Urologjia Pediatrike

Njësia e urologjisë pediatrike ndjek problemet urologjike kongjenitale të fëmijëve që zhvillohen në barkun e nënës përpara lindjes, dhe pas lindjes së hershme trajtohen problemet që vazhdojnë te këta fëmijë dhe sëmundjet e rëndësishme urologjike të fëmijërisë.

• Fimozi (ngushtim i skajit të lëkurës së prepucit, që kërkon rrethprerje)
• Hipospadia (rrethprerja e profetit: vrima e urinimit është më poshtë, në vend se në skajin e penisit )
• Testis i pazbritur (testikujt nuk zbresin në thes gjatë lindjes)
• Hidroceli (grumbullim uji i lindur) ose ënjtje në një ose dy testikuj.
• Ngushtësia UPJ (ngushtim në skajin e kanalit që e lidh urinën e veshkës me fshikëzën e urinës)
• VUR (kthimi i urinës nga fshikëza e urinës në veshkë)
• PUV (membranë në kanalin e urinës në daljen e fshikëzës)
• Çrregullime kongjenitale të urinimit (kryesisht te fëmijët që lindin me ënjtje në pjesën e poshtme të shpinës, si meningoceli, meningomieloceli etj.)
• Probleme kongjenitale të veshkave (moszhvillim i veshkave në vendin e tyre normal, veshka kongjenitalisht të mëdha ose të vogla, çrregullime të formës së veshkave, dalja e veshkës kongjenitalisht e ngushtë)
• Penis jo me përmasa normale në lindje ose formë anormale e penisit
• Ekstrofia vezikale (zhvillim kongjenital i fshikëzës së urinës jashtë, i hapur)

Disa nga problemet që mund të zhvillohen pas lindjes dhe mund të trajtohen përmenden më poshtë.

• Sëmundja e gurëve në rrugët urinare (veshka, kanali i urinës, fshikëza e urinës)
• Çrregullime të urinimit (lëshim urine natën ose ditën, lëshim feçesh)
• Fshikëza nevrogjene (çrregullime të urinimit dhe lëshim urine që zhvillohen si pasojë e sëmundjeve që prekin nervat që e drejtojnë fshikëzën e urinës, pas traumës ose sëmundjes)
• Infeksione të shpeshta të përsëritura të rrugëve urinare (veshka, fshikëza e urinës)
• Torsioni i testikujt është gjendje shumë emergjente dhe kërkon ndërhyrje urgjente për të ruajtur testikujt.
• Inflamacione të testikujve dhe të epididimit
• Reflu vezikoureteral (kthimi i urinës nga fshikëza e urinës në veshkat) është shkaku më i shpeshtë i infeksioneve të shpeshta të përsëritura dhe i vonesës në zhvillim te fëmijët.
• Trauma.

Çrregullimet urologjike që shihen shpesh te fëmijët

Testis i pazbritur

Kur flitet për testis të pazbritur, në kuptimin e ngushtë kuptohet testisi i fshehur ose që nuk preket. Testisi i vërtetë i pazbritur është kur testisi ndalon në çdo pikë gjatë rrugës së zbritjes; ai mund të jetë edhe jashtë rrugës normale, dhe kjo gjendje quhet testis ektopik dhe është e rrallë. Testisi i pazbritur është një nga anomalitë kongjenitale gjenitourinare më të shpeshta. Shfaqet në 3% te fëmijët e lindur në kohë dhe në 30% te ata të lindur të parakohshëm. Në muajt e parë të jetës, shumica e testikujve të pazbritur zbresin vetvetiu në thes, por deri në moshën 1 vjeçare përqindja bie deri rreth 0,8–1%. Në lidhje me testisin e pazbritur ekziston procesi vaginal i hapur (patent processus vaginalis), i cili e përgatit terrenin për formimin e hidrocelit dhe të hernies. Te meshkujt me histori testisi të pazbritur ekziston rreziku i sterilitetit dhe i zhvillimit të kancerit të testikujve. Te pacientët me testis të pazbritur njëanësor, rreziku i sterilitetit është i vogël, ndërsa te ata me histori testisi të pazbritur dyanësor, steriliteti ekziston në masën 50–70%. Operacionet e testisit të pazbritur të kryera herët, brenda 6–12 muajve të parë, kontribuojnë pozitivisht në parandalimin e sterilitetit. Te meshkujt me testis të pazbritur, rreziku i kancerit të testikujve rritet 5–10 herë krahasuar me popullsinë e përgjithshme. Ky rrezik është më i lartë te testikujt me vendosje intraabdominale sesa te ata me vendosje në kanalin inguinal. Pas operacionit nuk ka prova të prera që ky rrezik të ulet, por meqenëse testisi palpohet më lehtë, një kancer i mundshëm do të diagnostikohet më herët, dhe kjo do të mundësojë diagnostikim të hershëm. Testisi i pazbritur quhet kur testisi ngec gjatë rrugës së zbritjes normale. Testisi i pazbritur shpesh preket në ingjinë. Nëse testikujt e pazbritur dyanësor nuk preken, ata janë më shpesh me vendosje intraabdominale dhe për ta duhet bërë test stimulues. Për vlerësimin e testisit të pazbritur përdoren metoda të ndryshme radiologjike.

