Çfarë është Anosmia (Humbja e nuhatjes)? Simptomat, Shkaqet dhe Trajtimi

Anosmia (Humbja e nuhatjes - Verbëria ndaj erërave)

Anosmia në terma mjekësorë do të thotë humbje e plotë e shqisës së nuhatjes. Edhe pse hunda duket se funksionon, sinjalet e erës nuk arrijnë në tru. Ndërsa kjo gjendje mund të zhvillohet pas një infeksioni të përkohshëm, tek disa individë mund të jetë edhe e lindur. Edhe pse nuhatja nuk duket si një pjesë kritike e jetës, ajo është në fakt e lidhur drejtpërdrejt me kujtesën emocionale, oreksin, sigurinë dhe marrëdhëniet sociale. Ndonjëherë mund të rezultojë në pamundësinë për të dalluar rreziqe si zjarri apo rrjedhja e gazit; ndonjëherë mund të krijojë terren për rënie psikologjike si depresioni.

Çfarë është Anosmia?

Sëmundja e anosmisë është gjendja në të cilën personi humbet plotësisht shqisën e nuhatjes. Ky term mjekësor njihet në popull edhe si verbëri ndaj erërave ose humbje e nuhatjes. Erërat në ajrin që thithim përmes hundës përcillen në qendrën përkatëse në tru përmes nervave të nuhatjes, por kur ky komunikim prishet për ndonjë arsye, personi nuk mund të perceptojë asnjë erë. Anosmia mund të jetë ndonjëherë e përkohshme dhe ndonjëherë e përhershme. Shumë shkaqe të ndryshme, nga infeksionet e rrugëve të sipërme të frymëmarrjes deri te traumat e kokës, nga sinusiti deri te sëmundjet neurologjike, mund të çojnë në këtë gjendje. Ndonjëherë personi jo vetëm që humbet shqisën e nuhatjes, por përjeton edhe një reduktim të shqisës së shijes, sepse shqisat e shijes dhe nuhatjes janë të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën. Anosmia nuk është vetëm një problem fizik; është një problem shëndetësor me dimensione sociale, emocionale dhe psikologjike, dhe si e tillë është një gjendje që duhet marrë seriozisht.

Cilat janë simptomat e Anosmisë?

Simptoma më e dukshme e anosmisë është, natyrisht, pamundësia për të perceptuar erërat, por shpesh kjo vetëdije nuk zhvillohet papritur, por me kalimin e kohës. Disa njerëz i drejtohen mjekut duke vënë re se nuk mund të ndiejnë erëra të caktuara. Të tjerë, kur vijnë me ankesën e humbjes së shijes, zbulojnë se edhe shqisa e tyre e nuhatjes është dobësuar. Simptomat e verbërisë ndaj erërave janë si më poshtë:

Pamundësia për të dalluar erërat që hasen shpesh në jetën e përditshme (për shembull, kafeja, ushqimi, parfumi),

Perceptimi i shijeve si të zbehta ose të sheshta,

Reduktimi i kënaqësisë nga ushqimet,

Në disa raste, humbja e oreksit dhe rënia në peshë,

Rënie emocionale, tërheqje sociale.

Pse ndodh Anosmia?

Shkaku i anosmisë ndonjëherë mund të jetë aq i zakonshëm sa një infeksion i thjeshtë i rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, ose mund të tregojë një tablo më komplekse që prek sistemin nervor. Këtu janë disa nga shkaqet e zakonshme:

Infeksionet e rrugëve të sipërme të frymëmarrjes: Sidomos pas gripit dhe ftohjes, mund të zhvillohet anosmi afatshkurtër. Pamundësia për të nuhatur nga hunda është një problem i përkohshëm që haset shpesh pas infeksioneve të rrugëve të frymëmarrjes.

COVID-19: Me pandeminë, humbja e nuhatjes që zhvillohet papritur dhe ndonjëherë zgjat me muaj, filloi të vërehet më shpesh.

Sinusiti: Sidomos sinusitet kronike mund të çojnë në anosmi duke bllokuar rrugët e nuhatjes.

Çrregullimet e anatomisë së hundës: Gjendje strukturore si polipet nazale, deviacioni.

Traumat: Goditjet në zonën e kokës ose të hundës mund të shkaktojnë dëmtim të nervave të nuhatjes.

Sëmundjet neurologjike: Te sëmundje si Parkinsoni dhe Alzheimeri, reduktimi i shqisës së nuhatjes mund të shihet si një simptomë e hershme.

Shkaqet e lindura: Moszhvillimi gjenetik i qendrave të nuhatjes.

Si diagnostikohet Anosmia?

