Çfarë është vaksina HPV?
Papilloma virusi i njeriut (HPV) është lloji i virusit më i përhapur te njerëzit. Mënyra më e shpejtë e transmetimit zakonisht është me anë të kontaktit seksual ose kontaktit të lëkurës. Virusi HPV mund të arrijë në shumë zona të trupit. Ai mund të transmetohet te penisi, qafa e mitrës (pjesa që e lidh mitrën me vaginën), vagina, vulva (sistemi i jashtëm gjenital), anusi, zona e gojës, orofaringu (hapësira pas fytit) dhe zona të tjera të mukozës, duke shkaktuar kancer në këto zona. Për të parandaluar transmetimin dhe përhapjen e tij ekziston vaksina HPV. Falë vaksinës, parandalohet përhapja e virusit dhe kërpudhat e lëkurës gjenitale ose kanceri i qafës së mitrës, dhe ndihmon mbrojtjen nga virusi.
Për të parandaluar virusin dhe transmetimin e tij u prodhua një vaksinë HPV e quajtur Gardasil 9, e miratuar nga Administrata e Ushqimit dhe Barnave e Shteteve të Bashkuara (FDA), e cila mund t'u aplikohet si vajzave ashtu edhe djemve që në moshë të re. Vaksina ofron mbrojtje kundër shumë llojeve të virusit HPV.
Vaksina, kur aplikohet te vajzat dhe gratë para se të ekspozohen ndaj virusit, zvogëlon në minimum rrezikun e të sëmurit nga kanceri i qafës së mitrës. Njëkohësisht, duke aplikuar vaksinën edhe te djemtë, përveç mbrojtjes së tyre nga efektet e shkaktuara nga virusi, parandalohet transmetimi i virusit nga djemtë te gratë. Pasi virusi transmetohet, nuk shfaqen menjëherë shenja të dallueshme. Virusi HPV mund të shkaktojë kondilomë (siğil) në zonën e jashtme gjenitale te burrat dhe gratë, mund të shkaktojë kancer të vaginës dhe vulvës te gratë, dhe mund të shkaktojë kancer anal, kancer të gojës, fytit dhe qafës.
Vaksina HPV është përfshirë në programin kombëtar të vaksinimit në Amerikë, Australi dhe shumicën e vendeve evropiane. Në Turqi, vaksina HPV nuk përfshihet në Programin Kombëtar të Vaksinimit të Ministrisë së Shëndetësisë dhe nuk mbulohet nga Institucioni i Sigurimeve Shoqërore (SGK). Një nga faktorët më të rëndësishëm që ndikojnë në kryerjen e vaksinimit është mungesa e informacionit të prindërve për virusin dhe vaksinën, mënyra e tyre e të menduarit dhe niveli i të ardhurave, të cilët mund të mos e lejojnë këtë. Falë shumë studimeve të bëra për virusin HPV, njerëzit kanë marrë informacion, prandaj rëndësia e vaksinës HPV, përfshirë vaksinat e programit kombëtar, po rritet dhe numri i individëve të vaksinuar po shtohet vazhdimisht.
Kujt i bëhet vaksina HPV?
Vaksina HPV është lloj vaksine që mund t'i aplikohet që në moshë të re. Aplikimi gjatë periudhës së pubertetit siguron mbrojtjen më të lartë. Vaksina e aplikuar pas moshës 15 vjeç mund të ketë mbrojtje më të ulët. Prandaj, vaksinimi në moshë të hershme ka rëndësi jetike. Vaksinimi mund të bëhet së paku në moshën 9 vjeç. Mosha ideale është që vaksinimi të kryhet te vajzat dhe djemtë 12-13 vjeç, ndërsa është jashtëzakonisht e rëndësishme që të kryhet deri në moshën 26 vjeç.
Vaksina HPV nuk rekomandohet për gratë shtatzëna dhe për pacientët me sëmundje të rënda. Është jashtëzakonisht e rëndësishme t'i tregoni mjekut për çdo alergji serioze që keni në trup. Gjithashtu, nëse pas aplikimit të vaksinës shfaqet ndonjë reagim ose alergji në trup, duhet t'i drejtoheni mjekut për ekzaminim.
Pse duhet bërë vaksina HPV? Cilat janë përfitimet?
Vaksina HPV është një vaksinë e rëndësishme në parandalimin e shumë sëmundjeve, veçanërisht kancerit të mitrës. Virusi HPV ka rëndësi të madhe në parandalimin e kancerit anal, kancerit të qafës, kancerit vaginal dhe kancerit vulvar. Organizata Botërore e Shëndetësisë (WHO) thekson se vaksina HPV ka prioritet në shëndetin publik dhe është jashtëzakonisht e rëndësishme që të përfshihet në programin kombëtar të vaksinimit, me qëllim që të parandalohet kanceri i qafës së mitrës dhe shumë kancere të tjera të përmendura më sipër. Përveç ruajtjes së imunitetit, aplikimi i vaksinës HPV te burrat parandalon transmetimin e virusit te gratë. Në rast ndërhyrjeje të hershme, vaksina HPV nuk duhet nënvlerësuar, me qëllim që të mbroheni nga shumë sëmundje.
