Што е аносмија (губење на осет за мирис)? Симптоми, причини и третман

Аносмија (Губење на осет за мирис - Слепило за мирис)

Аносмија медицински значи целосно губење на осет за мирис. Иако носот изгледа како да функционира, сигналите за мирис не стигнуваат до мозокот. Оваа состојба понекогаш може да се развие по привремена инфекција, додека кај некои поединци може да биде и вродена. Иако чувството за мирис не изгледа како критичен дел од животот, тоа всушност е директно поврзано со емоционалната меморија, апетитот, безбедноста и социјалните односи. Понекогаш може да резултира со неспособност за препознавање на опасности како што се пожар или истекување на гас, а понекогаш пак да создаде основа за ментални колапси како депресија.

Што е аносмија?

Болеста аносмија претставува состојба кога лицето целосно го губи чувството за мирис. Овој израз, кој е медицински термин, во народот е познат и како слепило за мирис или неспособност за мирисање. Мирисите во воздухот што го вдишуваме преку нашиот нос се пренесуваат до соодветниот центар во мозокот преку нервите за мирис, но кога оваа комуникација ќе се наруши од било која причина, лицето не може да препознае ниту еден мирис. Аносмијата понекогаш може да биде привремена, а понекогаш и трајна. Многу различни причини, од инфекции на горните респираторни патишта до трауми на главата, синузитис и невролошки болести, можат да доведат до оваа состојба. Понекогаш лицето не само што го губи осет за мирис, туку доживува и намалување на чувството за вкус, бидејќи сетилата за вкус и мирис се тесно поврзани една со друга. Аносмијата не е само физички, туку и здравствен проблем со социјални, емоционални и психолошки димензии, и во овој аспект е состојба која мора да се сфати сериозно.

Кои се симптомите на аносмијата?

Најистакнатиот симптом на аносмијата е секако неспособноста да се препознаат мирисите, но во многу случаи оваа свесност се развива со тек на време, а не нагло. Некои луѓе одат на лекар откако ќе забележат дека не можат да почувствуваат одредени мириси. А некои други, кога доаѓаат со поплаки за губење на вкусот, се открива дека всушност им е ослабено и сетилото за мирис. Симптомите на слепилото за мирис се следниве:

Неспособност да се забележат мирисите кои се често присутни во секојдневниот живот (на пример, кафе, храна, парфем),

Вкусовите се перцепираат како бледи или рамни,

Намалено уживање во храната,

Во одредени случаи губење на апетит и губење на телесна тежина,

Емоционална потиштеност, социјално повлекување.

Што ја предизвикува аносмијата?

Причината за аносмијата понекогаш може да биде обична како едноставна инфекција на горните респираторни патишта, а понекогаш може да укажува на посложена слика што го засега нервниот систем. Еве некои од вообичаените причини:

Инфекции на горните респираторни патишта: Краткотрајна аносмија може да се развие особено по грип и настинка. Неможноста да се чувствува мирис од носот е привремен проблем кој често се среќава по респираторни инфекции.

COVID-19: Со пандемијата, почесто почна да се забележува губење на мирисот кое се развива нагло и понекогаш трае со месеци.

Синузитис: Особено хроничните воспаленија на синусите можат да доведат до аносмија со блокирање на патиштата за мирис.

Анатомски нарушувања на носот: Структурни состојби како носен полип, девијација.

Трауми: Ударите во пределот на главата или носот можат да предизвикаат оштетување на нервите за мирис.

Невролошки болести: Намалување на сетилото за мирис може да се забележи и како ранен симптом кај болести како што се Паркинсонова и Алцхајмерова болест.

Вродени причини: Гетско неизградување на центрите за мирис.

Како се дијагностицира аносмијата?

За прецизна оценка кај лице кое доживува губење на мирисот, потребна е детална анкета и преглед. Во првиот чекор, историјата на пациентот има големо значење. Лекарот се обидува да собере клучеви за основната причина прашајќи кога започнало губењето на мирисот, дали се развило нагло или со тек на време, и во кои ситуации се зголемува или намалува. Исто така, детално се испитуваат минатите инфекции, трауми, лековите што ги користи пациентот и придружните болести доколку ги има.

Физичкиот преглед, особено прегледот за болести на уво, нос и грло (ОРЛ), е неопходен дел од процесот на дијагностика. Се набљудуваат анатомските пречки во носот кои можат да го блокираат патот на мирисот, како што се полип, девијација, едем. Доколку лекарот се сомнева во структурен проблем, внатрешноста на носот се прегледува подетално со ендоскопски преглед. За разјаснување на дијагнозата, можат да се применат специјални тестови за мирис. Најпознат меѓу нив се „тестовите за препознавање мириси“ кои мерат дали лицето препознава одредени мириси. Во овие тестови се користат мириси кои лесно се разликуваат, како што се портокал, нане, кафе. Се добиваат информации како: дали пациентот ги перцепира и дефинира овие мириси, за колку време ги разликува и кои од нив воопшто не може да ги забележи. Додека некои тестови го одредуваат само прагот на перцепција на мирисот, други ја оценуваат и способноста за разликување.

