Çfarë është Sindroma Para Menstruale (PMS)? Simptomat, Shkaqet dhe Trajtimi

Sindroma Para Menstruale

Shumë gra përjetojnë disa ndryshime fizike ose emocionale ndërsa afrohet periudha e tyre e menstruacioneve. Këto simptoma ndonjëherë janë të lehta, ndërsa te disa gra mund të jenë aq intensive sa të ndikojnë në jetën e përditshme. Kjo gjendje quhet me terminh mjekësor Sindroma Para Menstruale ose shkurt PMS (Premenstrual Syndrome). Kjo sindromë, e cila shfaqet nën ndikimin e ndryshimeve hormonale, fillon disa ditë ose javë para gjakderdhjes menstruale dhe zakonisht zvogëlohet me fillimin e gjakderdhjes.

Çfarë është Sindroma Para Menstruale?

Periudha e PMS-së është një gjendje që shfaqet në fazën luteale të ciklit menstrual të grave, domethënë në procesin pas ovulacionit; ajo karakterizohet si nga simptoma fizike ashtu edhe emocionale. Zakonisht fillon 1-2 javë para fillimit të menstruacioneve dhe lehtësohet e zhduket në ditët e para të gjakderdhjes menstruale. PMS mund të shfaqet në nivele të ndryshme tek çdo grua. Ndërsa shihet te disa gra në formën e nervozizmit të lehtë ose ndjeshmërisë në gjoks, te të tjerat mund të shkaktojë gjendje depresive, kriza zemërimi ose dhimbje intensive që kufizojnë seriozisht jetën e përditshme.

Në aspektin mjekësor, kjo gjendje është një fenomen që pasqyron efektet e luhatjeve hormonale në trupin dhe mendjen e njeriut. Për këtë arsye, duke marrë parasysh praninë e çrregullimeve të tjera që kanë simptoma të ngjashme me PMS, vendosja e një diagnoze të saktë bëhet e rëndësishme.

Cilat janë Simptomat e Sindromës Para Menstruale?

Simptomat e periudhës së PMS-së janë mjaft të larmishme dhe mund të shfaqen ndryshe tek çdo grua. Simptomat e PMS mund të renditen si më poshtë:

Simptomat Fizike: Ndjeshmëria dhe enjtja e gjinjve është një nga simptomat fizike më të zakonshme të sindromës para menstruale. Fryrja e barkut dhe problemet me gazrat bëhen më të theksuara sidomos pas vakteve. Për shkak të mbajtjes së ujit, vërehet një ënjtje e përgjithshme në trup dhe shtim në peshë. Lodhja dhe mungesa e energjisë mund ta bëjnë të vështirë kryerjen e aktiviteteve të përditshme. Problemet e lëkurës, veçanërisht aknet dhe rritja e yndyrës, janë të zakonshme në periudhën para menstruacioneve. Mund të vërehet gjithashtu rritje e yndyrës në flokë dhe lëkurën e kokës. Kjo shfaqet kryesisht si dëshirë e tepruar për ushqime të ëmbla dhe të kripura.

Simptomat Emocionale dhe Psikologjike: Nervozizmi është një nga simptomat më karakteristike të sindromës para menstruale. Ndryshimet e humorit shfaqen në formën e trishtimit të papritur ose krizave të zemërimit. Ndjenja e ankthit dhe tensionit mund të ndikojë negativisht në jetën e përditshme. Mund të përjetohen ndjenja depresive, pashpresë dhe pavlerësie. Rritja e ndjeshmërisë emocionale mund të bëjë që të ketë reagime të tepërta ndaj ngjarjeve që në kushte normale nuk shqetësojnë. Mund të vërehen gjithashtu mungesë e vetëbesimit dhe probleme të vetëvlerësimit.

Pse Ndodh Sindroma Para Menstruale?