Diagnoza: Diagnoza e testisit të pazbritur mbështetet në ekzaminimin fizik. Në USG, CT dhe MR, moskonstatimi i testisit nuk garanton që testisi mungon, dhe në këtë rast duhet hetuar kirurgjikisht ajo zonë. Nëse me testis të pazbritur dyanësor ekziston edhe hipospadia ose ajo që quajmë gjinital ambigu (gjendje e gjinitalit të paqartë), mund të ketë karakter kërcënues për jetën. Në këtë rast nevojitet vlerësim endokrinologjik.

Trajtimi: Trajtimi duhet filluar para moshës 1 vjeçare. Trajtimi kirurgjik është standardi i artë, por në disa raste mund të zbatohet trajtim hormonal. Te pacientët ku mendohet për vendosje intraabdominale mund të bëhet laparoskopi. Testisi i pazbritur, nëse nuk trajtohet, mund të sjellë probleme të rëndësishme si sterilitet, kancer të testikujve dhe torsion të testikujve. Gjithashtu, së bashku me testisin e pazbritur shpesh ekziston edhe herni. Gjatë operacionit, hernia riparohet gjithashtu. Ndonjëherë, testikujt lëvizës që zbresin e ngjiten mund të merren gabimisht për testis të pazbritur. Ky dallim duhet bërë patjetër me muayenim nga specialisti urolog.

Çfarë është testisi retraktil (i tërhequr)?

Është kur testikujt gjatë ekzaminimit ikin drejt zonës së ingjinës. Normalisht këta testikuj kanë zbritur vetvetiu në thes, por për shkak të stimulimit të muskujve që i ngrenë testikujt (kremaster) gjatë ekzaminimit, ata mund të ikin prapa. Sidomos në të ftohtë mund të ikin lart; nuk është sëmundje dhe nuk kërkon trajtim.

Hidroceli (herni e ujit)

Formohet kur lidhja e membranës intraabdominale në kanalin midis zgavrës intraabdominale dhe thesit të testikujve mbetet e hapur pas lindjes. Shfaqet me grumbullim lëngu rreth njërit ose të dy testikujve, herë pas here ose vazhdimisht. Prindërit zakonisht vijnë me shprehjen “fëmija i ka fryrë testikujt/thesin”.

Në periudhën e foshnjërisë së re vërehen 2 lloje hidroceli:

• Hidroceli komunikuese (e lidhur); do të thotë se membrana intraabdominale që zbret në thes është plotësisht e hapur,
• Te hidroceli e tipit jokomunikues, do të thotë se pjesa e kësaj membrane në anën e barkut mbyllet në mënyrë jo normale dhe lëngu peritoneal ngec brenda thesit.

Pas diagnostikimit me një ekzaminim të kujdesshëm, zakonisht pritet që ënjtja të zhduket dhe të shërohet vetvetiu deri në fund të vitit të parë. Nëse nuk përmirësohet, problemi zgjidhet me një operacion të vogël.

Hipospadia

Hipospadia është anomali kongjenitale. Është kur vrima e urinimit (meatus) ndodhet më poshtë se vendi ku duhet të jetë normalisht. Ndonjëherë është e vendosur afër skajit të penisit, ndonjëherë në pjesën e mesme nën penis, e ndonjëherë në thes, aty ku ndodhen testikujt. Shkaku i hipospadisë nuk njihet plotësisht. Megjithatë, peshë e ulët në lindje, lindja e parakohshme, përdorimi i hormoneve nga nëna gjatë shtatzënisë, ekspozimi ndaj faktorëve të ndryshëm mjedisorë dhe faktorët gjenetikë luajnë rol.

