndalosh. Prindërit shpesh ndihen të paaftë me këta fëmijë dhe mund të kenë vështirësi në kontrollimin e zemërimit të tyre. Në fakt, jo nga çapkënllëku, por nga vështirësitë strukturore, këta fëmijë, që në shumicën e rasteve nuk marrin reagime pozitive, fillojnë të ndjejnë ndjenjën e paaftësisë që në moshë të vogël dhe që në moshë të vogël njihen me zemërimin e prindërve. Ky zemërim bartet edhe në jetën e tyre personale në të ardhmen. Këta fëmijë mund të jenë më aktivë, agresivë dhe prishës të lojës në lojërat në grup dhe me rregulla.

Shpesh nuk mund të vlerësojnë pasojat e veprimeve të tyre. Pra, kanë vështirësi të nxjerrin mësim nga ato që bëjnë. Për shembull, kanë vështirësi me normat sociale si pritja e radhës ose ndarja, nuk mund ta durojnë humbjen, dhe kur nuk marrin atë që duan, mund ta lënë lojën ose të zihen me grindje. Për shkak të impulsivitetit të sjelljes (pamundësia për të kontrolluar veten), mund të pësojnë shpesh aksidente dhe të dëmtojnë njerëzit përreth. Vështirësitë e tyre për të kontrolluar impulset çojnë në përjashtimin e tyre nga shokët dhe në mos-përfshirjen në lojë, dhe gradualisht vetëbesimi i fëmijës zvogëlohet, gjë që mund të krijojë bazë për depresion. Fakti që nuk i kushtojnë rëndësi pasojave sociale dhe morale të sjelljes së tyre, që nuk respektojnë ndjenjat dhe sendet e të tjerëve, lidhet në të vërtetë, nën pamjen indiferente, me vështirësitë për të dalluar të drejtën nga e gabuara.

Deficiti i vëmendjes, që shpesh i shpëton vëmendjes në fëmijërinë e hershme dhe që në vitet shkollore shfaqet kryesisht si mungesë interesi për mësimin dhe si dështim që vjen me të, është simptoma e Çrregullimit të Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit. Prindërit thonë shpesh se në fushat që ai pëlqen, fëmija e kupton shumë mirë, por kur bëhet fjalë për mësimet, situata nuk është e tillë. Për rrjedhojë, këta fëmijë mund të akuzohen se janë dembelë dhe të papërgjegjshëm. Shpesh prindërit mund të zemërohen me fëmijët e tyre, duke menduar se në të vërtetë nuk po përpiqen. Në një rast të tillë, e para që duhet bërë është të vërtetohet nëse fëmija po përjeton vështirësi në këtë fushë. Reagimi „dështova“ që ndjen fëmija e rëndon edhe më shumë situatën, sepse bëhet një problem shtesë që fëmija duhet të përballojë. Kur fëmijët tuaj kalojnë nga terreni i lojës së këndshme te bankat e shkollës, puna e tyre bëhet tani më e vështirë. Tani kërkohet nga ta të marrin informacionin, ta ruajnë dhe ta nxjerrin në kohën dhe vendin e duhur.

Të qenit ulur në klasë, përqendrimi, respektimi i rregullave, kontrolli i reagimeve impulsive, rregullsia, bashkëpunimi me shokët dhe krijimi i marrëdhënieve të mira janë të gjitha karakteristika të nevojshme për përshtatjen e fëmijës në shkollë dhe për suksesin e tij, dhe shumë prej tyre mungojnë strukturalisht te fëmijët me Çrregullimin e Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit.

Për të marrë informacionin, së pari ata duhet të përqendrohen tek ai, por fakti që kjo bëhet në klasa të mbushura me njerëz, siç ndodh në kushtet e vendit, është një pengesë edhe më e madhe për ta. Fëmijët me probleme të vëmendjes e përjetojnë këtë me shqetësim më të madh, sepse strukturalisht u është shumë e vështirë të përqendrohen në atë që dëgjojnë dhe shohin. Por pritjet ndaj tyre janë të larta. Prandaj është shumë e kuptueshme që, nga kjo vështirësi, interesi i tyre për mësimin është i ulët. Ndërsa klasat përparojnë, gjërat bëhen edhe më të vështira.

Meqenëse këta fëmijë kanë vështirësi të përqendrojnë vëmendjen në një temë të caktuar, kur përpiqen t'i japin atij vëmendje, mendimet e tjera, imazhet dhe zërat i shpërqendrojnë. Kur po i shpjegoni një temë fëmijës tuaj, shpesh mund ta gjeni duke bërë pyetje për një temë që s'ka asnjë lidhje me të.

Kur u thoni „përqendrohu“, shpesh kjo nuk ka efekt. Kanë vështirësi në kryerjen e detyrave të shtëpisë. Mund të kenë shumë arsye për t'u ngritur nga ora e mësimit. Në shkollë nuk mund t'i mbajnë gjërat e tyre dhe shpesh mund të humbasin sende. Mund të kenë probleme me menaxhimin e kohës dhe shpesh është shumë e vështirë për ta të përfundojnë një punë, dhe kjo zgjat shumë. Shkrimi i dorës mund të jetë i keq, gjatë të shkruarit mund të shfaqen shpesh gabime drejtshkrimore, shkrim jo i plotë dhe ngatërrim shkronjash

Nga ana njohëse, në aspektin e të mësuarit nuk ka dallime të zgjuarsisë nga fëmijët e tjerë, por janë të dobët në veprimet që kërkojnë përqendrim. Kujtesa e tyre dëgjimore mund të jetë më e dobët se ajo vizuale, prandaj mund të jetë e nevojshme të përsëriten udhëzimet disa herë. Simptomat e deficitit të vëmendjes përshkruhen shpesh nga mësuesit e tyre si fëmijë që vonohen vazhdimisht, nuk mund të organizohen, humbasin sende, endën në ëndrra, nuk mund ta përfundojnë punën, nuk e ndjekin mësimin, janë të pa rregullt, flasin gjatë shpjegimit të mësimit ose merren me gjëra të tjera.