Për një vlerësim të saktë tek një person që përjeton humbje të nuhatjes, nevojitet një pyetësor dhe ekzaminim i detajuar. Në hapin e parë, historia e pacientit ka një rëndësi të madhe. Mjeku përpiqet të mbledhë të dhëna për shkakun themelor duke pyetur se kur filloi humbja e nuhatjes, nëse ishte e papritur apo u zhvillua me kalimin e kohës, dhe në cilat situata shtohet ose pakësohet. Gjithashtu, pyetet në detaje për infeksionet që ka kaluar pacienti, traumat, ilaçet që përdor dhe sëmundjet shoqëruese nëse ka.

Ekzaminimi fizik, veçanërisht ekzaminimi i sëmundjeve të veshit, hundës dhe fytit (ORL), është i domosdoshëm për procesin e diagnozës. Vërehen pengesat anatomike brenda hundës që mund të bllokojnë rrugën e nuhatjes, si polipet, deviacioni ose edema. Nëse mjeku dyshon për një problem strukturor, brendësia e hundës ekzaminohet më nga afër me ekzaminim endoskopik. Për të qartësuar diagnozën, mund të aplikohen teste speciale të nuhatjes. Më i njohuri prej tyre janë "testet e identifikimit të erërave", të cilat matin nëse personi i njeh erërat e caktuara. Në këto teste përdoren erëra që dallohen lehtë si portokalli, menteja, kafeja. Merren informacione të tilla si: a mundet pacienti ta perceptojë dhe identifikojë këtë erë, sa kohë i duhet për ta dalluar, cilat prej tyre nuk mund t'i dallojë fare. Ndërsa disa teste përcaktojnë vetëm pragun e perceptimit të erës, disa të tjera vlerësojnë edhe aftësinë dalluese.

Nëse mendohet se humbja e nuhatjes mund të jetë e lidhur me një sëmundje neurologjike, përdoren metoda të avancuara të imazherisë si rezonanca magnetike (MR) ose tomografia e kompjuterizuar (CT). Sidomos rrugët e nuhatjes në tru, llamba e nuhatjes (olfactory bulb) dhe rajonet përkatëse të trurit vlerësohen në detaje në këtë mënyrë. Në disa raste mund të bëhen edhe analiza gjaku; për shembull, për të kërkuar shkaqe sistemike themelore si mungesa e vitaminave ose çrregullimet hormonale.

Si trajtohet Anosmia?

Parimi themelor i trajtimit të anosmisë është gjetja e burimit të problemit dhe prodhimi i një zgjidhjeje për këtë burim, pra trajtimi nuk aplikohet njësoj për të gjithë; është i personalizuar. Për trajtimin e verbërisë ndaj erërave, fillimisht duhet të përcaktohen shkaqet si infeksioni, trauma ose çrregullimi neurologjik. Prandaj, nuk ka një trajtim të vetëm standard. Së pari, për të kuptuar nëse humbja e nuhatjes është e përkohshme apo e përhershme, fokusohet si te procesi ashtu edhe te shkaqet.

Humbja e nuhatjes me origjinë infektive, e cila është një nga shkaqet më të shpeshta, zakonisht mund të përmirësohet me kalimin e kohës pa pasur nevojë për trajtim, por nëse simptomat zgjaten, mjekët zakonisht përshkruajnë sprej anti-inflamatorë ose ilaçe që reduktojnë edemën brenda hundës. Këto trajtime lehtësojnë arritjen e grimcave të erës në mbaresat nervore duke hapur brendësinë e hundës. Nëse anosmia shkaktohet nga polipet brenda hundës ose çrregullimet strukturore, mund të jetë i nevojshëm ndërhyrja kirurgjikale. Sidomos me heqjen e polipeve të mëdha ose korrigjimin e deviacionit të septumit që shkakton bllokim të hundës, nuhatja mund të rikthehet. Operacione të tilla zakonisht bëhen me metoda endoskopike dhe procesi i shërimit është i shkurtër.

Vitet e fundit, sidomos në humbjet e nuhatjes që zhvillohen pas COVID-19, një metodë e quajtur "terapia e nuhatjes" po tërheq shumë vëmendje. Në këtë metodë, personi bën ushtrime të hundës dy herë në ditë me erëra të caktuara (për shembull, limon, eukalipt, karafil, trëndafil). Kjo praktikë synon ri-stimulimin e nervave të dëmtuara të nuhatjes dhe riorganizimin e rrugëve nervore.