Sipas lokalizimit anatomik të hipospadisë është bërë një klasifikim.

• Glanular (koronal)
• Subkoronal
• Penile distale
• Messhaft
• Penile proksimale
• Penoskrotale
• Skrotale
• Perineale

Anomalitë e tjera të sistemit urinar që shoqërojnë hipospadinë renditen si më poshtë: ngushtësia uretropelvike, reflu i rëndë, agjenezia renale, ektopia ose fuzioni renal, hipertrofia e verumontanumit dhe, më rrallë, të gjitha anomalitë. Në format e rënda të hipospadisë, hetimi për interseks duhet bërë patjetër.

Kordi – Lakimi i penisit

Në rast të ndonjë devijimi nga zhvillimi normal, vrima e jashtme e urinimit mbetet poshtë penisit. Koka e penisit sheshohet. Duke kufizuar penisin gjatë erekcionit, shkakton deformitetin kordi. Prepucjumi ventralisht është defekt sa gjerësia e shiritit kordi. Sot ekzistojnë 3 teori kryesore që shpjegojnë shkakun e lakimit të penisit:

• Zhvillimi anormal i pllakës uretrale,
• Prania e një indi mezenshimal fibrotik anormal në meatusin uretral dhe
• Mospërputhja midis korpuseve, ose rritja e ndryshme midis korpusit kavernoz dorsal normal dhe indit anormal të korpusit ventral.

Mosha e operacionit: Akademia Amerikane e Pediatrisë, duke interpretuar së bashku kuptimin e ndikimeve psikologjike të kirurgjisë gjenitale te fëmijët, aspektet teknike të kirurgjisë së hipospadisë dhe zhvillimet në anestezinë pediatrike, arriti në përfundimin se koha më e përshtatshme për kirurgjinë e hipospadisë është midis 6 dhe 12 muajve. Kirurgjia e hipospadisë, nëse ka indin e mjaftueshëm të penisit, kryhet rreth moshës 1 vjeçare, dhe ky është standardi i vlefshëm sot. Për riparimin e hipospadisë janë përshkruar mbi 200 teknika. Dikur aplikoheshin operacione me shumë faza, ndërsa sot trajtimi kryhet në një fazë. Avantazhet e operacioneve njëfazore janë shumë: cikatricë minimale, hospitalizim minimal, anestezi minimale, kosto minimale, rezultat maksimal funksional dhe estetik, si dhe norma e komplikacioneve është më e ulët. Meqenëse në operacionet që do të kryhen për riparimin përdoret lëkura e prepucit, fëmijët me hipospadi nuk duhet të rrethpriten absolutisht.

Ngushtësia UPJ (ngushtim në skajin e kanalit që e lidh urinën e veshkës me fshikëzën e urinës)

Obstruksioni uretropelvik (pengesë) përkufizohet si ulje e rrjedhës së urinës nga pelvisi renal (kupa e veshkës) në uretër. Kur nuk korrigjohet, shkakton dëmtim progresiv të veshkës. Mund të shihet në të gjitha grupmoshat. Shumica e diagnozave vendosen në periudhën perinatale (në barkun e nënës). Shihet më shpesh te meshkujt, në raport 2:1; ana e majtë është më dominuese: 67% shfaqen në veshkën e majtë.

Shkaqet e formimit

• Shkaqe që vijnë nga muri i tubit të urinës: ndalim në zhvillimin e muskujve që formojnë tubin dhe ndryshim në strukturën e fibrave kolagjenike
• Shkaqe që vijnë nga jashtë tubit të urinës: ngushtim nga jashtë në rrugë si pasojë e presionit të një enë gjaku që zhvillohet anormalisht nga jashtë
• Këto dy shkaqe mund të jenë ose të veçuara ose të bashkuara; shkaku kryesor shfaqet për shkak të të parit.