Ако се смета дека губењето на мирисот може да биде поврзано со невролошка болест, се прибегнува кон напредни методи за снимање како што се магнетна резонанца (МРИ) или компјутерска томографија (КТ). На овој начин детално се оценуваат патиштата за мирис во мозокот, мирисната луковица (olfactory bulb) и соодветните мозочни региони. Во одредени случаи можат да се направт и анализи на крв; на пример, со цел да се истражат основните системски причини како што се витамински дефицити, хормонални нарушувања.

Како се лекува аносмијата?

Основно правило во третманот на аносмијата е да се пронајде изворот на проблемот и да се произведе решение насочено кон овој извор, односно третманот не се применува исто за секого; тој е индивидуален. За третман на слепилото за мирис, најпрво е потребно да се утврдат причините како што се инфекција, траума или невролошко нарушување. Затоа не постои еден стандарден третман. Најпрво се фокусира и на процесот и на причините за да се разбере дали губењето на мирисот е привремено или трајно.

Губењето на мирисот предизвикано од инфекција, што е една од најчестите причини, обично може да се подобри со тек на време без потреба од третман, но ако симптомите се продолжуваат, лекарите обично препишуваат спрејови против воспаление (противоспалителни) или лекови кои го намалуваат едемот во носот. Овие третмани го олеснуваат доаѓањето на честичките од мирисот до нервните завршетоци со отворање на внатрешноста на носот. Доколку аносмијата е предизвикана од полипи во носот или структурни нарушувања, може да биде потребна хируршка интервенција. Враќањето на сетилото за мирис може да се постигне особено со отстранување на големи полипи или со корекција на девијацијата на септумот која предизвикува затнување на носот. Ваквите операции обично се изведуваат со ендоскопски методи и процесот на закрепнување е краток.

Во последниве години, метод наречен „терапија за мирис“ привлекува големо внимание, особено кај губењето на мирисот кое се развива по COVID-19. Во овој метод, лицето прави вежби за носот два пати на ден со одредени мириси (на пример, лимон, еукалиптус, каранфилче, роза). Оваа апликација има за цел повторно да ги стимулира оштетените нерви за мирис и да им овозможи на нервните патишта сами да се реорганизираат.

Иако изгледа едноставно, тоа е форма на третман која е научно поддржана и дава позитивни резултати кога се применува редовно. Кај случаите на невролошка или вродена аносмија, директно подобрување може да не биде можно. Во вакви случаи, третманот е повеќе поддржувачки. Се истакнуваат пристапи како предлози за зголемување на квалитетот на животот на лицето, безбедносни мерки (на пример, користење детектори за гас), психолошка поддршка, бидејќи кај лицата кои доживуваат трајно губење на мирисот може да се забележат емоционални ефекти како социјална изолација, анхедонија (неможност за доживување задоволство) и депресија.

Многу е важно да се биде трпелив за време на процесот на лекување и да се остане во постојана комуникација со лекарот. Аносмијата понекогаш е проблем што може да се реши за кратко време, а понекогаш може да бара долг процес на закрепнување. Со правилен пристап, особено кај привремените и лекуваните причини, можно е во голема мера да се врати сетилото за мирис. Друг клуч за успехот во третманот е активното учество на лицето во процесот и редовното изведување на препорачаните вежби.