Edhe pse duket e thjeshtë, është një formë trajtimi që mbështetet shkencërisht dhe jep rezultate pozitive kur aplikohet rregullisht. Në rastet e anosmisë neurologjike ose të lindur, një shërim i drejtpërdrejtë mund të mos jetë i mundur. Në raste të tilla, trajtimi është më shumë mbështetës. Bien në sy qasje si rekomandimet për të rritur cilësinë e jetës së personit, masat e sigurisë (për shembull, përdorimi i detektorëve të gazit), mbështetja psikologjike, sepse tek individët që përjetojnë humbje të përhershme të nuhatjes mund të shihen efekte emocionale si izolimi social, anhedonia (pamundësia për të ndjerë kënaqësi) dhe depresioni.

Në procesin e trajtimit, është shumë e rëndësishme të jeni të durueshëm dhe të qëndroni në komunikim të vazhdueshëm me mjekun. Ndërsa anosmia është ndonjëherë një problem që mund të zgjidhet në një kohë të shkurtër, ndonjëherë mund të kërkojë një proces të gjatë shërimi. Me qasjen e duhur, veçanërisht në shkaqet e përkohshme dhe të trajtueshme, është e mundur që shqisa e nuhatjes të rikthehet në masë të madhe. Një tjetër çelës i suksesit në trajtim është pjesëmarrja aktive e personit në proces dhe kryerja e rregullt e ushtrimeve të rekomanduara.

Pyetjet e bëra shpesh

Pamundësia për të nuhatur mund të shfaqet si në formë të përkohshme ashtu edhe të përhershme. Kohëzgjatja dhe serioziteti i kësaj gjendjeje varen kryesisht nga shkaku themelor. Për shembull, anosmitë që zhvillohen për shkak të infeksioneve të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, alergjive ose bllokimeve afatshkurtra të hundës janë shpesh të përkohshme. Kur fillohet procesi i trajtimit ose kur kalohet infeksioni, shqisa e nuhatjes zakonisht kthehet vetvetiu. Një nga simptomat që u zhvilluan me pandeminë COVID-19 është humbja e papritur e nuhatjes. Tashmë është shkencërisht e qartë se virusi ka një efekt të drejtpërdrejtë mbi receptorët e nuhatjes dhe mbaresat nervore brenda hundës. Shumë njerëz kanë raportuar se e kanë humbur shqisën e nuhatjes në ditët e para të sëmundjes, madje edhe para se të fillonte temperatura ose kolla. Tek shumica e njerëzve, kjo gjendje përmirësohet vetvetiu brenda pak javësh. Të mos ndjerit e asnjë ere është një humbje që ndikon negativisht si në jetën sociale ashtu edhe në sigurinë e personit. Megjithatë, tek disa individë (sidomos tek personat që e kalojnë sëmundjen rëndë, tek të moshuarit ose tek personat me sëmundje kronike), kjo humbje e nuhatjes mund të zgjasë me muaj. Madje në disa raste mund të jetë e përhershme. Shkaku i kësaj përhershmërie është se virusi dëmton nervat e nuhatjes ose qendrat përkatëse të trurit, duke shkaktuar dëmtime afatgjata ose të pakthyeshme. Dikush që përjeton anosmi shpesh shprehet se ndjen një mungesë jo vetëm në nuhatje, por edhe në shije. Kjo gjendje në fakt buron nga mosfunksionimi i hundës, jo i gjuhës. Sidomos tek ushqimet me shije komplekse (për shembull, supa, ushqimet me erëza, kafeja), ky ndryshim bëhet edhe më i dukshëm. Shijet perceptohen si të sheshta, të shpëla ose sikur janë të njëjta. Kjo mund të ndikojë negativisht si në zakonet e të ngrënit ashtu edhe në oreks. Sinusiti është një nga shkaqet më të zakonshme të anosmisë. Sinuset janë zgavra që ndodhen rreth hundës dhe prodhojnë mukus. Tabloja që krijohet me inflamacionin e këtyre zgavrave quhet sinusit. Kur ka sinusit, këto rajone fryhen, bllokohen dhe grimcat e erës që duhet të përcillen nga hunda në tru nuk mund të kalojnë. Sinusiti akut zakonisht zhvillohet pas një infeksioni dhe është i përkohshëm. Megjithatë, në sinusitin kronik, sidomos nëse ka gjendje si formimi i polipeve ose bllokimi i vazhdueshëm i hundës, kjo humbje e nuhatjes mund të zgjatet, madje edhe të bëhet e përhershme. Në anosmitë me origjinë nga sinusiti mund të aplikohen trajtime për hapjen e hundës, ilaçe anti-inflamatore ose, nëse është e nevojshme, metoda kirurgjikale. Kur sigurohet hapja e kanaleve të sinuseve me trajtimin e duhur, në shumicën e rasteve shqisa e nuhatjes kthehet. Disa njerëz nuk e kanë fare shqisën e nuhatjes kur vijnë në jetë. Kjo gjendje në mjekësi quhet anosmi kongjenitale. Verbëria e lindur ndaj erërave është zakonisht e rrallë dhe lidhet me një gjendje gjenetike. Ndonjëherë shihet vetëm, ndonjëherë mund të shfaqet së bashku me sindroma të tjera të lindura (për shembull, si sindroma Kallmann). Tek këta individë, nervat e nuhatjes ose janë zhvilluar mangët, ose qendrat e nuhatjes në tru nuk janë formuar plotësisht. Në raste të tilla, rikthimi nuk është i mundur sepse problemi nuk është vetëm në përcjelljen e sinjalit, por në mungesën strukturore të qendrës ku do të perceptohej sinjali. Këta individë zakonisht e vënë re humbjen e nuhatjes vetëm përmes reagimeve që vijnë nga mjedisi i tyre social ose në periudhat e mëvonshme të jetës së tyre. Fusha e parë e specializimit ku duhet të drejtoheni me ankesën e anosmisë, pra humbjes së nuhatjes, është departamenti i sëmundjeve të veshit, hundës dhe fytit (ORL). Specialistët e ORL-së vlerësojnë strukturën e brendshme të hundës, rrugët e frymëmarrjes dhe rrugët e nuhatjes për të përcaktuar nëse problemi themelor buron nga hunda.

