Sëmundjet Vaskulare

Çfarë janë sëmundjet vaskulare?

Sëmundjet venoze (venat) – Çfarë është sëmundja e variçeve?

Në këmbët tona ka dy sisteme kryesore venash që kanë për detyrë të çojnë lart gjakun e papastër. Sistemet, të quajtura sistemi sipërfaqësor dhe sistemi i thellë i venave, janë të lidhura me njëra-tjetrën nëpërmjet lidhjeve të quajtura ‘perforante’. Ndërsa në arteriet ekziston një fuqi e fortë pompuese e zemrës që e shtyn gjakun përpara, për fat të keq në venat nuk ekziston një mbështetje e tillë presioni. Gjaku venoz arrin te zemra e djathtë kundër gravitetit, falë lëvizjeve të muskujve, valvulave në venat dhe efektit vakum të zemrës. Kur struktura e venave prishet nga faktorë të ndryshëm, venat elastikohen, zgjerohen dhe formohen variçe. Variçet janë zgjerim anormal i pakthyeshëm i venave. Këto vena shfaqen në formë blu dhe fryrjesh të përdredhura nën lëkurë në këmbë dhe në këmbët e poshtme, dhe shqetësimet rriten kur qëndrohet në këmbë ose kur ulemi për kohë të gjatë. Variçet mund të shfaqen te %15‐20 e popullsisë mashkullore dhe te %30‐35 e popullsisë femërore, në faza të ndryshme të jetës. Ndërsa variçet përparojnë, shfaqen ankesa për dhimbje dhe presion në këmbë. Variçet në fazën e fundit, pa u trajtuar, mund të çojnë në hapjen e plagëve në kyçet e këmbëve.

Kujt i shfaqen variçet?

• Gjenetike: Te personat me variçe në familje, shfaqja e variçeve është më e shpeshtë.
• Shtatzënia: Ndryshimet hormonale gjatë shtatzënisë, mbajtja e tepërt e ujit dhe presioni i fëmijës mund të shkaktojnë variçe. Pas shtatzënisë ato mund të kthehen në normalitet ose ndonjëherë mbeten të përhershme. Shtatzënitë e përsëritura mund të shkaktojnë sëmundje të përhershme variçesh.
• Qëndrimi në këmbë për kohë të gjatë dhe puna në këmbë,
• Mbipesha,
• Tabletat kontraceptive,
• Pirja e duhanit,
• Mosha: Variçet mund të shfaqen në çdo moshë, por me rritjen e moshës rritet edhe shkalla e shfaqjes së variçeve.
• Te gratë, variçet mund të shfaqen gjatë menstruacioneve ose të shkaktojnë shqetësim vetëm në këto periudha.

Cilat ankesa shfaqen te pacientët me variçe?

• Shkaktojnë shqetësim estetik.
• Dhimbje, ndjesi djegieje: Dhimbja rritet kur qëndrohet në këmbë për kohë të gjatë ose kur ulemi.
• Edemë: Sipas shkallës së sëmundjes, edema në fillim mund të jetë e përkohshme, ndërsa më vonë mund të bëhet e përhershme.
• Infeksion: Mund të zhvillohet tromboflebit sipërfaqësor. Rritet dhimbja, skuqja dhe ndjeshmëria.
• Në venat e zgjeruara rritet rreziku i formimit të mpiksjeve; këto mund të shkaktojnë embolinë pulmonare.

Cilat janë metodat e trajtimit të variçeve?

Është e domosdoshme eliminimi i faktorëve të rrezikut që shkaktojnë sëmundjen, lënia e duhanit, humbja e peshës dhe marrja e masave kundër qëndrimit në këmbë dhe uljes për kohë të gjatë. Në fazat fillestare të sëmundjes, vetëm masat parandaluese dhe çorapet e variçeve janë të mjaftueshme. Mund të përdoren ilaçe që zvogëlojnë edemën dhe rrisin tonin vaskular.

• Sklerozoterapia: Me këtë metodë trajtohen variçet e vogla dhe të kufizuara. Përmes një kateteri të hollë futet në venë dhe injektohet një substancë kimike. Kjo substancë nuk duhet të dalë jashtë venës. Mund të zhvillohet nekrozë e indit.
• Operacioni i variçeve (Stripping): Është heqja kirurgjikale e plotë e venës me variçe. Mund të kryhet në kushtet e sallës operatore me anestezi spinale ose të përgjithshme. Nuk bëhen incizione, përveç një incizioni të vogël në ingu dhe në kyçin e këmbës, dhe e gjithë vena hiqet nga fillimi në fund. Nëse ka variçe lokale jashtë trasesë së venës, mund të jetë e nevojshme trajtimi i tyre edhe me incizione më të vogla se 1 cm. Pacientët mund të qëndrojnë një natë në spital, ose mund të dalin po të njëjtën ditë. Kthimi në punë dhe në jetën normale është i mundshëm rreth 1 javë më vonë. Pas operacionit rekomandohet mbajtja e çorapeve të variçeve për 3 muaj.
• Ablacioni endovaskular: Është operacioni i variçeve me anë të kateterit. Përmes një kateteri të hollë që futet nga kyçi i këmbës, arrihet vena me variçe. Me dhënien e energjisë termike dhe lazerit, vena me variçe digjet përgjatë gjithë gjatësisë dhe mbyllet. Është metodë e re dhe rezultatet afatgjata nuk dihen ende me siguri.
• Heqja e variçeve lokale me incizione të vogla (Eksizioni Pake): Kjo teknikë zbatohet kur vena kryesore është normale dhe ka variçe lokale sipërfaqësore.
• Plagët në këmbë të shkaktuara nga mosfunksionimi i venave (insuficiencë kronike venoze): Shkaku i këtyre plagëve është zakonisht problemi në venat e thella. Në këto vena, për shkak të një mpiksjeje të mëparshme ose insuficiencës së valvulave të thella, gjaku i papastër rrjedh nga thellësia drejt sipërfaqes. Kështu, presioni i rritur i venave mund të shkaktojë hapjen e një plage në kyçin e këmbës. Këto plaga mund të hapen dhe të mbyllen shpesh, ose mund të mos mbyllen kurrë pasi janë hapur një herë. Trajtimi afatgjatë me merhema dhe fashatura speciale i përgjigjet disa pacientëve, por te një grup i madh pacientësh plagët përsëriten. Në këtë rast, venat lidhëse midis venave të thella dhe atyre sipërfaqësore largohen përmes incizioneve 1 cm (me ndihmën e endoskopit). Pas këtij operacioni, plagët mbyllen në masën 75‐80% dhe rreziku i përsëritjes është i ulët.