Синдром на дефицит на внимание и хиперактивност

Нарушувањето на дефицит на внимание и хиперактивност е една од главните причини поради кои семејствата се обраќаат во клиниките за дечја психијатрија во последната деценија. Станала е една од темите кои најмногу се истражуваат од страна на специјалистите за дечја психијатрија, а нејзините причини на настанување, симптомите, долгорочниот тек, поврзаноста со други болести и лекувањето се меѓу најистражуваните болести.

Нарушувањето на дефицит на внимание и хиперактивност е психијатриско нарушување кое се манифестира преку прекумерна активност, проблеми со вниманието и неспособност да се одложат желбите (импулсивност). Според публикациите на Американското психијатриско здружение, се известува дека се јавува кај 3-5 % од децата од училишна возраст.

За едно дете, млад или возрасен да се каже дека има дефицит на внимание и хиперактивност (ДВХ), овие симптоми мора да почнале пред седмата година од животот и да траат најмалку 6 месеци. Кај нормално дете овие симптоми мора да бидат посилни од очекуваните и да бидат присутни во многу области, како училиште, дом и односи со врсниците, и да влијаат на секојдневниот живот на детето.

На пример, ако вашето дете дома е неконтролирано и многу активно, а во училиште може да седи мирно, тоа може да нè натера да размислуваме за внатрешните динамики во домот, на пример за проблемите со поставување граници. Фактот дека симптомите почнуваат во раните фази од животот и делумно се под влијание на средината во која се наоѓа детето, треба да ве алармира дека тоа е состојба која мора структурно да се испита во однос на нарушувањето на дефицит на внимание и хиперактивност.

Нарушувањето на дефицит на внимание и хиперактивност може да се разгледа според симптомите во три подгрупи.

Хиперактивно импулсивен тип

Дефицит на внимание

Комбиниран тип

Симптомите на хиперактивност често почнуваат да се јавуваат уште од првите години од животот. Некои семејства можат да се сетат дека уште во мајчината утроба детето било многу активно. Најчесто тоа се деца кои во доенчето се немирни, може да имаат проблем со јадењето, проблеми со спиењето и контролата на нападите на лутина им е тешка на вас. Прво треба да се разликува дека не секое активно дете е хиперактивно. Некои деца по природа може да имаат висок степен на движење.

Движењето кај активното дете кое не е хиперактивно е усогласено, насочено кон цел и континуирано. Кај нарушувањето на дефицит на внимание и хиперактивност пак, станува збор за произволно движење. Една мајка го опишуваше своето дете вака: на фудбалскиот натпревар најмногу трча, но не по топката. Колку средината е поограничувачка и колку повеќе е потребно да се концентрира вниманието, толку повеќе се зголемува движењето на детето.

Една од најважните карактеристики на нарушувањето на дефицит на внимание и хиперактивност е дејствувањето без размислување. На пример: трчање по топката на улица, одговарање на прашањето пред да е завршено, прекинување на другите, кажување на првото што ќе му падне на памет. Овие деца се потешко дисциплинирани. Бидејќи не ја слушаат она што вие им го кажувате, не знаат ни што се очекува од нив. Донесуваат одлуки без доволно информации и без време да ја проверат информацијата. Како последица, нивните одлуки и одговори се неуспешни. Ова не се должи на слабата интелигенција, туку на недостатокот на внимание и трпеливост.

Кај предучилишните деца родителите велат дека нивните деца никогаш не можат да стојат мирно, постојано се во трчање и многу е тешко да се запрат. Со овие деца родителите најчесто се чувствуваат немоќни и може да имаат тешкотии да ги контролираат своите лутини. Всушност, не станува збор за непослушност, туку поради структурни тешкотии, овие деца во повеќето животни ситуации остануваат без позитивна повратна информација. Јадрото на нивните чувства на неспособност почнува да се формира во мали години, и уште рано се среќаваат со лутината на родителите. Таа лутина со текот на времето се пренесува и во нивниот понатамошен личен живот. Овие деца можат да бидат поактивни, агресивни и да ги нарушуваат групните игри со правила.

