Çfarë është Anafilaksia? Simptomat, Shkaqet dhe Trajtimi

Anafilaksia

Anafilaksia është një gjendje urgjente që shfaqet me një reagim të tepruar të sistemit imunitar, i cili shpesh fillon lehtë, por mund të shndërrohet në një tablo klinike serioze brenda pak minutash. Ndonëse në shoqëri shpesh përkufizohet si një reaksion i rëndë alergjik, anafilaksia është një gjendje kritike me karakteristika mjekësore të ndryshme, e cila nuk duhet të ngatërrohet me një alergji të zakonshme. Shkallët e anafilaksisë mund të ndryshojnë nga shenja të lehta në lëkurë deri te përfshirja e shumë organeve që kërcënojnë jetën. Ndonjëherë një kafshatë gjalpë kikiriku, ndonjëherë një pickim blete apo edhe një dozë e vetme ilaçi mund ta shkaktojnë këtë proces. Veçanërisht tek personat që kanë përjetuar më parë reaksione të ngjashme, rreziku i përsëritjes është i lartë, prandaj njohja e kësaj gjendjeje dhe marrja e masave të nevojshme është jetike.

Çfarë është Anafilaksia?

Anafilaksia është një reaksion serioz alergjik që mund të kërcënojë jetën, i cili shfaqet si rezultat i një reagimi të tepruar dhe të papritur të sistemit imunitar ndaj një substance të caktuar. Sistemi imunitar i secilit është i ndjeshëm në mënyrën e vet. Disa njerëz teshtijnë nga poleni, ndërsa të tjerë reagojnë intensivisht ndaj një pickimi blete. Megjithatë, në anafilaksi situata është pak më komplekse. Trupi i shpall luftë një substance që e percepton si kërcënim. Ky reagim zakonisht zhvillohet brenda sekondave ose minutave. Simptomat shfaqen shpejt dhe nëse nuk ndërhyhet, mund të rezultojë në ndalim të frymëmarrjes, humbje të vetëdijes madje edhe vdekje. Prandaj, anafilaksia nuk është thjesht një reaksion alergjik. Në anafilaksi, adrenalina duhet të injektohet në muskul sa më shpejt të jetë e mundur dhe pacienti duhet të mbahet nën vëzhgim.

Cilat janë Simptomat e Anafilaksisë?

Anafilaksia është një tablo klinike serioze ku reagimi i trupit ndaj alergjenit shfaqet në mënyrë shumë të shpejtë dhe shumë të fuqishme. Për këtë arsye, simptomat mund të ndikojnë në më shumë se një sistem në të njëjtën kohë dhe zakonisht bëhen të dukshme brenda pak minutash. Simptomat zakonisht ndjekin një rrjedhë që fillon në lëkurë, por përhapet me shpejtësi në sistemin e frymëmarrjes dhe të qarkullimit të gjakut. Ndonjëherë simptoma e parë mund të jetë vetëm një ndjesi shpimi gjilpërash në gojë, ndërsa herë të tjera personi mund të kaplohet nga paniku duke kuptuar se nuk mund të marrë frymë. Ajo që është specifike për anafilaksinë është se këto simptoma përkeqësohen në një kohë shumë të shkurtër dhe krijojnë rrezik për jetën. Prandaj, edhe një simptomë që duket e lehtë duhet marrë seriozisht dhe nuk duhet shpërfillur, veçanërisht tek personat që kanë pasur më parë reaksione alergjike. Kur trupi percepton një substancë të huaj si rrezik, ai aktivizon sistemin imunitar. Megjithatë, në anafilaksi, ky reagim shndërrohet në një gjendje të pakontrolluar. Ndonëse skuqja, kruarja dhe urtikaria (kosheret) në lëkurë shihen shpesh, këto simptoma nuk janë gjithmonë të pranishme. Ngushtimi i rrugëve të frymëmarrjes, ndjesia e fryrjes në fyt, vështirësia në frymëmarrje, ngjirja e zërit ose fishkëllima janë disa nga shenjat më frikësuese. Efektet në sistemin e qarkullimit të gjakut si rritja e rrahjeve të zemrës, rënia e tensionit, marrja e mendve dhe të fikëtit mund t'i shtohen tablosë. Ankimet e sistemit të tretjes si të përzierat, të vjellat, dhimbjet e barkut dhe diarreja gjithashtu shoqërojnë herë pas here tablonë. Tek disa pacientë, simptomat zhvillohen aq shpejt sa humbja e vetëdijes mund të ndodhë brenda pak minutash.

