Коскена сцинтиграфија

Коскената сцинтиграфија е метода од нуклеарната медицина што се користи во дијагностиката, лекувањето и следењето на коскените заболувања. Со внесување на радиоактивни индикаторски супстанци во телото за време на коскената сцинтиграфија може да се прикажат абнормалните клеточни активности. Особено, кога причината за болките во коските не може да се објасни, специјалистите често ја користат коскената сцинтиграфија за да го утврдат факторот што ја предизвикува болката. Исто така, за да се провери дали карциномот, како на пример карцином на дојката или простата, се проширил во коските, специјалистите може да прибегнат кон коскено скенирање.

Што е коскена сцинтиграфија?

Коскено скенирање, наречено и коскена сцинтиграфија, е метода од нуклеарната медицина што се користи за утврдување на абнормалности во коскеното ткиво и за проценка дали применетиот третман е ефикасен. За време на коскеното скенирање на пациентот му се инјектира радиоактивна супстанца. Инјектираната супстанца се собира во подрачјата каде има интензивни клеточни промени во коските, наречени „топли точки“, и на тој начин овие подрачја стануваат видливи на уредот за снимање. Овие топли точки може да бидат симптом на голем број заболувања, од инфекции и траума до метастатски карциноми и артритис. Така, со сцинтиграфија може да се видат фрактури, инфекции или тумори што не можат да се утврдат со класичните методи на снимање, како рендгенот (1, 2).

Коскената сцинтиграфија игра важна улога и во следењето на пациентите со карцином. За да се утврди дали карциномот дава метастази во коските, односно дали се проширил во коските, и за да се процени во која фаза е заболувањето, може да се користи сцинтиграфија на целото тело. Особено, бидејќи карциномите како оној на дојката и на простата имаат висок ризик да се прошират во коските, специјалистите при планирањето на текот на лекувањето ја користат коскената сцинтиграфија (1, 2).

Во кои случаи се користи коскена сцинтиграфија?

Коскената сцинтиграфија е метода за снимање што се користи во дијагностиката, лекувањето и следењето на голем број здравствени проблеми, пред сè на коскени болки чија причина не може да се објасни. Особено, специјалистите може да прибегнат кон коскено скенирање за да утврдат дали клетките на карциномот се прошириле во коските, за да ја утврдат фазата на карциномот пред и по лекувањето и за да ја проценат ефикасноста на лекувањето. Освен тоа, другите области на употреба на коскената сцинтиграфија се следниве (1):

Откривање на коскени траума што не можат да се видат на рендген,

Утврдување на фрактури чие место е тешко да се одреди,

Одредување кога настанала фрактурата,

Дијагноза на коскени инфекции како остеомиелитис,

Утврдување на инфекции на зглоб или протеза,

Наоѓање на извор на коскени болки што не можат да се утврдат со рендген или други методи

Дијагноза, лекување и следење на ревматски заболувања како артритис и остеоартритис,

Паџетова болест, карактеризирана со задебелување и омекнување на коските,

Аваскуларна некроза, односно здравствен проблем карактеризиран со одумирање на коскеното ткиво како последица на намалениот проток на крв,

Бенигни коскени тумори,

Карциноми што почнуваат во коските,

Карциноми проширени во коските од други ткива и органи, како дојката и простата,

Фиброзна дисплазија (абнормален развој на коскеното ткиво).

Сцинтиграфијата на целото тело може да помогне во прикажувањето на оштетувањата или структурните промени на целиот скелет. На тој начин, по коскената сцинтиграфија специјалистите можат да го планираат лекувањето персонализирано.

Како се прави коскена сцинтиграфија?

За коскена сцинтиграфија најчесто не е потребна посебна подготовка пред постапката, но е важно пациентите да го известат својот лекар за лековите што ги земаат редовно. Освен тоа, за време на постапката треба да се отстранат накитот што содржи метал, како огрлици, обетки и нараквици, како и додатоците како појас. Исто така, ако пациентот има зглобен имплант, забен имплант, кардиостимулатор или други медицински уреди, важно е тоа да се соопшти на лекарите пред коскеното скенирање.