Gjetjet/Simptomat: Te të sapolindurit nuk ka ankesa, te fëmijët jep simptoma, ndonjëherë mund të ankohet në moshë më të madhe. Mund të shfaqen vonesë në zhvillim, vështirësi në ushqim, infeksion i sistemit urinar, sepsë, gur në veshkë, dhimbje, gjakderdhje në urinë. Te fëmijët më të mëdhenj mund të ketë dhimbje epizodike dhe, së bashku me të, nauze dhe të vjella.

Diagnoza: Diagnoza mund të vendoset me ndjekjet me ultrazë gjatë shtatzënisë, kur zbulohet fryrje e veshkës në barkun e nënës. Pas lindjes, ultrazëri duhet bërë në ditën e 3-të. Edhe pse përdoret shpesh gjatë ndjekjeve, ultrasonografia nuk është e mjaftueshme në vetvete për diagnozën e ngushtësisë UPJ. Me ultrasonografi shihet vetëm zgjerimi i kupës në veshkë, pra hidronefroza, si dhe struktura dhe trashësia e indit parenkimal të veshkës. Matet diametri anteroposterior i pelvisit, por kjo nuk jep diagnozë të ngushtimit dhe nuk tregon as përkeqësimin as përmirësimin. Për diagnozë të saktë duhet patjetër të përdoret një metodë me të cilën vlerësohet funksionalisht rrjedha e urinës nga veshka në kanalin e urinës. Një nga këto vlerësime klasike është pielografia intravenoze, e quajtur IVP (film me kontrast të veshkave). Këtu shihet kupa e veshkës e zgjeruar, për shkak se urina nuk arrin të nxirret mjaftueshëm nga pelvisi. Në IVP, lënda ngjyrosëse që shfaqet nga rrezet X injektohet në enë gjaku dhe kjo substancë filtrohet nga veshka. Gjatë daljes së kësaj substance me urinë, me filma serialë vlerësohen funksioni i veshkës, sistemet kolektore të veshkës, kalimi i ilaçit në uretër dhe fshikëza. Edhe kur në IVP shfaqet ngushtësia UPJ, për diagnozën e saktë duhet bërë sintigrafia DTPA me diuretik (renogrami diuretik). Kjo është e rëndësishme jo vetëm për diagnozën e saktë, por edhe për ndjekjen e shërimit pas operacionit. Me renogramin diuretik, gjatë filtrimit të substancës radioaktive të injektuar në venë nga veshka, matet dhe vlerësohet veçmas funksioni dhe drenazhimi i dy veshkave. Në këtë vlerësim merret një kurbë drenazhimi për veshkën e djathtë dhe për të majtën. Në kurbën e pacientit me ngushtësi UPJ nuk ka zbrazje, dhe kurba është në rritje gjithnjë e më shumë. Kjo kurbë në rritje duhet të shihet për diagnozën e saktë të ngushtësisë UPJ. Imazherija me rezonancë magnetike ka avantazh të veçantë, shumë të shpejtë, në vlerësimin e rrjedhës së gjakut të veshkës, anatomisë dhe eliminimit të urinës. Veçanërisht, prania e enës së vogël që shkakton ngushtësinë UPJ është me rëndësi për llojin e operacionit që do të kryhet; nëse ka enë kryqëzuese që shkakton ngushtësinë ose që rrit më tej ashpërsinë e ngushtësisë ekzistuese, atëherë operacionet e kryera me prerje brenda kanalit të urinës (endopielotomia, shih më poshtë) kanë sukses të ulët.