Çfarë e shkakton Anafilaksinë?

Anafilaksia është një reagim i sistemit imunitar me bazë alergjike dhe zakonisht zhvillohet ndaj substancave për të cilat është krijuar më parë ndjeshmëri. Anafilaksia shfaqet kur sistemi imunitar tregon një reagim të tepruar duke e perceptuar një substancë që duhet të jetë e padëmshme si një kërcënim. Ky mekanizëm mbrojtës i ekzagjeruar shkakton çlirimin e kimikateve të fuqishme si histamina në trup. Këto substanca çojnë në zgjerimin e enëve të gjakut, rënien e presionit të gjakut dhe ngushtimin e rrugëve të frymëmarrjes. Tabloja që rezulton nuk është thjesht një përgjigje alergjike, por shndërrohet në një krizë sistemike që prek të gjithë trupin. Ndër shkaktarët më të zakonshëm të anafilaksisë janë disa ushqime, ilaçe dhe pickimet e insekteve. Ndërsa anafilaksia e lidhur me ushqime si kikirikët, lajthitë, qumështi, vezët, produktet e detit shihet shpesh veçanërisht tek fëmijët, tek të rriturit bien në sy antibiotikët, qetësuesit e dhimbjeve dhe relaksuesit e muskujve. Pickimet e insekteve si bletët dhe grerëzat gjithashtu mund të shkaktojnë reaksione anafilaktike që fillojnë shpejt. Në të njëjtën kohë, disa substanca si lateksi ose, megjithëse rrallë, reaksionet që zhvillohen në trup pas ushtrimeve fizike mund ta shkaktojnë këtë tablo. Ndonjëherë, anafilaksia mund të shfaqet edhe ndaj një substance ndaj së cilës personi nuk ka reaguar kurrë më parë. Kjo e bën vendosjen e diagnozës edhe më të vështirë.

Si vendoset Diagnoza e Anafilaksisë?

Diagnoza e anafilaksisë duhet të vendoset shpejt bazuar në simptomat klinike dhe duhet të ndërhyhet pa humbur kohë. Kriteret e diagnozës së anafilaksisë zakonisht vendosen mbi bazën e simptomave që përjeton pacienti dhe mënyrës së zhvillimit të ngjarjes, pra mbi bazën e vëzhgimit klinik. Sepse kjo gjendje përparon aq shpejt sa mund të mos ketë kohë për të pritur testet laboratorike. Për shembull, nëse një person pas kontaktit me një substancë që dihet se është alergjen, brenda pak minutash ka vështirësi në frymëmarrje, i shfaqen skuqje të përhapura në trup dhe i bie tensioni, kjo tablo duhet vlerësuar si anafilaksi. Një nga elementet më të rëndësishme në diagnozë është prekja e sistemeve të ndryshme të organeve në të njëjtën kohë. Sistemet si lëkura, frymëmarrja, qarkullimi i gjakut ose sistemi i tretjes mund të preken njëkohësisht. Pas ndërhyrjes urgjente, mund të aplikohen disa teste për të kuptuar më detajisht shkakun e ngjarjes. Një prej tyre është testi i triptazës në serum. Ky test mat nivelin e kimikateve të çliruara në trup gjatë anafilaksisë dhe zakonisht bëhet brenda pak orëve pas ngjarjes. Në të njëjtën kohë, për të kuptuar se ndaj cilës substancë ka ndjeshmëri personi, mund të ekzaminohen nivelet e antitrupave IgE me teste alergjie në lëkurë ose teste gjaku. Këto teste zakonisht planifikohen nga specialistët e alergologjisë pasi pacienti të jetë stabilizuar.