Тие често не можат да ги проценат последиците од сопственото однесување. Односно, имаат тешкотии да извлечат поука од сопствените постапки, на пример во социјални ситуации како чекање на ред или споделување; тешко поднесуваат губење, а кога не ја добиваат својата желба, може да ја напуштат играта или да се караат. Поради импулсивноста во однесувањето (неспособност за самоконтрола), тие самите често доживуваат несреќи и можат да им наштетат на луѓето околу себе. Тешкотиите во потиснувањето на импулсите доведуваат до тоа другарите да ги исклучуваат и да не ги земаат во игра, а со тоа самодовербата на детето постепено се намалува, и оваа состојба може да создаде подлога за депресија. Тоа што не ги сфаќаат социјалните и моралните последици на своето однесување и не покажуваат почит кон чувствата и предметите на другите, зад привидната рамнодушност всушност стојат тешкотии во разликувањето на исправното од погрешното.

Симптомот на нарушувањето што често останува незабележан во раното детство, а во училишните години најчесто се манифестира преку незаинтересираност за учење и последователен неуспех, е дефицитот на внимание. Родителите често велат дека детето има добро опажање во областите што го интересираат, но кога станува збор за училишните предмети, тоа не е така. Затоа овие деца можат да бидат обвинети дека се мрзливи и неодговорни. Родителите често, мислејќи дека всушност детето не се обидува, се лутат на своите деца. Во таква ситуација, првото што треба да се направи е да се утврди дали детето доживува тешкотии во оваа област. Чувството „Неуспешен сум“, кое детето го доживува како реакција, е дополнителен проблем со кој мора да се справи, што ја отежнува ситуацијата. Вашите деца, кои од пријатните полиња на играта преминуваат на училишните клупи, сега имаат потешка задача. Сега од нив се бара да ги примаат информациите, да ги чуваат и да ги користат кога е потребно и на вистинското место.

Во училницата, седењето, концентрирањето, придржувањето кон правилата, потиснувањето на внатрешните реактивни однесувања, редовноста, соработката со другарите и градењето добри односи — многу од особините кои се потребни за приспособување на детето на училиштето и за успех — структурно недостасуваат кај децата со нарушување на дефицит на внимание и хиперактивност.

За да ја примат информацијата, прво мора да се фокусираат на неа, а фактот што во условите во нашата земја тоа се прави во пренатрупани училници е уште поголема пречка за нив. Децата со проблеми со вниманието ова го доживуваат со поголем притисок, бидејќи структурно им е многу тешко да се фокусираат на она што го слушаат и гледаат. А од нив се очекуваат високи барања. Затоа е сосема разбирливо што, поради оваа тешкотија, имаат мал интерес за наставата. Како што класите се повишуваат, работите стануваат уште потешки.

Бидејќи овие деца имаат тешкотии да го насочат вниманието кон одредена тема, додека се обидуваат да се концентрираат, други мисли, слики и звуци ги одвлекуваат. Додека разговарате со вашето дете за нешто, често може да забележите дека поставува прашања за сосема друга тема.

Кога ќе му речете „Концентрирај се!“, најчесто тоа не помага. Тешко им е да ги завршат домашните задачи. Причините за тоа што можат да се подигнат од клупата за време на часот може да бидат многубројни. Во училиште не можат да ги чуваат своите работи и често губат ствари. Може да имаат проблем со управување со времето и често им е тешко да завршат една работа, па им треба долго време. Ракописот може да биде лош, при пишувањето често може да се појават правописни грешки, испуштање или заменување букви.

Од когнитивен аспект, во учењето нема разлика во интелигенцијата во однос на другите деца, но тие се неуспешни во работите што бараат внимание. Слушната меморија може да биде послаба од визуелната, па затоа командите може да треба да се повторат неколку пати. Симптомите на дефицит на внимание најчесто ги забележуваат наставниците кај деца кои постојано доцнат, не умеат да се организираат, ги губат предметите, се замислени, не ги завршуваат работите, не ја следат наставата, се неуредни, зборуваат кога се држи лекцијата или се занимаваат со други работи.