Pas shumë studimeve, është vërtetuar se vaksina HPV është e sigurt. Megjithatë, mund të ekzistojnë disa situata ku duhet kujdes. Përgjithësisht, efekti i saj në trup është i lehtë. Efekti anësor më i zakonshëm është dhimbja, ënjtja ose skuqja në zonën ku është bërë injeksioni. Te disa individë, pas injeksionit mund të shfaqen marramendje ose të fikët. Pas injeksionit, qëndrimi ulur dhe pushimi për 15 minuta mund ta zvogëlojnë rrezikun e të fikëtit. Përveç dhimbjes së kokës, mund të shfaqen nauze me të vjella, lodhje dhe dobësi.
Sa doza bëhen të vaksinës HPV?
Numri i dozave të vaksinës HPV ndryshon sipas moshës. Te fëmijët 11-12 vjeç rekomandohen 2 doza të vaksinës HPV, me kusht që të jenë së paku 6 muaj larg njëra-tjetrës. Fëmijëve 9-10 vjeç dhe fëmijëve 13-14 vjeç u rekomandohet të vaccinohen sipas programit me dy doza, ashtu si në grupmoshën 11-12 vjeç. Si rezultat i shumë hulumtimeve, është parë se programi me dy doza është më efektiv në mbrojtjen e fëmijëve nën 15 vjeç. Nga mosha 15 deri në 26 vjeç, rekomandohet marrja e vaksinës në tri doza.
Vaksina HPV rekomandohet të aplikohet me dozën e përcaktuar nga mjekët. Nuk duhet të aplikohet pa kontrollin e mjekut.
Si vendoset diagnoza e infeksionit HPV?
Infeksioni HPV i transmetuar seksualisht shkakton shumë kancere, përfshirë kancerin e qafës së mitrës, kancerin anal, vaginal, të penisit, vulvar dhe orofaringut. Infeksioni HPV mund të transmetohet edhe me kontakt të lëkurës. Në këtë lloj kontakti, lëkura shfaq shenja të ndryshme. Në shumicën e rasteve, falë këtyre shenjave përcaktohet lloji i virusit që është transmetuar. Zakonisht shfaqet si kondilomë (siğil), dhe sipas dallimit të llojeve të kondilomave mund të përcaktohet lloji i virusit HPV. Më poshtë janë përshkruar llojet e kondilomave.
Kondilomat gjenitale shfaqen si gunga të vogla, në formë kokrrizash. Te gratë, kondilomat gjenitale gjenden më shpesh në zonën e vulvës, por mund të shfaqen edhe rreth anusit, në qafën e mitrës dhe në vaginë. Në disa raste, kondilomat gjenitale mund të shfaqen edhe brenda vaginës. Te burrat, kondilomat gjenitale shfaqen zakonisht në penis dhe testikuj ose rreth anusit. Kondilomat gjenitale mund të kruhen dhe të inflamohen, por nuk shkaktojnë dhimbje shumë të forta.
Kondilomat e zakonshme/të thjeshta kanë formë të rrumbullakët dhe strukturë me sipërfaqe të trashë. Zakonisht gjenden në duar, gishta dhe këmbë. Në shumicën e rasteve, për shkak të trashësisë dhe madhësisë së tyre, ato shkaktojnë shqetësim vizual. Mund të jenë të ndjeshme ndaj lëndimit, gjakderdhjes dhe dhimbjes nga ndikimet e jashtme.
Kondilomat plantare janë lloj kondilome që mund të shfaqet në duar, këmbë dhe gishta. Intensiteti i dhimbjes ndryshon sipas zonës ku ndodhen. Kondilomat plantare shkaktojnë shqetësim kur shfaqen të forta në thembër dhe në sipërfaqen e poshtme të këmbës.
Kondilomat e sheshta janë lloj kondilome me pak trashje të lëkurës, sipërfaqe të sheshtë dhe ngjyrë pak të errët. Mund të shfaqen kudo. Te fëmijët zakonisht shfaqen në fytyrë, te burrat në zonën e mjekrës, dhe te gratë në këmbë.
Mjeku juaj mund ta diagnostikojë infeksionin HPV duke parë kondilomat tuaja. Por nëse kondilomat gjenitale nuk janë të dukshme, do t'ju duhen një ose më shumë nga testet e mëposhtme:
Mjeku dhe spitali kanë rëndësi shumë të madhe, gjatë këtij procesi trajtimi pacientit duhet t'i jepen
barnat, analizat dhe ekzaminimet e kryera duhet të jenë në përpjesëtim të saktë.