Trajtimi: Para se të jepen informacione për metodat e trajtimit, duhet mbajtur mend patjetër se te fëmijët deri në 18 muaj e më të vegjël, gjendja e shkaktuar nga kalimi i keq i urinës në UPJ mund të jetë kalimtare dhe të përmirësohet vetvetiu. Megjithatë, në rastet e ngushtimit dhe dëmtimit të veshkës që shkakton ky ngushtim, shansi për trajtim kirurgjik mund të jetë i pashmangshëm, edhe nëse fëmija është nën 18 muaj. Disa foshnja ose fëmijë mund të përmirësohen shpejt brenda muajve, pavarësisht nga ngushtësia e rëndë UPJ e diagnostikuar në fazën e parë, ndërsa te disa të tjerë nuk ka përmirësim ose fillojnë të përkeqësohen edhe më. Prandaj te fëmijët në këtë moshë është patjetër e nevojshme ndjekja shumë nga afër. Familja duhet të ndërgjegjësohet për këtë. Kjo ndjekje zakonisht bëhet me ultrasonografi periodike, duke matur shkallën e zgjerimit të pelvisit të veshkës (hidronefrozë). Te pacientët me diagnozë të prerë të ngushtësisë UPJ dhe kur nuk mendohet për mundësinë e përmirësimit me kalimin e kohës, trajtimi kirurgjik është i nevojshëm. Teknikat kirurgjike të hapura klasifikohen në 3 grupe kryesore: tipi me flep, tipi me insicion dhe tipi Dismembered. Operacioni klasik i ngushtësisë UPJ me kirurgji të hapur konsiston në heqjen e pjesës së ngushtë UPJ dhe ri-lidhjen e ureterit me pelvisin (kupën e veshkës). Ky operacion quhet “Dismembered Pyeloplasti”, dhe shanci i suksesit është rreth 95%. Në vitet e fundit, operacionet e pieloplastikës me teknikën laparoskopike kirurgjike, që ka ardhur në qendër të vëmendjes, kryhen gjithashtu në mënyrë laparoskopike. Në pieloplastikën kirurgjike të hapur, procedura kryhet njësoj, por me këtë aplikim nuk bëhet prerje e madhe te pacienti; operacioni kryhet duke hyrë brenda trupit nga vetëm 3 ose 4 vrima të vogla. Operacioni i pieloplastikës i kryer me këtë teknikë quhet “Pieloplastikë laparoskopike”. Në studimet shkencore të kryera, nuk ka ndryshim në suksesin e operacionit ndërmjet teknikës laparoskopike dhe asaj kirurgjike të hapur. Megjithatë, operacionet laparoskopike kanë disa avantazhe krahasuar me kirurgjinë e hapur. Një qasje tjetër kirurgjike e trajtimit, e quajtur “Prerje endoskopike” ose “Endopielotomi”, është prerja e pjesës së ngushtë nga brenda, duke hyrë në kanalin e urinës me një endoskop, me një prerës të vogël me sistem të mbyllur. Meqenëse ky trajtim kryhet nga brenda kanalit të urinës, pacienti kthehet në aktivitetin e përditshëm shumë shpejt. Megjithatë, ka disa faktorë që ndikojnë në suksesin e “Endopielotomisë”. Këta faktorë që ndikojnë në sukses bëjnë që përdorimi i kësaj teknike të jetë gjithashtu i kufizuar. Ky veprim mund të kryhet duke hyrë nga kanali i urinës ose nga veshka. Komplikacionet e hershme të pieloplastikës janë të rralla, dhe shpesh shfaqet rrjedhje e zgjatur e urinës; nëse zgjat 10–14 ditë, duhet vendosur stent; nëse ka temperaturë, dhimbje anësore, duhet dyshuar për rrjedhje urine ose duhet menduar për infeksion. Në periudhën e vonë mund të ketë ngushtime dhe përsëritje për shkak të cikatrizës.

Lagja e natës në shtrat (enureza nokturne)

Çfarë është lagja e natës në shtrat? Sa e shpeshtë është?

Mund të përkufizohet si urinim i pavullnetshëm; kur ndodh natën quhet enurezë nokturne, kur ndodh gjatë ditës quhet enurezë diurne. Lëshimi i urinës te fëmijët është një nga problemet më të shpeshta. Për përcaktimin e enurezës nokturne kërkohet kriteri i lëshimit të urinës më shumë se dy herë në muaj, megjithëse fëmija ka mbushur 5 vjeç. Shumica e fëmijëve 2–4 vjeç arrijnë të mbajnë urinën si natën ashtu edhe ditën. Kontrolli i urinës formohet paralelisht me zhvillimin e sistemit nervor. Në periudhën e foshnjërisë, urinimi formohet plotësisht me refleks. Ndërsa 40% e fëmijëve tre vjeç lagen shtratin, kjo përqindje bie në 15% në moshën 5 vjeç dhe në 10% në moshën 10 vjeç. Enureza nokturne te djemtë është 50% më e shpeshtë se te vajzat. Te 85% e fëmijëve me enurezë nokturne, zakonet e urinimit gjatë ditës janë normale dhe historia e tyre urologjike nuk ka anomali të tjera, por te 15% e pacientëve ekzistojnë probleme me urinimin gjatë ditës. Ekziston “ligji i 15-ëshit” i enurezës: 15% e fëmijëve 5 vjeç janë të lagur; 1% e 15-vjeçarëve janë të lagur; 15% kanë lëshim feçesh; çdo vit 15% bëhen të thatë; 15% kanë probleme me urinimin gjatë ditës; 15% kanë periudha fillestare të thata.

