Çfarë është sëmundja e Behçet-it? Simptomat, trajtimi dhe shkaqet: Gjithçka që duhet të dini

Çfarë është sëmundja e Behçet-it? Cilat janë simptomat?

Sëmundja e Behçet-it, e njohur edhe si sëmundja e Rrugës së Mëndafshit, është një sëmundje që mund të prekë shumë organe, e karakterizuar nga plagë të përsëritura në gojë dhe zonën gjenitale, si dhe nga inflamacioni i enëve të gjakut dhe i syve. Përgjigja e pyetjes “Çfarë do të thotë sëmundja e Behçet-it?” jepet përmes simptomave, pasi shkaqet e sëmundjes nuk dihen plotësisht. Ndër simptomat e sëmundjes së Behçet-it, veçanërisht në gojë dhe në zonën gjenitale, dallohen plagët që shërohen dhe rishfaqen vazhdimisht. Këto plaga mund të ngatërrohen me sëmundje të tjera, gjë që në disa raste mund të vonojë trajtimin. Kur sëmundja nuk është përcaktuar plotësisht, mund të preferohet zbatimi i trajtimeve të përgjithshme për përmirësimin e simptomave.

Çfarë është sëmundja e Behçet-it?

Sëmundja e Behçet-it është një sëmundje e enëve të gjakut, e karakterizuar nga plagë të përsëritura brenda gojës dhe të organeve gjenitale, nga uveiti (inflamacioni i syrit) dhe nga lezionet e lëkurës. Mund të prekë kyçet, lëkurën, sistemin nervor qendror dhe sistemin tretës. Për herë të parë u përshkrua në vitin 1937 nga dermatologu turk Hulusi Behçet, prandaj mban emrin e tij. Është një sëmundje që mund të vërehet në gjithë botën dhe te raca të ndryshme, por shfaqet më shpesh, në mënyrë të pashpjegueshme, në vendet që ndodhen përgjatë “Rrugës së Mëndafshit”. Etiologjia e sëmundjes është ende e pashpjeguar, megjithatë ekzistojnë grupe rreziku në të cilat sëmundja shfaqet më shpesh. Për shembull, infeksionet me herpes simplex dhe me viruse të hepatitit rrisin rrezikun e shfaqjes së sëmundjes. Për shkak të lidhjes së sëmundjes me infeksionet dhe sistemin imunitar, mund të lindë pyetja “Si transmetohet sëmundja e Behçet-it?”, por sëmundja nuk është ngjitëse.

Si shfaqet sëmundja e Behçet-it?

Shkaqet dhe mekanizmi i shfaqjes së sëmundjes së Behçet-it nuk njihen plotësisht. Mendohet se zhvillohet si pasojë e inflamacionit të përsëritur në trup. Parashikohet se shfaqet kur sistemi imunitar i trupit sulmon qelizat e tij të shëndetshme. Në mekanizmin e sëmundjes përgjegjëse janë citokinat proinflamatore dhe citokinat e tipit T helper 1. Edhe pse shkaqet e sakta nuk janë qartësuar plotësisht, ekzistojnë faktorë rreziku si gjenet dhe variablat mjedisore. Disa faktorë që rrisin rrezikun e shfaqjes së sëmundjes mund të renditen si më poshtë:

Mosha: Sëmundja mund të shfaqet në moshën 20–60 vjeç, por shfaqet më shpesh në moshën 30–40 vjeç. Shumë rrallë mund të vërehet edhe te pacientët fëmijë.

Gjinia: Disa studime raportojnë se sëmundja shfaqet më shpesh te pacientët meshkuj, por kjo ndryshon sipas rajonit. Në përgjithësi, rreziku sipas gjinisë është afërsisht i njëjtë, por te pacientët meshkuj simptomat zhvillohen me një pamje më të rëndë.

Variablat mjedisore dhe agjentët infektivë: Studimet e fundit sugjerojnë se infeksionet, që janë një faktor mjedisor, mund të jenë një shkak i sëmundjes. Mendohet se disa shtame të streptokokut, Helicobacter pylori, Borrelia burgdorferi, mikobakteret dhe mikroorganizma të tjerë që, kur hyjnë në trup, shkaktojnë prodhimin e antitrupave, kanë efekt stimulues mbi sëmundjen.

Faktorët gjenetikë: Personat që jetojnë në disa rajone dhe ata me histori familjare të sëmundjes janë në rrezik më të lartë se të tjerët. Në studimet e kryera mbi pacientët është vërejtur se ka ndryshime në strukturën e antigjeneve të indeve HLA, të citokinave dhe të qelizave T rregulluese.

Cilat janë simptomat e sëmundjes së Behçet-it?