Si bëhet Trajtimi i Anafilaksisë?

Trajtimi i anafilaksisë është një qasje serioze urgjente që kërkon veprim të shpejtë. Kur fillon ky reaksion, bëhet garë me kohën. Skema e trajtimit të anafilaksisë përfshin adrenalinën, antihistaminikët, mbështetjen me lëngje dhe nëse është e nevojshme, kortikosteroidet. Çdo minutë, madje çdo sekondë është e rëndësishme. Për këtë arsye, hapi i parë dhe më kritik i trajtimit është injeksioni i adrenalinës (epinefrinës). Adrenalina shtyp shpejt reagimet e tepruara të trupit, hap rrugët e frymëmarrjes, ndihmon në stabilizimin e tensionit dhe ruan rrjedhjen e gjakut drejt organeve vitale. Aplikimi zakonisht bëhet në pjesën e jashtme të kofshës, në muskul dhe nëse është e mundur, duhet të bëhet pa vonesë. Adrenalina është i vetmi ilaç që mund ta marrë nën kontroll anafilaksinë. Prandaj, aplikimi i saj pa humbur kohë është jetik. Pas aplikimit të adrenalinës, pacienti nuk duhet lënë kurrsesi vetëm dhe duhet njoftuar menjëherë ekipet e urgjencës mjekësore. Nëse simptomat vazhdojnë pavarësisht adrenalinës, mund të aplikohet një dozë e dytë e adrenalinës për anafilaksinë. Ekipet mjekësore që vijnë në vendngjarje ofrojnë mbështetje me oksigjen, hapin rrugë venoze për të filluar trajtimin me lëngje dhe nëse shihet e nevojshme, aplikojnë ilaçe mbështetëse si antihistaminikë ose kortikosteroidë. Megjithatë, këto nuk zëvendësojnë kurrë adrenalinën, ato janë vetëm plotësuese. Pasi gjendja e pacientit të stabilizohet, mund të jetë e nevojshme që ai të mbahet nën vëzhgim në spital për disa orë ose në disa raste deri në 24 orë. Arsyeja për këtë është se tek disa pacientë, pas përmirësimit të simptomave të para, mund të shfaqet një krizë e dytë anafilaktike e quajtur reaksion bifazik. Ky proces vëzhgimi është shumë i rëndësishëm për të marrë masa kundër përsëritjeve të mundshme. Trajtimi i anafilaksisë nuk kufizohet vetëm në marrjen nën kontroll të gjendjes në atë moment. Pas ngjarjes, pacienti duhet të edukohet dhe të drejtohet te një specialist alergolog. Duhet të përcaktohet se cili është alergjeni, pacienti duhet të mësojë se si të mbrohet nga kjo substancë dhe duhet ta bëjë shprehi mbajtjen me vete të një autoinjektori të adrenalinës. Sepse anafilaksia mund të përsëritet dhe personi duhet të mësojë të jetojë me këtë tablo. Trajtimi më i mirë është parandalimi i krizës së radhës.

Kur shihet çdo simptomë që ngjall dyshim për anafilaksi, duhet kërkuar ndihmë mjekësore urgjente pa hezitim. Sidomos këto lloj ankimesh që shfaqen menjëherë pas një kontakti të njohur me alergjenin, mund të merren nën kontroll me ndërhyrje të shpejtë dhe të saktë.

