Методи за дијагноза и лекување на целијачна болест

Целијачната болест во последно време често се јавува поради преосетливост на глутен. Општо земено, може да се дефинира како развивање на нетолеранција на организмот кон сите храни што содржат глутен. Оваа болест може да се манифестира со различни симптоми кога се консумираат храни што содржат глутен. Целијачната болест може да се лекува со исклучување на храните што не содржат глутен од дневната исхрана. Во овој текст ќе најдете одговори на прашањата: што е целијачна болест, кои се нејзините видови, методите за дијагноза и лекување, како и на најчесто поставуваните прашања за целијачната болест.

Што е целијачна болест?

Целијачната болест е нетолеранција на материјата наречена глутен, која се наоѓа во пченицата, јачменот, овесот и раженот, во тенкото црево. Кај оваа болест постои преосетливост на тенкото црево кон глутенот. Имунолошките фактори во тенкото црево, кога ќе се сретнат со глутенскиот протеин, бидејќи не можат да го толерираат, производат антитела. Овие антитела ги оштетуваат вилусите и микровилусите — прстести израстоци во тенкото црево што ја овозможуваат апсорпцијата на храната. Поради оштетените вилуси и микровилуси, сварените хранливи материи, витамините и минералите не се апсорбираат целосно и се јавуваат симптоми на целијачна болест.

Кои се видовите на целијачна болест?

Целијачната болест има неколку видови во зависност од нејзиното дејство и симптомите. Тие може да се објаснат на следниов начин:

Класична целијачна болест: Обично е вид на целијачна болест што се јавува кај бебиња и деца. Кај бебињата, обично по воведувањето на дополнителната храна, со внесување глутен може да се манифестира со симптоми како дијареја, слаб апетит, подуеност на стомакот и задоцнет развој. Откако ќе се развие преосетливост кон глутен, апсорпцијата во цревата не се остварува целосно, па витамините и минералите како B12, D витамин, железо, фолат и калциум не можат целосно да се апсорбираат. Ова влијае на развојот на мускулите и коските и предизвикува негативно напредување на растот и развојот кај бебињата и децата.

Атипична целијачна болест: Кај овој вид на болеста, симптомите обично може да се манифестираат надвор од дигестивниот систем. Атипичните симптоми може да се наведат како нарушувања на забниот емајл, анемија поради недостаток на железо чија причина не може да се објасни, коскени болести како остеопороза и нарушување на функциите на црниот дроб.

Тивка целијачна болест: Состојба во која не се јавува никаков симптом за целијачната болест. Кај овие лица присуството на целијакија обично се открива при контролните прегледи на роднини од прв степен со целијакија или случајно при испитување за друга болест.

Потенцијална целијачна болест: Состојба во која, иако при испитувањата е дијагностицирана целијачна болест, биопсиите на тенкото црево се здрави. Во овој случај, како и кај атипичната целијакија, треба да се следи присуството на симптоми надвор од гастроинтестиналниот систем. Кај овој вид целијачна болест, иако пациентот нема проблем, со тек на времето болеста може да се активира и да прерасне во здравствен проблем. Затоа често треба да се оди на контрола кај лекар.

Не-целијачна преосетливост на глутен: Кај овие пациенти постојат, иако благи, симптоми на нетолеранција на глутенот. Но, при крвните испитувања и при биопсија на тенкото црево не се забележува никаков проблем. Во овој случај, иако симптомите повторно не се јавуваат гастроинтестинално, може да има симптоми како главоболка и болки во зглобовите. Иако цревата кај овие пациенти не се засегнати, сепак треба да усвојат исхрана без глутен за да можат да се намалат другите симптоми.

Која е причината за целијачната болест?

Целијачната болест нема позната точна причина. Ако кај роднини од прв степен, како мајка, татко, брат или сестра, има целијачна болест, може да се јави и кај други членови. Во таа насока, една од причините за целијачната болест може да биде генетска предиспозиција. Од друга страна, начинот на исхрана, некои црева инфекции и зголемените бактерии во цревата може да предизвикаат нетолеранција во цревата. Ова може да создаде подлога за целијачна болест.

Кои се симптомите на целијачната болест?

Целијачната болест може да има различни симптоми во зависност од одредени возрасни групи. Овие симптоми кај бебиња, деца и возрасни може да се јават на различен начин.

Кај бебињата може да се јават симптоми: мачнина, повраќање, хронична дијареја, подуеност на стомакот, слаб апетит и задоцнет раст и развој што произлегуваат од нив.

Кај децата може да се јават симптоми како: хронична дијареја или констипација, слаб апетит, губење на тежина, пократок раст, болки во мускулите и коските, главоболка, недостаток на внимание, тешкотии во учењето и задоцнет раст и развој.

Кај возрасните, поради нерегуларна активност на цревата, може да има симптоми како: дијареја или констипација, мачнина, повраќање, слаб апетит, губење на тежина, недостаток на витамини и минерали во крвта како B12 и железо, анемија, замор, слабост, проблеми со забниот емајл, осип на кожата и анксиозност.

Кои се методите за дијагноза на целијачната болест?

