Болести Со Камени

Камења во уринарниот тракт

Секој што имал тегоби со камења и песок во уринарниот тракт знае колку овој период може да биде многу болен. До 1980-тите години камењата во уринарниот тракт претставувале значаен здравствен проблем. Голем дел од пациентите биле подложени на хируршки зафати и имале загуба на бубрег. Технолошкиот напредок ја направил оваа болест да престане да биде значаен здравствен проблем. Третманот и следењето на болеста со камења е важно да се вршат од страна на уролози

Како се формираат камењата во бубрегот?

Досега спроведените научни истражувања обезбедиле доволно информации за хемиската и физичката структура на камењата, но и покрај сите технолошки напредоци, причината и денес не е целосно разјаснета. Бубрежните камења обично се предизвикани од нарушување на рамнотежата на солите и минералите што нормално се наоѓаат во урината. Камењата се формираат од многу ситни кристали што настануваат во бубрегот и се собираат и залепуваат меѓусебно. За формирање на овие мали кристални честички е потребно супстанциите од кои се составени камењата да бидат доволно присутни во урината и да се талогираат. Во основа, бубрежниот камен се состои од кристали што се талогираат во урината, се залепуваат за внатрешната површина на бубрегот и се таложат. Нормално, во урината постојат супстанции наречени инхибитори, кои ја спречуваат оваа кристализација и таложење. Овие инхибитори кај секој човек можеби не се во доволна количина, и тоа исто така доведува до формирање на камења. Друга причина е кисело или базно својство на урината. Ако формираните кристали и песок се доволно мали, тие паѓаат без да се закачат во уринарните патишта и без да предизвикаат какав било проблем. Бубрежните камења по својот хемиски состав се составени од комбинација на многу супстанции. Најчестиот тип камен е оној што содржи калциум и е во комбинација со фосфат или оксалат. Овие супстанции секогаш се присутни во нормалната дневна исхрана на човекот. Освен нив, постојат и други супстанции што формираат камења (урична киселина, цистин и инфективни камења итн.). Овие камења, формирани и растечки во празнините на бубрегот, можат да останат таму и да продолжат да растат, но можат и да излезат од бубрегот и да влезат во мочоводот (уретер). Во овој канал постојат 3 физиолошки стеснувања; камењата, во зависност од нивната големина, можат да се заглават на овие стеснувања или да паднат во мочниот мехур. Камењата под 0.5 cm се самоисфрлаат во %90; камењата над 0.5 cm тешко минуваат низ мочоводот и се излачуваат

Кај кого се формираат камења?

Камењата во бубрегот се формираат кај мажите 3 пати почесто отколку кај жените. Пациентите со бубрежно камење имаат ризик од формирање на друго камење во рок од 5 години од %50. Исхраната е важна во формирањето на болеста со камења. Се смета дека зголемувањето на бројот на случаи на болеста со камења во светот се должи на исхрана богата со протеини и јаглехидрати, а сиромашна со влакна. Оние што се хранат со храна богата со животински протеини излачуваат со урината повеќе калциум од нормалното, количината на цитрат во урината се намалува, а тоа го зголемува формирањето на камења. Количината на внесена вода е важна; со зголемување на количината се намалува ризикот од формирање камења. Исто така, храната и пијалоците што се консумираат имаат значително влијание врз формирањето на камења; некои намирници предизвикуваат формирање камења, а исто така доведуваат и до раст на постојните камења. Постојат и други важни фактори што предизвикуваат формирање на камења. Одговорот на прашањето кај кого и зошто се формираат камења е доста сложен. Со здружување на многу фактори, во урината се зголемуваат одредени хемиски супстанции, а особено со намалената количина на урина, овие супстанции се таложат и се формираат ситни кристали. Откако ќе се формираат овие кристали, брзо се здружуваат и формираат камења. Во тој поглед, најважниот фактор е количината на внесената течност. Ако луѓето со предиспозиција за формирање камења не пијат доволно вода (најмалку 2-3 лит. дневно), количината на урина ќе се намали, урината ќе стане погуста и супстанциите во неа ќе се таложат, па камењата ќе се формираат полесно и почесто. Спротивно, кај луѓето што внесуваат доволно течност и мочат, овие супстанции се излачуваат без да се таложат, и ризикот од формирање камења се намалува. Освен внесот на течност, исхраната, инфекциите на уринарниот тракт, болестите итн. факторите исто така играат важна улога во формирањето на камења