Edhe pse shkaktari i saktë i sindromës premenstruale nuk është kuptuar plotësisht ende, mendohet se faktorë të ndryshëm veprojnë së bashku. Ndër këta faktorë, ndryshimet hormonale zënë vendin më të rëndësishëm. Shkaqet mund të renditen si më poshtë:

Faktorët Hormonalë: Luhatjet e niveleve të hormoneve estrogjen dhe progesteron gjatë gjithë ciklit menstrual pranohen si shkaku kryesor i periudhës së pms. Sidomos rënia e papritur e niveleve të progesteronit në fazën luteale është efektive në shfaqjen e simptomave. Rritja e nivelit të hormonit prolaktinë mund të ndikojë gjithashtu në ashpërsinë e simptomave. Ndryshimet në nivelet e neurotransmetuesve si serotonina luajnë një rol në shfaqjen e ndryshimeve të humorit dhe simptomave depresive. Ndryshimet në nivelet e dopaminës dhe noradrenalinës mund të jenë gjithashtu efektive në zhvillimin e sindromës.

Faktorët Gjenetikë: Sindroma para menstruale mund të shfaqë një predispozitë familjare. Nëse nëna ose motrat e kanë këtë sindromë, rreziku i shfaqjes së saj rritet edhe tek anëtaret e tjera femra të familjes. Faktorët gjenetikë mund të ndikojnë në ndjeshmërinë ndaj hormoneve dhe metabolizmit të neurotransmetuesve.

Faktorët e Stilelor të Jetesës: Stresi është një nga faktorët më të rëndësishëm që përkeqëson simptomat e sindromës para menstruale. Stresi kronik mund të prishë ekuilibrin hormonal dhe të bëjë që simptomat të kalohen më rëndë. Zakonet e të ushqyerit, veçanërisht konsumimi i kafeinës, alkoolit dhe ushqimeve të përpunuara, mund të rrisin simptomat. Mungesa e ushtrimeve të rregullta mund të kontribuojë në rritjen e ashpërsisë së simptomave duke ulur nivelet e endorfinës. Çrregullimet e gjumit dhe oraret e parregullta të gjumit mund të ndikojnë negativisht në ekuilibrin hormonal. Përdorimi i duhanit është gjithashtu ndër faktorët që rrisin simptomat.

Faktorët e Ushqyerjes: Mungesat e magnezit, vitaminës B6, kalciumit dhe vitaminës D mund të përkeqësojnë simptomat e sindromës para menstruale. Luhatjet e sheqerit në gjak, veçanërisht të lidhura me konsumimin e karbohidrateve të thjeshta, mund të shkaktojnë ndryshime të humorit.

Si Vënë Diagnoza e Sindromës Para Menstruale?

Për të vendosur diagnozën e PMS-së tek gratë dhe për të vlerësuar ashpërsinë e simptomave, shpesh përdoret shkalla e sindromës para menstruale; falë kësaj shkalle, simptomat fizike dhe emocionale mund të ndiqen në një mënyrë më objektive. Sidoqoftë, për të vendosur diagnozën mund të përdoren këto metoda:

Kriteret e Diagnozës: Për diagnozën e sindromës para menstruale, është e nevojshme që simptomat të shfaqen në fazën luteale pas ovulacionit dhe të zvogëlohen ose të kalojnë plotësisht me fillimin e periudhës menstruale. Simptomat duhet të vëzhgohen për të paktën dy cikle menstruale radhazi. Është gjithashtu e rëndësishme për diagnozën që simptomat të kenë një ashpërsi që ndikon në aktivitetet e jetës së përditshme.

Ndiqja Ditore: Regjistrimi i simptomave nga pacientët në baza ditore është një nga metodat më efektive në vendosjen e diagnozës. Është e nevojshme të regjistrohen ashpërsia, kohëzgjatja dhe veçoritë karakteristike të simptomave gjatë ciklit menstrual për një periudhë prej të paktën 2-3 muajsh. Kjo ndjekje tregon nëse simptomat janë vërtet të lidhura me ciklin menstrual.