Ако кај бебе, дете или возрасен има симптоми на целијачна болест, најпрвин треба да се оди кај гастроентеролог во одделот за гастроентерологија на здравствените установи. Лекарот специјалист за оваа област бара лабораториска анализа на антиглијадин, ендомизиумски и трансглутаминазни антитела, кои настануваат како резултат на преосетливост на глутен, за дијагноза на целијачна болест. Потоа, за да се постави целосна дијагноза, обично се прави ендоскопија на тенкото црево за испитување и може да се направи биопсија за поподробно испитување. Со евалуација на сите овие испитувања може да се дијагностицира целијакија. Болниците Hisar Hospital Intercontinental даваат услуги со лекари специјалисти по гастроентерологија и со различни лабораториски испитувања.

Кои се методите на лекување на целијачната болест?

Лекувањето на целијачната болест го сочинува целосно исхрана без глутен, која ќе трае цел живот. Освен тоа, алтернативно лекување сè уште не постои. Во оваа дијететска терапија, во основа, мора целосно да се исклучат од исхраната производите што содржат пченица, јачмен, овес и раж. Покрај тоа, на етикетите на сите други храни треба да се бара ознаката „Не содржи глутен“. Бидејќи, освен житарките, многу пакувана храна може да содржи глутен. Дури и многу мало количество консумиран глутен може да предизвика повторување на намалените симптоми. Покрај тоа, по совет на диететичарот треба да се усвои исхрана со витамини и минерали кои се ниски во крвните вредности. Со исхрана без глутен, симптомите обично почнуваат да се намалуваат од првиот ден и со тек на времето може целосно да се вратат во нормала.

Најчесто поставувани прашања за целијачната болест

Целијачната болест е болест што се карактеризира со тоа што, кога тенкото црево не може да го толерира глутенскиот протеин, имунолошкиот систем производи антитела и овие антитела ги оштетуваат цревните вилуси. Ако дијагнозата на целијакија е одложена или при третман не се усвои строга исхрана без глутен, таа во напредна фаза предизвикува други здравствени проблеми. Недостаток на основни витамини и минерали како B12, D вит., железо и фолат во крвта, анемија, коскени болести, а во напредна фаза неплодност, позната кај народот како стерилитет, може да предизвика рак на желудник и црева. Поради овие причини, кај пациентите со целијакија ризикот од рак на желудникот е поголем отколку кај пациентите без целијакија. Иако причините за целијачната болест не се јасно познати, направените студии покажуваат дека постои генетска предиспозиција. Во таа смисла, ако кај роднини од прв степен има целијакија, може да се јави нетолеранција на глутен. Оттука може да се каже дека целијачната болест има генетска поврзаност. Во третманот на целијачната болест, храните што содржат глутен мора да се исклучат од исхраната доживотно. Затоа е важно да се знае кои намирници содржат глутен, а кои не, во текот на лекувањето.

Храни што содржат глутен:

Сите производи од пекарница што содржат пченица, јачмен, овес или раж, како леб, макарони, колачи и курабии

Храни како булгур, шехрија, кускус и брашно од галета

Пијалаци што содржат јачмен или малц

Прерађените месни производи може да содржат глутен.

Храни без глутен:

Овошје и зеленчук

Мав­ахунарки како леблебија, сув грав и леќа

Суви плодови како лешник, кикирики, бадем и орев

Месо, пилешко, риба, јајца

Ориз, пченка, компири, соја и скроб

Елда, киноа, чиа и ленено семе се храни што не содржат глутен.

Што треба да се внимава при исхрана без глутен:

Храните без глутен може да станат ризични поради вкрстена контаминација со производи што содржат глутен. Затоа треба да се внимава производите без глутен да не се чуваат заедно со производи што содржат глутен. Пример за ова е чување леб што содржи глутен и леб без глутен во истото сад или сечење овошје со нож со кој претходно е сечен леб од пченица.

Некои сосови за салата, сосови од домати, зачини што се користат во јадења или месни производи, мешавини, кечап, мајонез и уште многу пакувана храна може да содржат глутен. Треба да се претпочитаат производи на чии етикети има ознака „Не содржи глутен“.

Глутенот може да се најде не само во храната, туку и во козметички производи како кремови, шампони и во лекови. При користењето на овие производи, исто така, треба да се претпочитаат оние што не содржат глутен.

Единствениот третман за целијачната болест е исхраната без глутен. Ако не се обрне внимание на исхраната без глутен, симптомите се зголемуваат и во подоцнежните фази може да предизвикаат други здравствени проблеми. Затоа, треба максимално внимание да се посвети на сите производи што содржат глутен, лекови, козметички производи, со еден збор на сè. Ако постои генетска предиспозиција за целијачна болест, кај бебиња што почнуваат со дополнителна храна по шестиот месец може да се појават симптоми. Од друга страна, во подоцнежна возраст, на 5-6 години, може да се јави и во детството. Обично се манифестира гастроинтестинално со дијареја, мачнина, повраќање, слаб апетит, губење на тежина, пократок раст, задоцнет раст и развој. Затоа, целијачната болест се јавува не само кај возрасните, туку и во бебешката и детската возраст. Рана дијагноза и лекување со исхрана без глутен се важни за да не се предизвика задоцнет раст и развој и други здравствени проблеми. Ако не се лекува целијачната болест, може да предизвика многу сериозни здравствени проблеми, како рак. Затоа, ако има симптоми на нетолеранција на глутен или ако кај роднина од прв степен има целијачна болест, треба што поскоро да се оди во најблиската здравствена установа и да се направи редовна контрола на целијакијата. Во одделот за гастроентерологија во болниците Hisar Hospital Intercontinental, со најширок спектар на испитувања и лабораториски анализи, на услуга е лекар специјалист по гастроентерологија, кој ќе ја дијагностицира и лекува целијачната болест.