Sa lloje ka lagja e natës në shtrat dhe cilat janë shkaqet?

Lagja e natës në shtrat ka dy lloje. Nëse fëmija nuk ka qenë kurrë i thatë që nga lindja, quhet tip primar (fillestar); nëse ka qenë i thatë të paktën 6 muaj dhe më pas ka filluar përsëri lagjen e shtratit, flitet për tip sekondar (dytësor). Shumica e fëmijëve që lagen shtratin bëjnë pjesë në grupin e lagjes primare. Ndonjëherë lagjes së shtratit mund t’i shoqërojnë simptoma si nevoja e shpeshtë dhe urgjente për të urinuar. Lagja e natës në shtrat, sipas shkaqeve, shqyrtohet duke u ndarë në dy grupe: fiziologjike dhe organike. Një grup i madh i fëmijëve që lagen shtratin natën (90–95%) bën pjesë në grupin e lagjes fiziologjike; këto probleme mund të quhen edhe enurezë jo organike. Thuhet se këta fëmijë nuk e ndiejnë mjaftueshëm mbushjen e fshikëzës gjatë gjumit natën, kapaciteti i fshikëzës së tyre është i vogël dhe thellësia e gjumit është e madhe. Natën, normalisht, dalja e urinës është afërsisht 50% më e vogël se gjatë ditës. Kjo lind si pasojë e rritjes natën të vazopresinës së argininës së plazmës. Te fëmijët enuretikë, niveli i vazopresinës është i ngjashëm gjatë gjithë ditës dhe natës, gjë që shkakton që ata të prodhojnë më shumë urinë natën. E rëndësishme është se lagja e shtratit bazohet në masën e madhe në predispozitën gjenetike. Nëse njëri nga prindërit ka pasur histori lagjeje në shtrat, te fëmija problemi ekziston në 43%; nëse të dy prindërit kanë pasur, në 77%; nëse asnjëri nuk ka pasur, në 15% ekziston problemi i lagjes në shtrat. Këtë problem e hasin pacientët me histori lagjeje në shtrat te të afërmit (dajë, xhaxha, tezë, hallë). Rastet me histori familjare shfaqin një rrjedhë të ngjashme me familjen e tyre sa i përket kohës së shërimit.

A ka probleme me gjumin?

Fakti që lagja ndodh gjatë gjumit e sjell në mendje pyetjen: a ekziston një çrregullim gjumi që shkakton gjumë shumë të thellë ose parandalon zgjimin e tyre? Megjithatë, studimet e kryera kanë treguar se nuk ka dallim nga fëmijët normalë.

Me cilat sëmundje shoqërohet?

Te 2–3% e fëmijëve që lagen shtratin zbulohen probleme si diabeti, sëmundjet e veshkave dhe sëmundjet e fshikëzës. Te 5–10% e rasteve, lagjes së shtratit i shoqërojnë ankesa si nevoja e shpeshtë dhe urgjente për të urinuar. Këto përshkruhen si “lagje e shtratit polisimptomatike”. Te këta fëmijë zbulohen infeksion i rrugëve urinare, prani e baktereve në urinë, kapsllëk dhe ndonjëherë alergji ndaj ushqimit. Gjithashtu, në vitet e fundit theksohet se te fëmijët me vegjetacion adenoid, që në popull njihet si “geniz eti” (mishi i nazofaringut), vërehet përqindje e lartë e lagjes në shtrat dhe se ankesat pas operacionit kalojnë.

Problemet psikologjike

Përgjithësisht, ngjarjet psikologjike nuk shkaktojnë problemin primar të lagjes në shtrat që u përmend më parë. Për këtë arsye, te shumica e fëmijëve që lagen shtratin nuk ka nevojë të kërkohet një problem shpirtëror. Gjithashtu, nuk duhet harruar se paragjykimet se fëmijët e këqij lagen shtratin janë të pavlefshme. Nëse lagja në shtrat ndodh pas një problemi shpirtëror, kjo zakonisht është rikthimi i lagjes fiziologjike në shtrat. Te fëmijët me regres sjelljeje, përveç lagjes së natës në shtrat, ekzistojnë simptoma shtesë si dështimi në shkollë dhe frika, dhe këta duhet patjetër të shihen nga psikiatrë fëmijësh.