Дефицитот на внимание придружен со импулсивност можете да го споредите со оркестар полн со најголеми и најталентирани уметници, но без диригент — оркестар кој излегол од контрола. Може да има блескави идеи, но континуитетот на процесот и неговото завршување се тешки. Вашето дете расте преку повратни информации од вас и од околината, учејќи од искуството, и кај него се обликува став и поглед кон животот. Како мајки и татковци, прво што треба да го направите е рано да забележите дека некаде може да има проблем. Ние гледаме кон денес и кон иднината со она што сме го научиле од нашите минати искуства и со она што сме го почувствувале.

Раните детски години, нашите односи со семејството и пријателите ја формираат рамката на нашите денешни односи. Траговите на нашиот сегашен работен живот се обликуваат во училишните години. Истражувањата во оваа област покажале дека кај овие деца, во подоцнежните години, веројатноста за појава на други психијатриски проблеми е многу поголема отколку кај здравите групи. На пример, кај една третина од децата со нарушување на дефицит на внимание и хиперактивност во подоцнежните години биле забележани зависност од алкохол и други супстанции, антисоцијални особини, депресија и анксиозни нарушувања. Ако се сомневате дека вашето дете има нарушување на дефицит на внимание и хиперактивност или проблеми во однесувањето, не се залажувајте со мислата „Дали ќе помине со време?“. Ако ги забележувате овие симптоми кај вашето дете, обратете се кај детски и адолесцентен психијатар. Затоа што времето е навистина важно за нашите деца.

За неуспехот во учењето

Ако јас не кажам, ни на памет не му доаѓаат лекциите

Неуспешен

Неодговорен

Незаинтересиран

Ќе го направи ако сака, но не сака

Овие реченици често се изговараат во некои домови. Всушност, пред да ги кажеме сите овие работи, треба да се размисли за можноста дека некаде може да има проблеми. Во училишните клупи, во процесот на учењето, многу делови од мозокот работат активно.

Ќе се фокусира на предметот и информациите ќе се филтрираат низ системот на внимание. (Систем на внимание)

Примените информации ќе се складираат за да се запаметат подоцна. (Систем на меморија)

Складираната информација ќе се изрази усно и писмено. (Јазичен систем)

Моторниот систем ќе овозможи прстите да го држат моливот.

Со системот за високо размислување, мозокот ќе го препознае поставеното прашање, ќе помине низ процес на расудување, од постојната банка на знаења ќе извлече соодветни одговори, а примените информации ќе можат да се применат во пракса.

Како резултат на сето ова, повратните информации од семејството, другарите и наставникот ќе бидат извор на мотивација.

Ако ја разгледаме ситуацијата од овој аспект, всушност не е лесно. Секој систем работи на развојот на способностите и на континуитетот на системот. Меѓутоа, ако има проблем во кој било од нив, перформансите паѓаат. Ако детето се мачи, желбата за учење се намалува. Детето кое веќе се мачи, кога ќе биде обвинето од семејството за неодговорност, дополнително ја губи мотивацијата.

Во обликувањето на профилот на учење:

Ниво на интелигенција,

Структурни нарушувања (нарушување на дефицит на внимание и хиперактивност, специфично нарушување на учењето),

Семеен живот и ниво на стрес,

Културни фактори – вредност придадена на успехот,

Другари – место во групата,

Здравје (недостатоци на видот, слухот и сл.),

Емоции (незадоволство, ниво на анксиозност),

Образовната средина има значајно место

​Дечјата и адолесцентната психијатрија истражува од што може да произлегува оваа тешкотија.

Најчесто среќаваме:

Синдром на дефицит на внимание и хиперактивност

Специфично нарушување на учењето

Интелектуална попреченост

Мајор депресија

Анксиозни нарушувања.