Testi me acid acetik (sirkë) Është një tretësirë sirkeje e aplikuar në zonën gjenitale. Mund të diagnostikohet duke e zbardhur zonën ku aplikohet.
Testi Pap smear Mjeku merr një mostër indi nga qafa e mitrës ose vagina për ta dërguar në analizë laboratorike. Me anë të testeve Pap smear mund të zbulohet çdo gjendje që mund të shkaktojë kancer.
Testi i ADN-së së HPV Kryhet me metodën e fshirjes nga qafa e mitrës. Me anë të këtij testi përcaktohet nëse në zonën gjenitale ekziston qeliza kanceroze. Nëse në zonën gjenitale ka kondilome, merret mostër edhe nga kondilomat. Rekomandohet që të kryhet së bashku me testet Pap smear.
Duhet pasur kujdes që testet të kryhen në një hapësirë që i përgjigjet të gjitha kushteve të higjienës. Nëse rezultati i testit HPV ose Pap është i pazakontë, do të kryhet një procedurë e quajtur kolposkopi, nga ginekologu. Duke përdorur një pajisje (kolposkop) që siguron pamje të zmadhuar të qafës së mitrës, mjeku do të shikojë me kujdes qafën e mitrës dhe do të marrë mostra (biopsi) nga zonat që duken të pazakonta. Nëse ekziston ndonjë lezion me probabilitet të lartë për t'u kthyer në kancer, duhet hequr. Opsionet përfshijnë ngrirjen (krioqirurgji), laserin, heqjen kirurgjike, procedurën e eksizionit elektrokirurgjik me ilmek (LEEP) dhe konizacionin me bisturi të ftohtë. Procedura e eksizionit elektrokirurgjik me ilmek (LEEP) përdor një tel të hollë me ilmek, të mbushur me rrymë elektrike, për të hequr një pjesë të hollë të qafës së mitrës, dhe është një procedurë kirurgjike që heq një pjesë në formë koni të qafës së mitrës me bisturi të ftohtë.
Kondilomat, veçanërisht te fëmijët, mund të kalojnë pa u trajtuar. Por meqenëse nuk ekziston trajtim për virusin HPV, ato mund të shfaqen përsëri në të njëjtën zonë ose në zona të tjera. Në këto raste, mjeku dhe spitali kanë rëndësi të madhe. Diagnoza e kondilomave që shfaqen në trup duhet të vendoset pas analizës dhe ekzaminimeve të duhura për llojin e tyre. Kondilomat që nuk konsiderohen shenjë sëmundjeje mund të zhduken, dhe ekzistojnë shumë metoda për këtë. Është e rëndësishme që këto metoda të aplikohen direkt në zonën problematike. Shembuj të metodave që mund të përdoren janë:
Acidi salicilik Me barna pa recetë që përmbajnë acid salicilik, shtresa e sipërme e kondilomës hiqet gradualisht. Acidi salicilik mund të shkaktojë irritim të lëkurës, prandaj në këtë rast nuk rekomandohet për t'u përdorur në zonën e fytyrës.
Imikimod Imikimod është një krem i shitur me recetë. Aplikohet direkt mbi kondilomat. Pas aplikimit ka efekte anësore si skuqje dhe ënjtje.
Podofilox Podofilox është një ilaç me recetë i përdorur për kondilomat që ndodhen në zonën gjenitale. Përdoret për shkatërrimin e indit të kondilomës gjenitale. Pas aplikimit shkakton djegie dhe kruajtje.
Acidi trikloroacetik Acidi trikloroacetik është një ilaç kimik i përdorur për djegien e kondilomave që ndodhen në pëllëmbë, në fund të këmbës dhe në organet gjenitale. Meqenëse aplikohet lokalisht, mund të shkaktojë irritim.
Nëse barnat nuk japin efekt, mjeku juaj mund të rekomandojë heqjen e kondilomave me metoda të tjera. Këto metoda janë:
Ngrirja me azot të lëngët (krioterapi)
Djegia me rrymë elektrike (elektrokauter)
Heqja me operacion
Heqja me kirurgji lazer
A bëhet vaksinë pasi është transmetuar HPV?
Personave që mbartin virusin e papilloma njeriut mund t'u bëhet vaksinimi. Ndërsa mbrojnë nga një virus tjetër që ende nuk është transmetuar, parandalohet transmetimi i virusit që ekziston tashmë në trup te individë të tjerë. Në trupin ku virusi është transmetuar, nuk ka trajtim pas vaksinës. Vaksinimi rekomandohet vetëm që të mos transmetohet te individë të tjerë me kontakt seksual ose me kontakt të lëkurës.
Rekomandohet kontroll i rregullt i përgjithshëm nga mjekët për t'u mbrojtur nga virusi. Rekomandohet që vaksinat që mungojnë të bëhen në kohë. Duhet përdorur metoda dhe doza të përshtatura nga mjekët.