Deficitin e vëmendjes të shoqëruar me impulsivitet mund ta krahasojmë me një orkestër plot me muzikantë të mëdhenj dhe shumë të talentuar, por pa dirigjent, një orkestër që ka dalë jashtë kontrollit. Mund të ketë ide të shkëlqyera, por vazhdimësia e procesit dhe përfundimi i tij janë të vështira. Fëmija juaj rritet duke marrë reagime nga ju dhe nga mjedisi i tij, duke përjetuar, dhe ka një qëndrim dhe një mënyrë të shikuari ndaj jetës. Si prindër, gjëja e parë që duhet të bëni është të vini re herët nëse mund të ketë ndonjë problem diku. Ne e shikojmë tanimë dhe të ardhmen me ato që kemi mësuar nga përvojat tona të kaluara, me ndjenjat që kemi.

Në vitet e hershme të fëmijërisë, marrëdhëniet tona me familjen dhe shokët formojnë kornizën e marrëdhënieve tona të sotme. Gjurmët e jetës sonë të punës sot formohen në vitet e shkollës. Kërkimet në këtë fushë kanë treguar se mundësia që të shfaqen probleme të tjera psikiatrike në vitet në vijim është shumë më e shpeshtë te grupet e shëndetshme. Për shembull, te një e treta e fëmijëve me Çrregullimin e Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit janë vërejtur në vitet në vijim çrregullime të përdorimit të alkoolit dhe substancave, tipare antisociale të personalitetit, depresion dhe çrregullime ankthi. Nëse keni dyshime se fëmija juaj ka Çrregullimin e Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit ose probleme sjelljeje, mos u qetësoni duke thënë „a do të kalojë vallë së shpejti?“. Nëse i vëzhgoni këto simptoma te fëmija juaj, kontaktoni një psikiatër të fëmijëve dhe adoleshentëve. Sepse koha është me të vërtetë e rëndësishme për fëmijët tanë.

Mbi dështimin në mësime

Nëse nuk po them unë, mësimet as që i vijnë në mendje

I pasuksesshëm

I papërgjegjshëm

Pa dëshirë

Nëse do, e bën, por nuk dëshiron

Këto fjali përdoren shpesh në disa shtëpi. Në fakt, para se t'i thuash të gjitha këto, duhet marrë parasysh mundësia që mund të ketë probleme diku. Gjatë procesit të të mësuarit në bankat e shkollës, shumë pjesë të trurit tonë janë aktive.

Do të përqendrohet te tema dhe informacionet do të kalojnë përmes filtrit të vëmendjes dhe do të merren. (Sistemi i vëmendjes)

Informacionet e marra do të ruhen për t'u kujtuar më vonë. (Sistemi i kujtesës)

Informacioni i ruajtur do të shprehet me shkrim dhe me gojë. (Sistemi i gjuhës)

Me sistemin motor, gishtat do të mund ta mbajnë lapsin.

Me sistemin e lartë të të menduarit, truri do të perceptojë pyetjen e bërë, do të kalojë nëpër procesin e gjykimit, nga baza ekzistuese e informacionit mund të nxirren përgjigje të përshtatshme, dhe informacionet e marra mund të kalojnë në praktikë.

Si rezultat i të gjitha këtyre, reagimet nga familja, shoqëria dhe mësuesi do të bëhen burim motivimi.

Duke e parë situatën nga këndvështrimi i saj, në fakt nuk është aspak e lehtë. Çdo sistem punon për zhvillimin e aftësive dhe për vazhdimësinë e sistemit. Por nëse ka problem në ndonjërin, performanca bie. Nëse fëmija ka vështirësi, dëshira për të punuar zvogëlohet. Fëmija që tashmë ka vështirësi, kur familja e akuzon edhe për papërgjegjshmëri, motivimi i tij zvogëlohet edhe më shumë.

Në formimin e profilit të të mësuarit;

Niveli i inteligjencës,

Defekte strukturore (deficit i vëmendjes me hiperaktivitet, vështirësi specifike e të mësuarit),

Jeta familjare dhe niveli i stresit,

Faktorët kulturorë, vlera e dhënë suksesit,

Shokët, gjetja e vendit në grup,

Shëndeti (defekte shikimi, dëgjimi etj.),

Emocionet (pakënaqësia, niveli i ankthit),

Mjedisi arsimor zë një vend të rëndësishëm

​Psikiatria e fëmijëve dhe e adoleshentëve hulumton se nga mund të vijë kjo vështirësi.

Më të shpeshtat me të cilat takohemi;

Sindromi i deficitit të vëmendjes dhe hiperaktivitetit

Vështirësia specifike e të mësuarit

Retardim mendor

Depresion major

Janë çrregullimet e ankthit.