Te sëmundja e Behçet-it, simptomat mund të ndryshojnë sipas sistemit dhe zonës së prekur. Përgjithësisht, simptomat e sëmundjes së Behçet-it janë këto:

Plagët në gojë: Janë plagë të dhimshme, me ngjyrë të verdhë, me diametër rreth 1–3 cm. Këto plaga zakonisht shërohen pa formuar kore. Janë të shumta dhe të përsëritura në qiellzën e gojës, në gjuhë, në mishrat e dhëmbëve dhe në amigdalat. Plagë në gjuhë te sëmundja e Behçet-it mund të shkaktojnë probleme që e vështirësojnë plotësimin e nevojave bazë.

Ulcerat gjenitale: Janë plagë rrethore ose ovale, që duken sikur janë shpuar me një gjilpërë. Ngjajnë me plagët që shfaqen në gojë, dhe formimi i shenjës (cikatrizës) pas këtyre plagëve është specifik për sëmundjen e Behçet-it. Kur nuk shoqërohen nga një infeksion tjetër, plagët shërohen brenda 10–30 ditësh. Këto lloj plagësh shihen te shumica e madhe e pacientëve.

Problemet me sytë: Sëmundja e Behçet-it ka gjithashtu efekte të gjera në sy. Mund të shfaqet skuqje në sy, ndjesi shpimi dhe turbullim të shikimit. Pas çdo ataku, humbja e shikimit në sy vazhdon të rritet. Simptomat e sëmundjes së Behçet-it që prekin sytë fillojnë në fillim si një infeksion i thjeshtë, por mund të çojnë deri te verbëria. Problemet në sy vërehen më rëndë te pacientët meshkuj. Kur flitet për simptomat që lidhen me sytë, lind pyetja “Çfarë është uveiti i Behçet-it?”, e cila mund të përgjigjet si inflamacion i uveas, shtresës së mesme të murit të syrit.

Simptomat në lëkurë: Në lëkurë mund të shfaqen plagë të llojeve të ndryshme. Mund të formohen plagë të skuqura, të dhimshme, me rritje të temperaturës. Veçanërisht në këmbë mund të shfaqen lezione në formë guzhash. Disa plaga mund të zhvillohen si të forta, të skuqura dhe me dhimbje të fortë.

Këto 4 gjetje klinike janë dalluese për Behçet-in. Përveç këtyre simptomave mund të vërehen edhe simptoma të tjera. Ato janë:

Ënjtja dhe dhimbja e kyçeve: Më shpesh prekin kyçet e këmbëve, gjunjët dhe bërryla. Mund të shfaqen ënjtje, skuqje dhe ndjeshmëri.

Plagë në zorrën e hollë dhe të trashë: Lezione të ngjashme me plagët që shihen në trup dhe në gojë mund të formohen edhe brenda zorrëve. Mund të shfaqen dhimbje barku dhe gjak në jashtëqitje.

Inflamacioni i trurit: Mund të shfaqet inflamacion sidomos i membranës së trurit. Mund të manifestohet me dhimbje koke, dhimbje qafe, temperaturë dhe çrregullim të koordinimit.

Inflamacioni i enëve të gjakut: Inflamacioni mund të shkaktojë mbylljen, ngushtimin ose bllokimin e plotë të enëve të gjakut. Kur shfaqet në enët e mëdha, mund të shkaktojë probleme të rënda shëndetësore.

Te organe si mushkëritë dhe veshkat mund të shfaqen gjithashtu probleme për shkak të sëmundjes.

Kur prekja limfatike është e pranishme, mund të shfaqet, edhe pse shumë rrallë, zmadhimi i limfonodeve dhe i shpretkës.

Te disa pacientë, ndërsa sëmundja përparon, mund të shfaqen paraliza dhe humbje shikimi.

Si diagnostikohet sëmundja e Behçet-it?

Për përcaktimin e sëmundjes së Behçet-it nuk ekziston një test specifik. Megjithatë, për përjashtimin e sëmundjeve të tjera me simptoma të ngjashme me ato të pacientit, mund të bëhen teste gjaku dhe urine, biopsi lëkure. Përveç kësaj, mund të përdoren metoda imazherike si CT, MRI, rrezet X. Te sëmundja e Behçet-it, diagnoza vendoset duke marrë historinë e pacientit me ndihmën e kritereve diagnostikuese të sëmundjes së Behçet-it. Kriteret e përcaktuara nga Grupi Ndërkombëtar i Studimit për diagnozën mund të shpjegohen si më poshtë:

Nëse, përveç plagëve në gojë që përsëriten së paku 3 herë brenda 12 muajve, gjenden të paktën dy nga gjetjet e listuara më poshtë, mendohet për sëmundjen e Behçet-it.

Plagë gjenitale (plagë në zonën anale, njolla në zonën gjenitale, testis i zmadhuar te meshkujt)

Plagë të llojeve të ndryshme në lëkurë

Infeksione të syve (uveit, infeksion i vitreusit)

Patergjia (reagimi jospecifik i lëkurës)

Si bëhet trajtimi i sëmundjes së Behçet-it?