Si duhet qasur

Menjëherë dhe me theks duhet thënë se më shumë se vetë lagja e shtratit, dëmin ia bëjnë këtyre fëmijëve qëndrimet e gabuara të familjes dhe shoqërisë. Më e rrezikshmja midis tyre janë përpjekjet ndëshkuese ndaj zonave gjinore, që janë bërë tema të titujve të lajmeve si «Nëna e vajzës që i bëri në shtrat e uli në sobë». Qëndrime të tilla lënë gjurmë që do të zgjasin gjithë jetën te fëmijët. Nuk duhet harruar se fëmijët që lagen shtratin kanë një vonesë fiziologjike në zhvillim (si p.sh. vonesa në dhëmbëzim ose në të folur), dhe se detyra themelore e familjes është ta ndihmojë fëmijën ta kalojë këtë problem pa u dëmtuar vetëvlerësimi i tij. Për këtë arsye, fëmijët që lagen shtratin duhet të vlerësohen jo më vonë se në moshën 6 vjeçare nga një urolog specialist dhe, pasi të bëhen ekzaminimet e nevojshme, duhet të hartohet një plan trajtimi.

Çfarë ekzaminimesh duhet bërë te fëmijët që lagen shtratin?

Për të vendosur diagnozën e enurezës nokturne dhe për ta dalluar nga çrregullimet më të rënda të urinimit, duhet të vlerësohet nga një urolog, specialist i fushës. Fëmijët që i çohen mjekut me ankesën e lagjes në shtrat duhet të shqyrtohen për praninë e faktorëve organikë të përmendur më parë. Për këtë duhet hetuar nëse ka ankesa si lëshim urine gjatë ditës, vështirësi në urinim, kapsllëk, urinim i vështirë dhe urgjent, urinim i shumtë, trauma të kokës, lëshim feçesh bashkë me urinën, gërhitje dhe frymëmarrje nga goja gjatë natës. Sipas informacionit të marrë dhe rezultateve të ekzaminimit të përgjithshëm, duhet bërë një seri ekzaminimesh, që nga analiza e urinës deri te filmat e fshikëzës. Te 97% e fëmijëve që lagen shtratin nuk ka shkak fizik. Prandaj, një anamnezë e detajuar shpesh jep informacion nëse lagja në shtrat është fiziologjike. Në këtë pikë është e rëndësishme të sqarohet nëse fëmija që lag shtratin ka “fshikëzë të vogël” ose problem me zgjimin nga gjumi.

• Marrja e një anamneze të detajuar të sëmundjes dhe hetimi i saj
• Mbajtja e një tabele të urinimit dhe defekimit
• Ekzaminim i zgjeruar fizik
• Analiza e plotë e urinës zakonisht është e mjaftueshme.

Pas këtyre hapave, nëse vendoset se sëmundja është problem i pastër primar i lagjes së natës në shtrat, kalohet në fazën e trajtimit. Nëse urologu vendos se çështja është problem më i ndërlikuar dhe më i gjerë, drejtohen metoda të avancuara diagnostikuese dhe kryhen ekzaminime më të detajuara.

Metodat e përdorura në trajtim

Fëmijëve që lagen shtratin, përgjithësisht rekomandohet të ndërmerren masa trajtimi kur arrijnë moshën 7–8 vjeçare. Ndër to, në radhë të parë janë programet për t’u zgjuar natën, qoftë fëmija vetë qoftë familja. Zbatohet programi ku familja e zgjon fëmijën natën dhe e çon në tualet. Ky program ka arritur sukses në 90%.