Pyetjet e Bëra Shpesh

Anafilaksia zakonisht zhvillohet brenda pak minutave të para pas kontaktit me alergjenin. Fakti që ky proces është i shpejtë tregon se trajtimi duhet të fillojë pa vonesë. Në pjesën më të madhe të rasteve, simptomat shfaqen brenda 5 deri në 30 minuta. Në raste të rralla, simptomat anafilaktike mund të zhvillohen pas 1-2 orësh. Kjo formë me fillim të vonuar shihet veçanërisht në reaksionet që zhvillohen ndaj disa ushqimeve ose ilaçeve. Në të njëjtën kohë, është e mundur që simptomat që janë përmirësuar një herë të fillojnë përsëri pas disa orësh. Kjo quhet anafilaksi bifazike. Për këtë arsye, edhe nëse simptomat lehtësohen, personi duhet të mbahet nën vëzhgim shëndetësor për një kohë. Alergjenët që shkaktojnë më shpesh anafilaksinë mund të ndryshojnë sipas moshës dhe stilit të jetesës. Tek fëmijët, ndër shkaqet e anafilaksisë bien në sy ushqimet si qumështi, vezët, kikirikët dhe frutat e tjera të thata. Tek të rriturit, shkaktarë më të shpeshtë janë produktet e detit, ilaçet si antibiotikët (veçanërisht penicilina), qetësuesit e dhimbjeve dhe relaksuesit e muskujve. Pickimet e insekteve gjithashtu mund të jenë një shkak serioz i anafilaksisë, veçanërisht tek individët që kalojnë kohë në ambiente të hapura. Përveç kësaj, produktet që përmbajnë lateks (kauçuk natyral) ose rrallëherë alergjitë e tipit të veçantë që shfaqen pas ushtrimeve fizike mund ta nisin tablonë. Çdo anafilaksi është një reaksion alergjik, por jo çdo reaksion alergjik është anafilaksi. Reaksionet alergjike zakonisht kufizohen me simptoma të lehta. Mund të shfaqen me gjendje si skuqje e lehtë në lëkurë, rrjedhje hundësh, kruarje. Anafilaksia, nga ana tjetër, është shumë më e rëndë dhe prek njëkohësisht më shumë se një sistem (frymëmarrjen, qarkullimin, lëkurën, tretjen). Duke qenë se anafilaksia mund të çojë në rezultate që kërcënojnë jetën si dështimi i frymëmarrjes, rënia e tensionit dhe humbja e vetëdijes, ajo nuk duhet të ngatërrohet me simptomat e zakonshme alergjike. Një person që kalon anafilaksi mund të përjetojë përsëri anafilaksi nëse ekspozohet sërish ndaj të njëjtit ose një alergjeni të ngjashëm. Për më tepër, reaksioni i dytë ndonjëherë mund të jetë më i lehtë, por mund të jetë edhe më i rëndë. Për këtë arsye, është shumë e rëndësishme që personat që kanë kaluar një herë anafilaksi t'i rregullojnë stilet e tyre të jetesës në përputhje me këtë. Moskontaktimi me alergjenin, ndjekja e rregullt nga mjeku, mbajtja e autoinjektorit të adrenalinës dhe informimi i personave përreth luan një rol kritik në parandalimin e përsëritjes. Nëse ka dyshim për anafilaksi, duhet të aplikohet ndihma e parë pa humbur kohë. Nëse ka vështirësi në frymëmarrje, duhet lejuar të qëndrojë në pozicion ulur. Nëse personi ka një autoinjektor adrenaline, ai duhet të aplikohet sa më shpejt të jetë e mundur. Më pas duhet të thirren shërbimet e urgjencës mjekësore 112 dhe situata duhet të shpjegohet qartë. Personi nuk duhet lënë kurrsesi vetëm, duhet ndjekur vetëdija dhe frymëmarrja e tij. Doza e adrenalinës (autoinjektori) në anafilaksi zakonisht aplikohet në pjesën e jashtme të kofshës, në muskul. Mund të aplikohet mbi rroba. Sepse pajisja është e përshtatshme për këtë