Në disa raste, sidomos nëse dyshohet për shkaqe neurologjike, në proces mund të përfshihet edhe specialisti i neurologjisë. Trajtimi i anosmisë ekziston, por forma e procesit të trajtimit përcaktohet sipas shkakut të humbjes së nuhatjes. Nuk mund të pritet që e njëjta metodë trajtimi të funksionojë për çdo pacient. Për shembull, ilaçet janë shumë efektive në humbjet e përkohshme të nuhatjes për shkak të bllokimit të hundës ose sinusitit. Në këtë proces përdoren sprej kortikosteroidë, solucione për larjen e hundës ose antihistaminikë. Testet që përdoren më shpesh për të vlerësuar humbjen e nuhatjes janë testet e identifikimit të erërave dhe të pragut të nuhatjes. Në testin e identifikimit, personi përpiqet të perceptojë dhe emërtojë erëra të ndryshme. Në testin e pragut, matet se në çfarë intensiteti minimal e ndjen erën. Këto teste ndihmojnë për të kuptuar shkallën dhe shkakun e anosmisë. Në rastet e nevojshme mund të shtohen edhe metoda të imazherisë si MR. Humbja e nuhatjes mund të ndikojë seriozisht në gjendjen shpirtërore. Erërat kanë një lidhje të fortë me emocionet; kënaqësia e të ngrënit, kujtimet, marrëdhëniet sociale janë të ndërthurura me këtë shqisë. Tek personat që përjetojnë anosmi, depresioni, ankthi, ndjenja e vetmisë dhe humbja e oreksit shihen shpesh. Prandaj, mbështetja psikologjike është gjithashtu e rëndësishme në procesin e trajtimit. Në shumë raste, shqisa e nuhatjes kthehet, veçanërisht në humbjet për shkak të infeksioneve ose bllokimeve. Edhe në anosminë që zhvillohet pas COVID-19, shumica e njerëzve shërohen brenda pak javësh ose muajsh. Metoda si terapia e nuhatjes mund të mbështesin procesin e shërimit, por humbjet e lindura ose ato për shkak të dëmtimit nervor mund të jenë të përhershme.

Humbjet në shqisën e nuhatjes janë një problem i rëndësishëm shëndetësor që ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e jetës dhe sigurinë. Anosmia; mund të jetë për shkak të një infeksioni të thjeshtë, por mund të jetë edhe lajmëtare e sëmundjeve të ndryshme themelore. Për këtë arsye, është me rëndësi të madhe që individët që përjetojnë humbje të nuhatjes t'i nënshtrohen një vlerësimi nga specialisti pa humbur kohë.

Specialistët tanë me përvojë të Veshit, Hundës dhe Fytit (ORL) që punojnë në Hisar Hospital Intercontinental vlerësojnë shkakun e humbjes së nuhatjes me metoda të avancuara diagnostikuese dhe krijojnë plane trajtimi të personalizuara. Nëse edhe ju përjetoni reduktim ose humbje të shqisës së nuhatjes, mund të lini një termin tek mjekët tanë specialistë të departamentit të Veshit, Hundës dhe Fytit (ORL) dhe të kontaktoni për informacione të detajuara.