За време на коскената сцинтиграфија, прво нуклеарните медицински техничари му ја инјектираат радиоактивната супстанца на пациентот. Самото коскено скенирање обично трае од 30 до 60 минути, но за лекот да стигне до коските преку крвотокот, пациентот може да мора да чека во здравствената установа од еден до четири часа (3). По истекот на времето на чекање потребно за лекот да стигне до коските, пациентите се испраќаат во соба за преглед и им се бара да легнат на грб на масата за преглед. Во оваа фаза голема камера што се движи над телото започнува со снимање. Камерата ги утврдува топлите точки каде се собира радиоактивната супстанца. За време на скенирањето, специјалистите може да побараат од пациентите да ја задржат дишењето неколку секунди за да се добијат појасни снимки. Во некои случаи, специјалистите може да користат метод на снимање наречен емисиона компјутеризирана томографија со еден фотон (SPECT) за да ги снимат подлабоките делови на коските (4).

Кај кои заболувања се применува коскена сцинтиграфија?

Коскената сцинтиграфија игра важна улога во дијагностиката и следењето на голем број здравствени проблеми, вклучително и карциномот. Некои здравствени проблеми кај кои се применува коскено скенирање се следниве (5, 6):

Примарни карциноми на коските и метастази во коските: Клетките на карциномот можат да метастазираат во коските кога ќе се прошират низ телото, без оглед на ткивото и органот од кој потекнуваат. Особено во напредните фази на карциномите како дојка, простата, белите дробови и бубрезите, во коските може да се појават метастази. Коскената сцинтиграфија може да се користи за дијагностика, лекување и следење и на карциномите што потекнуваат од самите коски, и на карциномите што се прошириле во коските од други органи.

Остеопороза: Остеопорозата, позната и како коскено разредување, е здравствен проблем што особено ги погодува жените во менопаузата и се карактеризира со намалување на коскената густина и зголемен ризик од фрактури. Кај пациентите со остеопороза, коскените фрактури најчесто се јавуваат во 'рбетниците, односно во пршлените. Другите методи на снимање можеби не ги прикажуваат јасно фрактурите во пршлените. Коскеното скенирање помага да се утврди местото на фрактурите и да се процени дали болката во коските е предизвикана од коскена фрактура.

Паџетова болест: Паџетовата болест е здравствен проблем што се манифестира со уништување на коските и абнормална структура на коските, чија точна причина не е целосно позната. Може да зафати една коска или целиот коскен систем (7).

Коскени инфекции (остеомиелитис): Коскената сцинтиграфија може да ги открие коскените инфекции, односно остеомиелитисот, кој се карактеризира со отек и воспаление на коските, во рана фаза, и да се процени фазата на заболувањето.

Артритис и други заболувања на зглобовите: Коскената сцинтиграфија исто така е широко користена во дијагностиката, лекувањето и следењето на воспалителни заболувања на зглобовите, како ревматоиден артритис.

Коскената сцинтиграфија е особено метода за снимање што се користи кај пациенти со скриени или мали фрактури.

Кога се добиваат резултатите од коскената сцинтиграфија?

Извештајот од коскената сцинтиграфија најчесто не може да се добие веднаш. Снимките добиени по скенирањето ги разгледува радиолог специјалист во оваа област, и абнормалностите во метаболизмот се анализираат детално. Толкувањето на резултатите од скенирањето и предавањето на резултатите на пациентот обично трае од 1 до 2 недели. Специјалистите ги информираат пациентите за тоа кога може да се добијат резултатите по сцинтиграфијата. Ако специјалистите откријат сомнителни области како резултат на скенирањето, може да побараат дополнителни испитувања за да можат да го планираат текот на лекувањето (3).