Përgjigja e pyetjes “Çfarë e përmirëson sëmundjen e Behçet-it?” mund të ndryshojë, sepse sëmundja e Behçet-it nuk ka një trajtim të plotë. Në procedurat e trajtimit, qëllimi kryesor është përmirësimi i funksionit të organeve të brendshme të prekura nga sëmundja dhe parandalimi i përsëritjes së atakeve, të njohura si kriza e sëmundjes së Behçet-it. Preferohen ilaçet që përmbajnë kortizon, ilaçet që shtypin sistemin imunitar dhe disa ilaçe që ngadalësojnë ose zvogëlojnë procesin e formimit të inflamacionit. Te personat me sëmundje që nuk është përcaktuar plotësisht, për trajtimin e simptomave të lezioneve të lëkurës të sëmundjes së Behçet-it mund të përdoren kremra lokale me kortizon. Për plagët në gojë të sëmundjes së Behçet-it, përveç tabletave me kortizon dhe me shtypje të sistemit imunitar, mund të përdoren edhe gargarat për fyt. Te pacientët ku dhimbja është e padurueshme, mund të përdoren anestetikë lokalë për të zvogëluar dhimbjen.

Përgjigjet e pyetjeve “Çfarë është sëmundja e Behçet-it, si trajtohet?” mund të mos jepen plotësisht në disa raste, edhe me teste të ndryshme, por zbulimi i sëmundjes në fazë të hershme është i rëndësishëm për menaxhimin e sëmundjes.

Pyetje të shpeshta

Ndër pasojat e sëmundjes së Behçet-it, më e rrezikshmja janë vdekjet e shkaktuara nga problemet që ndodhin në enët e gjakut. Ndër shkaqet e kësaj pasoje mund të përmenden komplikacione si perforacionet që lindin nga plagët në zorrë, si dhe plasjet e enëve të gjakut. Te rreth 5% e pacientëve të Behçet-it shfaqen pasoja të rënda si vdekja. Këto lloj pasojash të rënda të sëmundjes mund t’u ngjallin prindërve pacientë pyetje si “A është sëmundja e Behçet-it trashëgimore? A kalon te fëmija im?”, por sëmundja nuk është tërësisht e trashëgueshme. Megjithatë, prania e historisë familjare të sëmundjes rrit ndikimin në rrezikun e kapjes së sëmundjes nga personi. Nëse sëmundja e Behçet-it nuk trajtohet, rrjedha e sëmundjes mund të përkeqësohet. Në rastet e rënda mund të shfaqen probleme që mund të ndikojnë seriozisht në jetën e pacientit, si humbja e përhershme e shikimit dhe paraliza. Simptomat e sëmundjes në disa periudha rriten në formën e atakeve, ndërsa në periudha të tjera mund të zbuten. Në këto periudha mund të lindë pyetja “A është sëmundja e Behçet-it e përkohshme?”, por sëmundja nuk shërohet plotësisht. Simptomat nuk duhet të shfrytëzohen si arsye për të ndërprerë trajtimin, sepse u qetësuan periodikisht. Përgjigja e pyetjes “Në cilin departament bën pjesë sëmundja e Behçet-it?” nuk përfshin një departament të vetëm, por punën e një ekipi. Diagnostikimi dhe trajtimi i sëmundjes së Behçet-it kryhen nën drejtimin e reumatologut. Procesi i trajtimit dhe i diagnostikimit zhvillohet me vlerësimin dhe ndërhyrjen e një ekipi të përbërë nga specialistë të dermatologjisë, neurologjisë, syve dhe reumatologjisë. Sëmundja e Behçet-it është një sëmundje e lidhur me sistemin imunitar. Nuk është e mundur të kalojë nga pacienti te një person tjetër. Pyetja që lind pas kësaj, “A është sëmundja e Behçet-it gjenetike?”, ka përgjigje të diskutueshme. Transmetimi gjenetik nuk është i sigurt. Mund të vlerësohet vetëm si rrezik që të shfaqet te brezi pasardhës. Për sëmundjen e Behçet-it nuk ekziston një test specifik që mund të quhet test i sëmundjes së Behçet-it. Për të ndihmuar diagnozën mund të përdoren teste gjaku, urine dhe metoda imazherike si CT, MRI, rrezet X. Me rezultatet e marra nga këto teste, mund të vlerësohen sëmundje të tjera që dyshohen. Sëmundja e Behçet-it mund të shfaqet me plagë në zonën gjenitale dhe në lëkurë. Për ekzaminimin e këtyre lezioneve mund të preferohet biopsia. Nëse keni plagë të përsëritura dhe probleme me sytë për shkak të sëmundjes së Behçet-it, mund ta filloni procesin e trajtimit sa më shpejt duke u drejtuar te një reumatolog në Hisar Hospital.