Други фактори;

• Камења кај други членови на семејството,
• Возраст помеѓу 20 и 40 години,
• Камења што содржат брушит,
• Анатомски нарушувања,
• Хиперпаратироидизам, ренална тубуларна ацидоза, саркоидоза,
• Употреба на диуретични, антацидни и тироидни лекови, употреба на калциум и витамин D и витамин C
• Постоење на само еден бубрег,
• Мала количина на влакна, голема количина на консумирано месо,
• Недоволно внесување течност,
• Работа на топли или ладни места,
• Седентарен начин на живот или прикованост во кревет,
• Operација за илеостомија поради Кронова болест.

Кои се симптомите на болеста со камења?

• Многу силни, грчевити болки, особено во страничните делови
• Болка заедно со мачнина и повраќање
• Крварење при мокрење
• Често повторувани инфекции на уринарниот тракт
• Присуство на болест со камења во семејството
• Кај децата: болки во стомакот, губење апетит, инфекции на уринарниот тракт

Најважниот симптом на камењата во бубрегот е болка во страничниот дел со различен интензитет. Карактерот на болката често е многу силен, остар како нож. Особено кога камењата излегуваат од бубрегот и влегуваат во мочоводот, нивното движење низ овој канал може да предизвика многу силна болка што ги оневозможува и секојдневните активности. Причината за овие болки е тоа што камењата го блокираат мочоводот, го спречуваат протокот на урина и го зголемуваат притисокот во бубрегот. Интензитетот на болката може да се зголемува и намалува со текот на времето. Болката најчесто се јавува во десниот или левиот слабински дел и во зависност од местото на камењето (мочовод, мочен мехур и сл.) може да се шири кон долниот дел на стомакот или кон препоните. Освен болката, свежо крварење во урината е друг важен симптом, а особено е значајно ако е придружено со болка. Исто така, со болката можно е да се јават чувство на мачнина и повремено повраќање. Камењата во уринарниот тракт често можат да бидат и причина за инфекција

Како се дијагностицира?

Иако жалбите на пациентот даваат насоки при дијагнозата, најчесто применуваниот метод за откривање на камењата денес е ултразвучниот преглед (ултрасонографија). Ова едноставно и практично испитување, кое не претставува никаква тешкотија за пациентите, овозможува откривање на поголемиот дел од камењата во уринарниот тракт. Понекогаш пациентите имаат жалби во вид на болка во стомакот, болка во желудникот или болка во препонот, што може да се помеша со други болести. Кај диференцијалната дијагноза на сите болки во стомакот треба да се има на ум камењата во уринарниот тракт. Кога е потребно, со рендгенско снимање на бубрезите со контраст (IVP) може да се видат камењата и празнините во уринарниот тракт. Во последно време, спиралната томографија, која се воведе како практичен, брз и удобен метод, може многу лесно да дијагностицира сите камења. Кај пациентите е, исто така, неопходно да се направи анализа на урина за процена на кристалите, крварењето и состојбата на инфекцијата во урината.

Кои се методите на лекување?
Значителен дел од камењата (особено оние со дијаметар помал од 0.5 cm) спонтано се исфрлаат. Планот за лекување се менува во зависност од местото на камењата (бубрег, мочовод, мочен мехур), нивниот број или дијаметар. До неодамна отворените операции се применуваа многу широко, но со технолошкиот напредок, покрај дробењето на камењата, навлегоа и современите затворени операции (без каква било инцизија на телото на пациентот) и лекувањето на камењата стана полесно и повеќе не е тешко за пациентите. Пациентите остануваат во болница пократко време и брзо се враќаат на секојдневните активности

Метод на дробење камења (ESWL)

ESWL е една од најголемите иновации во медицината. До пред 25 години, без оглед на големината на камењата, лекувањето се вршеше со отворена операција. Во 1980 година започна првата примена, а денес тој зазеде место како најлесен и најмалку инвазивен метод за лекување на камења. Се состои од тоа што звучните бранови, добиени од извор надвор од телото, се претвораат во ударни бранови и се насочуваат кон камењето, со што тоа се дроби.