Често поставувани прашања

Коскената сцинтиграфија најчесто се бара за да се утврди дали карциномот се проширил во коските. Дополнително, коскеното скенирање, освен што ги утврдува метастазите, може да се направи и за одредување на фазата на карциномот пред и по лекувањето и за проценка на одговорот на третманот. Исто така, на коскената сцинтиграфија може да се прибегне при дијагностика и лекување на фрактури на коските што не можат да се утврдат со рендген, тешко видливи фрактури, коскени инфекции (остеомиелитис), необјаснети коскени болки и здравствени проблеми како Паџетова болест. Коскената сцинтиграфија е важна метода за снимање што се користи за откривање на заболувања и абнормалности во коските. Коскеното скенирање им дава важни информации на специјалистите при дијагностиката, лекувањето и следењето на карциноми што потекнуваат од самите коски, како и на карциноми што се прошириле во коските од други ткива и органи. Исто така, коскеното скенирање може да се користи за проценка на метаболни коскени заболувања како коскени фрактури, коскени инфекции, ревматоиден артритис и Паџетова болест, кои е тешко да се утврдат со други методи на снимање. Освен тоа, специјалистите може да користат коскена сцинтиграфија за да ја утврдат причината за коскени болки чија причина не може да се одреди. Коскената сцинтиграфија најчесто се смета за безбеден метод на снимање. Иако за време на постапката се користи радиоактивна супстанца за испитување на абнормалностите во коските, употребената доза е многу мала. Затоа, по постапката пациентите можат брзо да се вратат на секојдневниот живот. Меѓутоа, за побрзо отстранување на радиоактивната супстанца од телото, специјалистите може да им препорачаат на пациентите да пијат многу вода 48 часа по постапката. Кај повеќето луѓе коскената сцинтиграфија не претставува сериозен ризик. Исто така, ризикот од зрачење на околината на пациентот е многу мал. Сепак, кај бремени жени и дојилки коскената сцинтиграфија може да предизвика нежелени ефекти поради зрачењето, па затоа за овие лица не се препорачува коскено скенирање (3). За време на коскената сцинтиграфија, додека радиоактивната супстанца циркулира во телото на пациентот, пациентите обично не чувствуваат ништо. Единствениот дискомфорт што може да се почувствува за време на скенирањето е оној од инјекцијата што радиолошкиот техничар ја дава при внесувањето на радиоактивната супстанца преку вена. Коскената сцинтиграфија е една од медицинските постапки со толку мали нуспојави што речиси и не постојат. Сепак, како и кај секоја медицинска постапка, по постапката кај пациентите може да се јават некои благи ефекти. За време на постапката, на местото каде е направена инјекцијата може да се појават благи модринки или оток. Овие состојби обично исчезнуваат сами од себе во рок од неколку дена. Во ретки случаи, кај некои пациенти радиоактивната супстанца може да истече надвор од вената, што може да предизвика оток и болка во раката. Кај бремени жени, пак, коскената сцинтиграфија не се препорачува, бидејќи радиоактивната супстанца што се користи при скенирањето може да му наштети на развивачкото бебе. Колку често ќе се прави коскена сцинтиграфија може да варира во зависност од целта на скенирањето и од општата здравствена состојба на пациентот. На пример, некои специјалисти сметаат дека жените чија коскена густина е здрава при првото скенирање можат да чекаат 15 години до ново скенирање, додека жените со силна загуба на коскена густина на почетокот на остеопенијата, која е фаза пред остеопорозата, треба да направат коскено скенирање еднаш годишно. Коскената сцинтиграфија игра важна улога во дијагностиката и лекувањето на голем број здравствени проблеми, пред сè на карциноми. Кога ќе се појават симптоми, како коскена болка чија причина не е позната, корисно е да се консултира специјалист лекар и да се добијат информации за коскената сцинтиграфија.