Diagnoza Diferenciale: Depresioni, çrregullimet e ankthit, sëmundjet e tiroides dhe çrregullimet e tjera hormonale mund të ngatërrohen me sindromën para menstruale. Për këtë arsye, kur është e nevojshme, mund të bëhen teste të funksionit të tiroides, hemogramë e plotë dhe teste të tjera hormonale.

Ekzaminimi Fizik: Është e rëndësishme të përjashtohen patologjitë e organeve të legenit me anë të ekzaminimit gjinekologjik. Shkaqe të tjera të mundshme hulumtohen me ekzaminimin e gjirit, ekzaminimin abdominal dhe ekzaminimin e përgjithshëm të sistemeve.

Vlerësimi Psikologjik: Në rastet e nevojshme, bëhet vlerësimi psikologjik dhe psikiatrik për të hulumtuar praninë e sëmundjeve mendore në sfond. Veçanërisht për diagnozën diferenciale të çrregullimit disforik premenstrual (PMDD), mund të kërkohet një vlerësim i detajuar psikologjik.

Si Trajtohet Sindroma Para Menstruale?

Trajtimi i PMS-së planifikohet sipas ashpërsisë së simptomave dhe ndikimit të tyre në cilësinë e jetës së pacientit. Qasja e trajtimit zakonisht fillon nga ndryshimet e stilelor të jetesës duke kaluar në opsionet e trajtimit mjekësor kur është e nevojshme.

Ushtrimet e rregullta janë një nga ndryshimet më efektive të stilit të jetesës që zvogëlojnë simptomat e sindromës së tensionit PMS. Ushtrimet me intensitet të moderuar të bëra të paktën 3-4 herë në javë për 30-45 minuta përmirësojnë gjendjen shpirtërore duke rritur nivelet e endorfinës. Aktivitetet si ecja, noti, ngasja e biçikletës dhe joga janë veçanërisht të dobishme. Rregullimi i të ushqyerit është i rëndësishëm. Kufizimi i kafeinës, alkoolit, kripës dhe ushqimeve të përpunuara mund të zvogëlojë ashpërsinë e simptomave. Mësimi i teknikave të menaxhimit të stresit, meditimit, ushtrimeve të frymëmarrjes së thellë dhe teknikave të relaksimit është mjaft i dobishëm. Orari i rregullt i gjumit dhe gjumi cilësor janë të rëndësishme në ruajtjen e ekuilibrit hormonal.

Suplementi i magnezit është efektiv sidomos në zvogëlimin e ngërçeve të muskujve dhe simptomave të tensionit. Vitamina B6 mund të jetë e dobishme në përmirësimin e ndryshimeve të humorit. Suplementet e kalciumit dhe vitaminës D luajnë një rol në lehtësimin e simptomave të përgjithshme. Acidet yndyrore Omega-3, veçanërisht suplementet e vajit të peshkut, mund të jenë efektive në përmirësimin e inflamacionit dhe çrregullimeve të humorit. Kur simptomat nuk mund të kontrollohen me ndryshimet e stilit të jetesës, merren parasysh opsionet e trajtimit mjekësor. Metodat hormonale të kontracepsionit, veçanërisht kontraceptivët oralë të kombinuar me dozë të ulët, mund të zvogëlojnë simptomat duke rregulluar luhatjet hormonale.