Përdorimi i alarmit dhe trajtimi me ilaçe

Alarmet janë pajisje që aktivizohen menjëherë kur fëmija fillon të lagë shtratin, dhe kështu ndihmojnë fëmijën të zgjohet dhe të kontrollojë fshikëzën. Me këtë trajtim arrihet përmirësim në 70–84% të fëmijëve. Në trajtimin e lagjes në shtrat janë përdorur për shumë vite ilaçe të ndryshme. Ekziston rreziku i përsëritjes deri në 90%. Lagja në shtrat është problem i shpeshtë në fëmijëri dhe është çështje ku vazhdojnë qëndrimet e gabuara të prindërve. Para së gjithash, fëmijët që lagen shtratin duhet të vlerësohen nga mjekë fëmijësh që merren me këtë çështje, dhe me pjesëmarrjen e familjes duhet të provohet një qasje trajtimi afatgjatë.

Parimet themelore

• Çohja natën dhe shkuarja në tualet duhet të përcaktohen si objektiv i qartë
• Arritja në tualet duhet të lehtësohet
• Fëmijës duhet ndihmuar që të marrë përsipër përgjegjësinë për të mbetur i thatë
• Gjatë 2 orëve para gjumit duhet shmangur marrja e tepërt e lëngjeve
• Pijet që përmbajnë kafeinë patjetër nuk duhet t’u jepen
• Para se të futet në shtrat duhet shkuar në tualet
• Për të mbetur i thatë natën nuk duhet vënë pelena (ndikon negativisht në motivimin për t’u çuar natën)
• Fëmija duhet të marrë pjesë në pastrimin e mëngjesit
• Vetëvlerësimi i fëmijëve duhet mbështetur
• Duhet përgatitur udhëzues për familjet që shpjegojnë si të sillen
• Në një kartelë duhet regjistruar ditët kur fëmijët kanë mbetur të thatë
• Fëmijët duhet të kontrollohen të paktën një herë në muaj.

Reflu vezikoureteral (VUR) (kthimi i urinës nga fshikëza në veshkë)

Quhet kthimi i urinës që ndodhet në fshikëzën e urinës në veshkë. Pasi urina prodhohet në veshkë, transportohet në fshikëzë përmes tubave të quajtur ureterë. Fshikëza grumbullon urinën dhe më pas ajo nxirret jashtë trupit me procesin e urinimit. Gjatë këtij procesi, normalisht urina nuk kthehet në veshkë; nëse kthehet, përshkruhet si reflu vezikoureteral. Mekanizmi flap-valv në hyrjen e ureterit në fshikëzë dhe dinamika e presionit të fshikëzës dhe ureterit janë ato që parandalojnë refluksin. Përqindja e saktë e VUR nuk është e njohur. Megjithatë, te fëmijët jo-simptomatikë, përqindja e përafërt është %0.4-1.8.

Diagnoza: Gjetjet e ultrazërit urinar janë normale te 75% e pacientëve me reflu. Ultrazëri urinar normal nuk e përjashton kurrë VUR-in. Te foshnjat me diagnozë hidronefrozë prenatale, ultrazëri i fshikëzës dhe i veshkave përdoret si zgjedhja e parë. Në periudhën prenatale, te foshnjat me diagnozë hidronefrozë ekziston mundësia e zbulimit të VUR në 16.2%. Për diagnozë të saktë duhet bërë cistouretrografia e urinimit (VCUG). Çdo fëmijë nën 2 vjeç që ka pasur infeksion të rrugëve urinare me temperaturë duhet vlerësuar me VCUG. Nëse zbulohet reflu, planifikohet sintigrafia (DMSA).

Trajtimi: Në këtë çështje ka dy qasje kryesore: qasja konservative (jo-kirurgjikale) dhe ajo kirurgjikale.

Trajtimi i mbyllur (endoskopik) i kthimit të urinës: Operacioni i mbyllur, pra operacioni endoskopik i refluksit, është një ndërhyrje kirurgjikale që zgjat mesatarisht 10 minuta dhe kryhet pa asnjë prerje. Pasi fëmija pezullohet në gjumë, nga kanali nëpërmjet të cilit urinon hyhet në fshikëzën e urinës me një instrument të ndriçuar (sistoskop), dhe gjendet kanali i brendshëm i urinës ku ndodh kthimi. Nën vrimën ku kanalet e brendshme të urinës hapen në fshikëzën e urinës, injektohet një substancë që përmban dekstranomer/acid hialuronik dhe ngushtohet. Dekstranomeri/acidi hialuronik, që krijon një fryrje në pikën ku kanali i brendshëm i urinës hapet në fshikëzë, parandalon kthimin e urinës dhe mbetet aty gjatë gjithë jetës.