Sëmundjet E Shtyllës Kurrizore (Kifoza)

Çfarë është kifoza?

Kifoza, e njohur në popull si kurriz i përkulur, është në fakt forma e avancuar e përkuljes natyrale që ekziston në trupin tonë. Të gjithë e dimë se shpina jonë është pak e përkulur; beli ynë është pak i thellë. Përkulja e shpinës që shihet deri në një shkallë të caktuar konsiderohet normale. Nëse ky nivel përkuljeje në zonën e shpinës ose në kryqëzimin shpinë-bel kalon 50 gradë, mund të flasim për kifozë. Edhe pse kifoza shihet vetëm si problem kozmetik, në fakt ajo sjell me vete probleme shumë serioze psikologjike, si depresioni, rënia e suksesit shkollor, problemet e komunikimit me prindërit dhe vështirësitë e përshtatjes shoqërore.

Kur shfaqet kifoza?

Kifoza, e cila shihet më shpesh tek djemtë në periudhën e adoleshencës, shfaqet kur rritja e shtyllës kurrizore nuk ndodh në mënyrën e duhur. Vertebrat tona kanë formë drejtkëndëshe. Rritja e shtyllës sonë kurrizore ndodh si rezultat i rritjes së barabartë të këtyre vertebrave nga të gjitha anët. Por që nga mosha 10 vjeç, sidomos në zonën e shpinës dhe në bashkimin e shpinës me belin, fillojnë çrregullimet e formës. Pra, ndërsa shtylla kurrizore rritet plotësisht nga pjesa e pasme e trupit, nga ana e përparme rritet më pak dhe merr formë jo drejtkëndëshe, por trekëndëshe. Në këtë rast fëmija nuk arrin të qëndrojë drejt. Mund të ketë disa dhimbje shpine. Çrregullimi i formës bëhet i dukshëm në moshën 15-16 vjeç dhe, mjerisht, rreth moshës 16-17 vjeç nevojitet të shkohet te mjeku. Pikërisht në këtë periudhë kurrizi i fëmijës bëhet i dukshëm si përkulje.

Shkaqet e kifozës

1. Kifoza posturale: Është një deformitet që tek fëmijët zakonisht zbulohet në kontrollet shkollore. Zakonisht shfaqet në periudhën e adoleshencës dhe më shpesh tek vajzat. Përkulja është nën 60º, shtylla kurrizore është elastike. Në radiografi nuk ka anomali strukturore në shtyllën kurrizore.
2. Kifoza e Scheuermann-it: Është një përkulje strukturore e shtyllës kurrizore në zonën torakale (shpinë) dhe torakolumbare (shpinë+bel), e cila shihet në popullatë me shkallë nga 0.4% deri në 8.3%. Shfaqet më shpesh tek meshkujt (M/F: 7,3/1). Në etiologji ka interpretime shumë të ndryshme, por më e pranuara është nekroza avaskulare e ring-apofizave në vertebrat (omurat). Zakonisht shfaqet gjatë kulmit të rritjes në adoleshencë. Ankesat e paraqitjes janë ose dhimbje shpine ose beli, ose çrregullim i qëndrimit. Kriteret diagnostike janë kamarimi (kunjëzimi) më shumë se 5º në të paktën 3 vertebra fqinjë në majën e kifozës, përkulja torakale mbi 45º, si dhe çrregullimet e pllakave fundore të vertebrave. Adoleshentët me kifozë pak të shtuar, që nuk shfaqin përparim nën 50º, mund të ndiqen me radiografi laterale të bëra çdo 4-6 muaj; kur rritja të përfundojë, nuk nevojitet monitorim. Në trajtimin konservativ, ata me përkulje midis 50º-80º, nëse janë në moshën adoleshente, mund të provojnë korsenë. Nëse përkulja kalon 80º, nevojitet trajtim kirurgjik. Në trajtimin kirurgjik zakonisht kombinohen lirimi anterior me enstrumentimin posterior dhe fuzionin. Pas operacionit nuk nevojitet përdorimi i korsesë; pacienti ngrihet në këmbë sa më shpejt që të jetë e mundur. Në ditën e parë pas operacionit pacienti ulet, dhe pas 6 muajsh fillohen ushtrimet e belit.
3. Kifoza kongjenitale: Zhvillohet si rezultat i një anomalie vertebrale të pranishme që nga lindja. Shkaku i anomalisë vertebrale mund të jetë defekt formimi, defekt segmentimi, ose të dyja të kombinuara. Për shkak të defektit të formimit, një vertebër me formë kunjë, që formohet përpara në trupin e vertebrës, ose një hemivertebër, që zhvillohet si rezultat i mosformimit të plotë të trupit të vertebrës nga përpara, mund të shkaktojë deformitet kifotik. Në mënyrë të ngjashme, për shkak të defektit të segmentimit, trupat e vertebrave mund të jenë të bashkuar ose të ketë një brez lidhës (ansegmente bar), e cila mund të shkaktojë gjithashtu deformitet kifotik.
4. Kifoza paralitike: Është kifoza që zhvillohet pas sëmundjeve si poliomieliti, CP (paraliza cerebrale), atrofia muskulare spinale.
5. Mielomeningoceli: Bashkë me meningoelin dhe mielomeningoelin, në 8-15% të rasteve mund të ketë edhe deformitet kifotik.
6. Pas traumës: Pas frakturave të vertebrave, si rezultat i kamarimit, mund të zhvillohet deformitet kifotik.
7. Inflamatore: Ndër infeksionet, ato që vijnë më së pari në mendje janë infeksionet specifike si tuberkulozi dhe bruceloza. Ndër sëmundjet inflamatore janë spondiliti ankilozues dhe artriti reumatoid.
8. Pas ndërhyrjeve kirurgjikale: Pas frakturave që janë trajtuar kirurgjikisht, por me reduksion të pamjaftueshëm ose fiksim të pamjaftueshëm, mund të zhvillohet kifozë.
9. Metabolike: Mund të zhvillohet si rezultat i osteoporozës, osteomalacisë dhe osteogjenezës imperfekta.
10. Zhvillimore: Kifoza mund të zhvillohet si rezultat i sëmundjeve si akondroplazia dhe mukopolisakaridozat.