Често поставувани прашања

Неможноста да се чувствува мирис може да се појави и привремено и трајно. Времетраењето и сериозноста на оваа состојба во голема мера зависат од основната причина. На пример, аносмиите кои се развиваат како резултат на инфекции на горните респираторни патишта, алергии или краткотрајни затнувања на носот во повеќето случаи се привремени. Кога ќе се влезе во процесот на лекување или кога ќе се надмине инфекцијата, сетилото за мирис обично се враќа самостојно. Еден од симптомите што се разви заедно со пандемијата на COVID-19 е нагло развиеното губење на мирисот. Научно веќе е утврдено директното влијание на вирусот врз рецепторите за мирис и нервните завршетоци внатре во носот. Многу луѓе известија дека го изгубиле сетилото за мирис во првите денови од болеста, дури и пред почетокот на треската или кашлицата. Кај многу луѓе оваа состојба се подобрува самостојно во рок од неколку недели. Неможноста воопшто да се почувствува мирис е загуба што негативно влијае и на социјалниот живот и на безбедноста на лицето. Сепак, кај одредени поединци (особено кај оние кои ја поминале болеста потешко, кај постарите лица или оние со хронични заболувања) ова губење на мирисот може да трае со месеци. Дури во некои случаи може да биде и трајно. Причината за ваквата трајност е што вирусот предизвикува долгорочни или неповратни оштетувања со влијание врз нервите за мирис или соодветните центри на мозокот. Лицето кое доживува аносмија најчесто изјавува дека чувствува недостаток не само во мирисот, туку и во вкусот. Оваа состојба всушност произлегува од тоа што носот не работи, а не јазикот. Особено кај храната со сложени вкусови (на пример, супа, зачинета храна, кафе) оваа разлика станува уште поизразена. Вкусовите се перцепираат како рамни, блуткави или исти. Ова може негативно да влијае и на навиките во исхраната и на апетитот. Синузитисот е една од најчестите причини за аносмија. Синусите се празнини лоцирани околу носот кои произведуваат слуз. Сликата што се создава со воспалението на овие празнини се нарекува синузитис. Кога има синузитис, овие региони отечените се затнуваат и честичките од мирис кои треба да се пренесат од носот до мозокот не можат да обезбедат премин. Акутниот синузитис обично се развива по инфекција и е привремен. Меѓутоа, кај хроничниот синузитис, особено ако има состојби како формирање на полип или континуирано затнување на носот, ова губење на мирисот може да се продолжи, па дури и да стане трајно. Кај аносмиите предизвикани од синузитис, се применуваат третмани за отворање на носот, противвоспалителни лекови или хируршки методи доколку е потребно. Кога со соодветен третман ќе се обезбеди отворање на каналите на синусите, во повеќето случаи се враќа и сетилото за мирис. Некои луѓе воопшто немаат чувство за мирис кога се раѓаат. Оваа состојба во медицината се нарекува конгенитална аносмија. Вроденото слепило за мирис обично е ретко и е поврзано со генетска состојба. Понекогаш се појавува самостојно, а понекогаш се јавува заедно со други вродени синдроми (на пример, како Калманов синдром). Кај овие поединци нервите за мирис се нецелосно развиени или центрите за мирис во мозокот не се целосно формирани. Кај ваквите случаи враќањето не е можно бидејќи проблемот не е само во преносот на сигналот, туку во структурното отсуство на центарот каде што сигналот ќе биде перципиран. Овие поединци обично го забележуваат губењето на мирисот само преку повратните информации од нивната социјална средина или во подоцнежните периоди од нивниот живот. Првата специјалност кон која треба да се обратите со поплака за аносмија, односно губење на осет за мирис, е одделот за болести на уво, нос и грло (ОРЛ). ОРЛ специјапелот ја оценува внатрешната структура на носот, респираторните патишта и патиштата за мирис за да утврди дали основниот проблем потекнува од носот.

Во одредени случаи, особено ако се сомнева на невролошки причини, во процесот може да се вклучи и специјалист по неврологија. Постои третман за аносмија, но формата на процесот на третман се одредува според причината за губењето на мирисот. Не се очекува истиот метод на третман да функционира за секој пациент. На пример, кај привремените губења на мирисот поврзани со затнување на носот или синузитис, лековите се прилично ефикасни. Кортикостероидните спрејови, растворите за миење на носот или антихистаминиците се користат во овој процес. Најчесто користените тестови за оценување на губењето на мирисот се тестовите за препознавање мириси и прагот на мирисот. Во тестот за препознавање, лицето се обидува да ги перцепира и именува различните мириси. Во тестот за праг пак, се мери на кој најмал интензитет го чувствува мирисот. Овие тестови помагаат да се разбере степенот и причината за аносмијата. Доколку е потребно, може да се додадат и методи за снимање како што е МРИ. Губењето на мирисот може сериозно да влијае на расположението. Мирисите имаат силна врска со емоциите; задоволството од јадењето, спомените, социјалните односи се испреплетени со ова сетило. Кај лицата кои доживуваат аносмија, депресијата, анксиозноста, чувството на осаменост и губењето апетит се чести. Затоа психолошката поддршка е исто така важна во процесот на лекување. Во многу случаи сетилото за мирис се враќа, особено кај загубите поврзани со инфекции или затнувања. Во аносмијата што се развива по COVID-19, повеќето луѓе исто така се опоравуваат во рок од неколку недели или месеци. Методите како што се терапијата за мирис можат да го поддржат процесот на закрепнување, но загубите што се вродени или потекнуваат од нервни оштетувања можат да бидат трајни.

Загубите во сетилото за мирис се важен здравствен проблем кој директно влијае на квалитетот на животот и безбедноста. Аносмијата може да биде поврзана со едноставна инфекција, а може да биде и гласник на различни основни болести. Затоа е од големо значење лицата кои доживуваат губење на мирисот да поминат низ експертска оценка без губење време.

Нашите искусни специјалисти за уво, нос и грло (ОРЛ) кои работат во Hisar Hospital Intercontinental ја оценуваат причината за губењето на мирисот со напредни дијагностички методи и креираат план за третман прилагоден на поединецот. Доколку и вие доживувате намалување или губење на вашето сетило за мирис, можете да закажете термин кај лекарите од нашиот специјализиран оддел за уво, нос и грло (ОРЛ) и да стапите во контакт за подетални информации.