Pyetjet e Bëra më Shpesh

Edhe pse PMS shihet tek një pjesë e madhe e grave në moshë riprodhuese, ajo nuk shfaqet tek çdo grua. Përafërsisht 75% e tyre mund të përjetojnë simptoma të lehta ose të moderuara të PMS-së në një periudhë të jetës së tyre. Megjithatë, ndërsa disa gra nuk kanë asnjë simptomë, të tjerat përjetojnë simptoma të rënda që ndikojnë në jetën e përditshme. PMS zakonisht fillon 5-10 ditë para gjakderdhjes menstruale dhe zvogëlohet e zhduket në ditët e para pas fillimit të menstruacioneve. Kohëzgjatja e saj mund të ndryshojë sipas personit. Tek disa gra simptomat zgjasin vetëm pak ditë, ndërsa për disa të tjera janë efektive për pothuajse dy javë. Meqenëse PMS çon në luhatje emocionale, ajo mund të ngatërrohet herë pas here me depresionin. Megjithatë, simptomat e PMS janë ciklike, domethënë janë të lidhura me periudhën e menstruacioneve. Nëse çrregullimi i humorit vazhdon edhe jashtë periudhës menstruale, mund të bëhet fjalë për një gjendje tjetër mendore në sfond. Vlerësimi i specialistit është i rëndësishëm. PMS zakonisht mund të shfaqet disa vjet pas pubertetit, në periudhat kur cikli menstrual bëhet i rregullt. Tek shumica e grave bëhet i dukshëm në fillim të viteve 20. Ndërsa shihet më shpesh në vitet e fertilitetit, simptomat zvogëlohen ndërsa i afrohet periudhës së menopauzës. Fusha e parë e specializimit që duhet të konsultohet për ankesat në lidhje me PMS është departamenti i sëmundjeve të grave dhe obstetrikës (gjinekologji). Nëse simptomat janë më të theksuara në aspektin mendor, mund të kërkohet gjithashtu mbështetje psikiatrike ose psikologjike. Nëse është e nevojshme, këto dy degë mund të punojnë së bashku. PMS e patrajtuar mund të ulë cilësinë e jetës së personit me kalimin e kohës. Sidomos nëse simptomat emocionale nuk kontrollohen, mund të përjetohen probleme në punë, shkollë dhe marrëdhënie shoqërore. Edhe pse rrallë, nëse nuk trajtohet, mund të zhvillohet një formë më e rëndë e Çrregullimit Disforik Premenstrual (PMDD). Për të zvogëluar PMS-në, fillimisht janë të rëndësishme ushtrimet e rregullta, të ushqyerit e shëndetshëm, gjumi i mjaftueshëm dhe menaxhimi i stresit. Gjithashtu, zvogëlimi i konsumit të kafeinës, kripës dhe sheqerit, kufizimi i alkoolit, marrja e disa suplementeve të vitaminave dhe mineraleve mund të lehtësojnë simptomat. Trajtimi me ilaç mund të shtohet kur është e nevojshme. Të ushqyerit ka një ndikim të drejtpërdrejtë në PMS. Ndërsa ushqimet e ëmbla dhe të përpunuara mund të rrisin simptomat, një regjim ushqimor i pasur me fibra, i ekuilibruar dhe me përmbajtje natyrale mund të zvogëlojë simptomat. Rekomandohet veçanërisht një dietë e pasur në magnez, kalcium dhe vitaminë B6. Tek disa gra, pilulat kontraceptive mund të zvogëlojnë simptomat e PMS duke balancuar nivelet e hormoneve. Megjithatë, ky efekt ndryshon nga personi në person. Ndërsa te disa gra merren rezultate pozitive, tek të tjerat nuk mund të ketë ndonjë ndryshim në simptoma. Për këtë arsye, vendimi i përdorimit duhet të merret nën kontrollin e mjekut. PMS mund të mos kalojë plotësisht, por tek shumica e grave simptomat lehtësohen me kalimin e moshës. Pas menopauzës, PMS zhduket sepse nuk ka më cikël menstrual. Me trajtimin e duhur dhe ndryshimet e stilit të jetesës, simptomat mund të kontrollohen në masë të madhe.

Nëse ndryshimet emocionale ose fizike që përjetoni në periudhën para menstruale ndikojnë në jetën tuaj të përditshme, mos e pranoni këtë si normale. Specialistët tanë të Sëmundjeve të Grave dhe Obstetrikës në Hisar Hospital janë këtu për t'ju ofruar vlerësim dhe opsione trajtimi specifike për ju. Për të lënë një takim ose për më shumë informacion, mund të na kontaktoni.