Si diagnostikohet kifoza?

Me ekzaminim klinik dhe një radiografi të thjeshtë mund të gjendet nëse përkulja që shihet te fëmija juaj është problem kockor apo çrregullim qëndrimi. Këtu prindërve u takon një detyrë shumë e rëndësishme. Sidomos në fëmijëri, mund të jemi ekspozuar ndaj fjalëve të prindërve tanë si ‘Fëmija im, qëndro drejt, përkulja do të dalë’. Në fakt ky udhëzim është i saktë. Nëse fëmija, kur i kërkohet të qëndrojë drejt, arrin të marrë një qëndrim të saktë dhe ta ruajë atë, kjo përkulje është një gjendje e përkohshme. Por nëse, edhe kur përpiqet të qëndrojë drejt, nuk arrin ta ruajë pozicionin dhe kthehet në gjendjen e mëparshme, patjetër duhet marrë parasysh dhe duhet të drejtohet te një specialist. Nëse kifoza nuk merret parasysh duke menduar se është një çrregullim qëndrimi që përmirësohet me kohë, ajo përparon. Problemi që mund të zgjidhet me metoda jo-kirurgjikale, bëhet problem që mund të zgjidhet vetëm me operacion. Prandaj prindërit duhet të jenë shumë më të kujdesshëm.

Si trajtohet?