Уретероскопија

Мочоводот, кој се наоѓа помеѓу бубрегот и мочниот мехур, можеме да го поделиме на 3 дела. Камењата што остануваат во горниот дел на мочоводот обично се кршат со ESWL, а многу ретко бараат друг хируршки зафат. Кај лекувањето на камењата во средниот и особено долниот дел на мочоводот, успехот на ESWL за дробење е низок. Скоро сите камења заглавени на овие места можат да се лекуваат со ендоскопски методи. Без каква било инцизија, во општа или локална анестезија, со тенок фиберооптички или метален специјален уред (уреteроскоп) се влегува од мочниот мехур во уринарниот тракт и се утврдува местото на камењето. Потоа, ако камењето е мало, се фаќа со специјален уред и се вади; или, ако камењето е големо, се крши со ударни бранови или ласер, а делови се вадат надвор.

Перкутана хирургија на камења

Пред да се воведат современите методи, камењата во бубрезите се отстрануваа со отворени операции. Благодарение на технолошкиот напредок и современите пристапи, денес само мал дел од бубрежните камења (1%) се отстрануваат со отворена операција. Кај повеќето камења што не можат да се третираат со дробење или кои, иако се скршени, имаат голем вкупен товар и бараат многу ESWL сесии, и кај камењата отпорни на ESWL, третманот може да се изврши без отворена операција на пациентите, со ендоскопски влез во бубрегот низ еден канал (затворен пат). Во текот на оваа постапка, наречена и хирургски третман на камења по перкутан пат, преку мал отвор што се прави на кожата се влегува во бубрегот, при што камењата во бубрегот можат да се видат со око, а нивниот број и големина јасно да се проценат.

Отворени операции:

Со примената на горенаведените современи, практични методи што многу малку му штетат на пациентот, денес само мал дел од камењата во уринарниот тракт (%1) бараат отворени хируршки зафати (со инцизија на телото). Во центрите со техничка опременост и искуство овие видови интервенции речиси целосно се напуштени. Овој метод се избира кај пациенти каде дијаметарот на камењето е многу голем и го исполнува речиси целиот простор на бубрегот.

Што треба да прават пациентите со камења?

• Апсолутно мора секој ден да се внесува доволно течност (2-3 лит., 10-15 чаши)
• Кај често повторувана болест со камења – регулирање на исхраната
• Доволно активен живот (редовни прошетки, вежби)
• Обезбедување на начин на живот без стрес
• Повторување на анализата на урина и ултразвучниот преглед на секои 6 месеци
• Со цел да се разјаснат причините што доведуваат до формирање камења во телото, преглед на примероци од крв и урина и започнување на потребниот третман
• Преземање на потребните мерки за постоечките камења да не растат и отстранување на камењата со соодветни методи
• Собирање на исфрлените камења за анализа и обраќање до искусни центри што се занимаваат со оваа тема за испитување

Примена на холмиум ласер: Холмиум ласерот често се користи во лекувањето на уролошките болести, пред сé кај болестите со камења.

Области на примена на холмиум ласерот:

• Пред сé за лекување на камења во бубрегот, мочоводот и мочниот мехур,
• Стеснувања на горниот уринарен тракт (мочовод),
• Стеснувања на долниот уринарен тракт (уретра),
• Тумори на уринарниот тракт,
• Успешно се користи за лекување на површински лезии на надворешните генитални органи

Затворени операции за бубрежни камења

Особено за бубрежни камења поголеми од 2 cm се користи методот наречен ПЕРКУТАНА ЛИТОТРИПСИЈА или PNL; при овој третман бубрежните камења се пристапуваат до бубрегот на пациентот со игла, по што овој пат се проширува до дебелина на тенок прст, а потоа камењата се кршат со специјални алатки низ цевката што се става и се вадат. Пациентот останува во болница 2-3 дена и веднаш потоа може да се врати на својата работа. Затворените операции што се изведуваат со многу потенки алатки и ласер, а кои се развиле поново, се нарекуваат МИНИ-PNL.