Sëmundjet E Kolonës Shpinore (Ngushtimi I Kanalit Spinal)

Stenoza (ngushtimi) spinale është ngushtimi i diametrit sagital të kanalit spinal, i recesave laterale dhe i foramenave (kanaleve të rrënjëve nervore) në gjithë kanalin spinal ose në një ose dy vertebra të caktuara. Mund të jetë e lindur, por mund të zhvillohet edhe më vonë.

Diametri sagital normal i kanalit spinal lombar është 15-25 mm. Problemi kryesor në stenozën spinale është diametri i pamjaftueshëm i kanalit. Kur diametri sagital është më pak se 10 mm, flitet për stenozë absolute; kur është ndërmjet 10-13 mm, flitet për stenozë relative. Një zonë e veçantë e quajtur recesi lateral është zona e kufizuar nga përpara nga faqja e pasme e trupit vertebral, nga ana nga pedikuli dhe nga prapa nga facetat artikulare superiore, dhe hapet nga mesi në kanalin spinal. Në zonën e poshtme lombare, distanca nga faqja e pasme e korpusit vertebral deri te pjesa më ventrale e facetës artikulare superiore nuk duhet të jetë më e vogël se 3-4 mm. Lartësia e recesit lateral më e vogël se 3 mm sugjeron stenozë të recesit lateral, ndërsa më e vogël se 2 mm është diagnostikuese. Ndryshime strukturore si mosha, trauma, trashja e ligamenteve, ndryshimet artikulare dhe zhvillimi i shiritave spondilotikë shtypin elementët nervorë; stenoza mund të mbetet asimptomatike përveç nëse zbret nën nivelin kritik. Stenoza mund të prekë njëkohësisht si rajonin cervikal ashtu edhe atë lombar. Megjithatë, nuk është e zakonshme që të dy rajonet të jenë simptomatike njëkohësisht. Simptomat që shfaqen te individët më të moshuar lidhen me mielopatinë.

Stenoza spinale mund të ndodhë zakonisht në çdo moshë, por shpesh fillon të shkaktojë simptoma pas moshës 50 vjeç. Është më e përhapur te meshkujt. Nivelet L3, L4 dhe L5 preken më shpesh. Pacientët shpesh ankohen për dhimbje të ngadalshme në shpinë, kalçë, këmbë dhe viçin e këmbës. Përhapja e dhimbjes në këmbë dhe krahë ndryshon sipas nivelit të ngushtimit. Zakonisht përhapja është bilaterale. Ecja dhe qëndrimi në këmbë për kohë të gjatë e provokojnë dhimbjen. Pacientët priren të ecin me posturë të përkulur përpara. Lehtësohen nga dhimbja duke u ulur. Kjo gjendje është e veçantë dhe quhet klaudikacion neurogjenik. Kështu, ky klaudikacion neurogjenik dallohet nga dhimbja e diskut, e cila nuk kalon me uljen. Kur sëmundja përparon, as ulja as shtrirja nuk mund ta sigurojnë kalimin e dhimbjes. Në rastet e avancuara mund të zhvillohen dhimbje e përhershme dhe probleme me urinimin. Prandaj, në rastet ku mendohet për ngushtim në shpinë, urgjenca për urinim dhe urinimi i shpeshtë konsiderohen shenjë e rëndësishme për operacion dhe pacientëve në këtë gjendje u propozohet operacion urgjent. Pacientët me stenozë spinale kanë një anamnezë shumë të gjatë dhimbjeje dhe mund ta menaxhojnë atë për një kohë me trajtim medikamentoz. Ndërsa stenoza përparon, dhimbjet e pacientit pushojnë së reaguari ndaj çdo trajtimi. Për këta pacientë propozohet operacion.

Në ekzaminimin fizik të pacientëve konstatohet rrafshim i aksit lombar dhe kufizim i lëvizjeve, veçanërisht në përkuljen prapa. Përkulja përpara zvogëlon dhimbjen. Shenjat specifike të shtypjes së rrënjës janë zakonisht të rralla. Testi pasiv i ngritjes së këmbës së shtrirë është negativ. Aktivitetet e forta fizike, si provokuese, mund të zbulojnë humbje të vogla të forcës në ekstremitetet e poshtme. Veçanërisht në shpërndarjen L4 dhe L5 mund të vihen re ndryshime shqisore. Mosha, fillimi i fshehtë, anamneza e gjatë dhe prekja bilaterale e dallojnë zakonisht stenozën spinale nga patologjitë e tjera spinale. Herniet e diskut lombar (bel fıtığı) shfaqen zakonisht te njerëzit më të rinj. Shpërndarja e dhimbjes është shumicë e herëve njëanëshe dhe gjetjet nevrologjike janë më të shumta. Herniet qendrore të diskut mund të imitojnë stenozën me shpërndarje bilaterale të dhimbjes, por fillimi i dhimbjes është i papritur. Dhimbja rritet me uljen dhe testi i shtrirjes së këmbës është pozitiv.
Te personat me insuficiencë vaskulare, në klaudikacionin vaskular, dhimbja rritet me ecjen dhe zvogëlohet me qëndrimin në qetësi dhe me ecje të shkurtra. Gjithashtu, ekzaminimi i pulseve periferike është pjesë rutinë e ekzaminimit të të gjithë pacientëve me dyshim për stenozë spinale. Testi më i mirë provokues për dallimin e klaudikacionit neurogjenik nga ai vaskular është testi i biçikletës. Gjatë tij, dhimbja ekziston në të dy llojet, por meqenëse në stenozë rajoni lombar është në fleksion, përkeqësimi i dhimbjes është më i vogël se në tipin vaskular. Pacientët me neuropati periferike shfaqin gjithashtu dhimbje dhe deficite ndjeshmërie, të cilat mund të ngatërrohen me stenozën. Te këta pacientë, EMG është e dobishme për diagnozën diferenciale. Për diagnostikimin e stenozës spinale përdoren radiografia lumbosakrale në 4 projeksione, tomografia dhe MR. 80% e pacientëve me stenozë tregojnë ndryshime elektrofiziologjike. Ky test tregon gjithashtu, me një saktësi më të madhe, zonat që planifikohet të dekompresohen.