Pasi vendoset diagnoza e përkuljes, plani i trajtimit përcaktohet sipas shkallës së saj. Nëse përkulja mund të kontrollohet dhe korrigjohet me metoda trajtimi jo-kirurgjikale, sëmundja merret nën monitorim me një organizim ku përfshihen aplikimet e fizioterapisë, si ushtrimet, mësimi i qëndrimit të drejtë, forcimi i muskujve, forcimi i muskujve të barkut dhe shpinës, ushtrimet mekik, mekik të kundërt dhe shtytjet (push-up), si dhe përsëritja e këtyre gjatë ditës. Por nëse, pavarësisht nga të gjitha këto ushtrime dhe fizioterapi, nuk arrihet rezultati i dëshiruar dhe shkalla e përkuljes vazhdon të rritet, fillohet trajtimi me korse. Trajtimi me korse është i rëndësishëm, i vështirë dhe kërkon kujdes. Korseja e përshtatshme për vendndodhjen dhe shkallën e përkuljes përcaktohet dhe projektohet posaçërisht për personin, me bashkëpunimin e teknikut të korsesë dhe kirurgut të shtyllës kurrizore. Këto korse, sipas shkallës së përkuljes, mund të duhet të mbahen 10-20 orë pa ndërprerje, deri sa të përfundojë rritja e skeletit. Korseja e projektuar posaçërisht për personin dhe e përdorur në kushte të përshtatshme mund ta korrigjojë sëmundjen pa pasur nevojë për operacion. Por nëse ekziston një përkulje që nuk përmirësohet me korse, nevojitet ndërhyrje kirurgjikale. Në vendin tonë, mjerisht, meqenëse kifoza vlerësohet me perceptimin e gabuar se është një çrregullim qëndrimi që kalon vetvetiu, pacientët zakonisht kanë nevojë të shkojnë te mjeku kur përkulja bëhet e dukshme me sy, rreth moshës 16-17 vjeç. Prandaj operacioni në sëmundje të tilla bëhet në moshën 16-18 vjeç. Dëshira jonë është që, nëse mund ta zbulojmë kifozën në një periudhë kur nuk nevojitet operacion, të bëjmë trajtimin e nevojshëm me metodat jo-kirurgjikale. Me teknikat e zhvilluara sot të anestezisë dhe njësitë e kujdesit intensiv, rreziku i komplikimeve nga operacioni ka rënë nën 2%. Lëvizshmëria pas operacionit ndryshon sipas shkallës së përkuljes dhe zonës ku ndodhet. Meqenëse lëvizja është e kufizuar në pjesën e shtyllës kurrizore ku vendosen vidat, sa më herët të bëhet operacioni i kifozës, aq më shumë sigurohet liria e lëvizjes. Operacioni kryhet duke përfshirë distancën më të shkurtër të mundshme, në mënyrë që hapësira e lëvizjes së pacientit të mos kufizohet. Një ditë pas operacionit pacienti ngrihet dhe ecën, ndërsa lëvizja rritet me kalimin e ditëve. Meqenëse vidat e përdorura janë shumë të forta, korseja nuk përdoret, përveç rasteve shumë të rralla. Pacienti mund të fillojë aktivitete sportive si notimi dhe biçikleta brenda 4-6 muajve.

Çfarë mund të shkaktojë kifoza nëse nuk trajtohet?

Kur kifoza nuk ndërhyhet me kohë, sëmundja prek jo vetëm zonën e belit dhe shpinës, por edhe organet e brendshme. Te personat me kifozë që nuk marrin trajtimin e nevojshëm, me rritjen e moshës kafazi i gjoksit fillon të deformohet dhe të shtypë zemrën dhe mushkëritë. Duke penguar shkëmbimin e mjaftueshëm të oksigjenit, ngadalëson edhe shpejtësinë me të cilën zemra pompon gjakun dhe fillon të ndikojë negativisht në të gjitha organet. Meqenëse kifoza rrit edhe thellimin në zonën e belit, ajo, ndërsa përparon, zvogëlon elasticitetin e belit; përgatit gjithashtu terrenin për hernie të belit, hernie të shpinës, dhimbje muskulore në muskujt që mbajnë shtyllën kurrizore drejt, dhe për artrozë (kalcifikime).

A është e mundur t’i mbrojmë fëmijët tanë nga kifoza?

Ngarkesat që vendosim në shpinën e fëmijëve tanë nuk janë shkaku i drejtpërdrejtë i kifozës; por ato përshpejtojnë formimin dhe zhvillimin e kifozës, mos harroni! Për këtë;

• Kujdesuni që fëmija juaj të përdorë çanta shpine që nuk e kalojnë 8-10%-in e peshës së tij (4-6 kg).
• Sigurojuni që ai ta mbajë çantën në pjesën e mesme të shpinës.
• Rregulloni rripat e çantës në mënyrë që të mos zbresin poshtë zonës së shpinës.
• Paralajmërojeni që të mos e mbajë çantën vetëm në një shpatull, por në të dyja shpatullat, me mbështetjen në mes të shpinës.
• Për të siguruar që të qëndrojë drejt, organizoni mjedisin e punës në shtëpi. Zgjidhni një tavolinë pune dhe një karrige me mbështetëse shpine, të përshtatshme për moshën dhe zhvillimin e tij.
• Sigurohuni që ai të ulet në pozicionin e duhur gjatë kohës që punon në tavolinë.
• Gjatë kohës që studion, sigurojuni që të bëjë një pushim çdo 30-45 minuta për të bërë ushtrime shtrirjeje dhe tendosjeje.