strukturë. Pas bërjes së injeksionit, gjilpëra duhet mbajtur në vend për disa sekonda, pastaj pajisja duhet të hiqet në mënyrë të sigurt. Pas injeksionit, mund të kuptohet nëse është bërë aplikimi i saktë duke kontrolluar nëse ka ndryshim të treguesit me ngjyrë në skajin pa gjilpërë të pajisjes. Këto pajisje, përdorimi i të cilave është i lehtë, janë jetike veçanërisht për personat në grupin e rrezikut. Nëse nuk ndërhyhet, anafilaksia mund të jetë vdekjeprurëse. Anafilaksia mund të çojë në ndalim të frymëmarrjes, dështim të qarkullimit të gjakut dhe humbje të vetëdijes brenda pak minutash. Megjithatë, kjo gjendje mund të merret plotësisht nën kontroll kur menaxhohet siç duhet. Fakti që anafilaksia është vdekjeprurëse buron nga njohja e vonuar ose vonesa në trajtim. Për këtë arsye, çdo individ, veçanërisht ata që kanë histori alergjie, duhet të mësojnë të njohin simptomat dhe të dinë hapat e ndërhyrjes së parë. Në raste urgjente, diagnoza vendoset kryesisht me ankimet e pacientit dhe ekzaminimin fizik. Megjithatë, pas ngjarjes, mund të bëhen disa teste për të përcaktuar shkakun dhe për të parandaluar përsëritjen. Gjithashtu, mund të ekzaminohen nivelet specifike të IgE me teste alergjie në lëkurë (prick test) dhe teste gjaku për të përcaktuar se ndaj cilit alergjen ka ndjeshmëri. Këto teste zakonisht planifikohen nën shoqërimin e një specialisti alergolog. Masa më efektive është shmangia e plotë nga alergjeni që shkakton anafilaksinë. Për këtë arsye, hapi i parë është përcaktimi i qartë se cila është substanca përgjegjëse. Etiketat e ushqimeve duhet të lexohen me kujdes, historia e alergjisë duhet t'i përcillet patjetër mjekut përpara përdorimit të ilaçeve. Gjithashtu, personat në grupin e rrezikut duhet të mbajnë gjithmonë me vete një autoinjektor adrenaline. Duke qenë se doza e adrenalinës në anafilaksi mund të ndryshojë tek fëmijët, ajo duhet të mbahet nën kontroll nga prindërit e tyre. Nëse është e nevojshme, duhet të jepet informacion për këtë gjendje personave përreth në mjedise si shkolla, vendi i punës, madje duhet të ndahen njohuritë bazë të ndihmës së parë. Byzylykët e alergjisë të personalizuar dhe kartat e urgjencës janë gjithashtu ndër masat jashtëzakonisht të dobishme. Personat që mbartin rrezik për anafilaksi duhet patjetër të mbajnë me vete një autoinjektor adrenaline. Përveç kësaj, një byzylyk ose kartë urgjence që mban qartë paralajmërimin se personi është alergjik, e bën më të lehtë ndërhyrjen e shpejtë të personelit shëndetësor. Gjithashtu, duhet të mbahet një listë e substancave alergjene, informacioni i kontaktit të personave që duhet të thirren në rast urgjence dhe nëse ka, raporti i mjekut. Përgatitje të tilla i kursejnë kohë si pacientit ashtu edhe personave përreth në rast të një krize të mundshme.

Anafilaksia është një gjendje urgjente që mbart rrezik për jetën dhe ndërhyrja e bërë në kohën e duhur shpëton jetë.

Nëse keni histori alergjie, nëse keni përjetuar më parë reaksion të rëndë alergjik ose nëse fëmija juaj është në grupin e rrezikut, mund t'u drejtoheni mjekëve tanë specialistë për diagnozë të hershme dhe plan mbrojtjeje.

Për të marrë një takim dhe për informacion të detajuar, mund të na kontaktoni.