Trajtimi me medikamente është trajtimi jokirurgjik më i zakonshëm në rastet me stenozë. Është vërejtur se medikamentet antiinflamatore jostreoidale zvogëlojnë ndjeshëm dhimbjen e shpinës dhe të këmbës. Në situatat ku pacienti nuk është kandidat i përshtatshëm për kirurgji ose kirurgjia duhet të shtyhet, mund të provohet aplikimi i steroidit në hapësirën epidurale. Korseja ose pajisjet e tjera që mbështillen rreth belit nuk kanë vend në trajtimin e stenozës spinale.

Pacientët që kanë marrë medikamente në dozën dhe kohëzgjatjen e duhur, por nuk kanë pasur përfitim, janë kandidatë për kirurgji. Te pacientët me stenozë të rëndë spinale, fizioterapia është e panevojshme, madje ndonjëherë mund të jetë e dëmshme. Nëse shtohen dobësi në këmbë dhe probleme me urinimin dhe defekimin, duhet të planifikohet kirurgjia urgjente për pacientin. Nëse këto lloj shenjash janë shfaqur para operacionit, ekziston rreziku që pas operacionit të mos ketë përmirësim. Parimi kirurgjik themelor në stenozën spinale është parandalimi i shtypjes së elementeve kockore dhe të indeve të buta mbi qeskën durale dhe rrënjët spinale nëpërmjet dekompresionit spinal. Nuk ka kufij të qartë të përcaktuar të dekompresionit. Ky kufi kirurgjik varet nga anatomia specifike e çdo individi. Dekompresioni i stenozës së kanalit qendror është sindromi stenotik më i lehtë për t'u trajtuar. Procedura themelore është ekspozimi i proceseve spinoze me qasje nga vija e mesme. Pastaj proceset spinoze dhe laminat hiqen (ekscidohen) pa prekur kapsulat e facetave. Dekompresioni duhet të fillojë nga larg zonës së stenozës maksimale. Në faset-ektominë mediale, nëse pas heqjes së procesit spinoz dhe laminës shtypja mbi durën vazhdon dhe pulsacioni dural konsiderohet i pamjaftueshëm, facetа artikulare superiore mund të resektohet pjesërisht. Resektimi deri në 50% të facetës artikulare nuk shkakton instabilitet të rëndësishëm. Në stenozën e recesit lateral, gjatë dekompresionit, nëse gjendja stenotike e pacientit përputhet me recesin lateral, hyhet me qasje nga vija e mesme, por vetëm lamina dhe procesi spinoz i anës së prekur ekspozohen dhe recesi lateral zgjerohet.

Instabiliteti pas dekompresionit nuk është një komplikacion i rrallë. Nëse nuk janë përdorur metoda mikrokirurgjikale dhe facetat artikulare janë hequr më shumë se sa duhet, rreziku i instabilitetit rritet. Te këta pacientë, vidhosja e secilit pacient kundër rrezikut të instabilitetit nuk është qasje e përshtatshme. Komplikacione të tjera që mund të ndodhin gjatë operacionit janë plasaritja e durës, dëmtimi ose këputja e rrënjëve nervore, aderencat e durës dhe meningjiti. Plasaritja e durës shfaqet veçanërisht te 5% e pacientëve me stenozë shumë të rëndë spinale dhe duhet riparuar menjëherë. Përndryshe, pacienti ka rrjedhje të lëngut cerebrospinal nga shpina pas operacionit dhe rreziku i meningjitit rritet shumë. Që pacienti të përfitojë maksimalisht nga operacioni, është e domosdoshme që pacienti të kthehet në peshën e tij ideale. Qëndrimi i pacientëve në spital pas operacionit është 1-3 ditë. Rekomandohet që pacienti të pushojë në shtëpi gjatë javës së parë. Rekomandohet që pacienti, midis 1 jave dhe 20 ditësh, të dalë nga shtëpia dhe të bëjë ecje të shkurtra, dhe pas 20 ditësh të vazhdojë jetën normale.