Што е анафилакса? Симптоми, причини и третман

Анафилакса

Анафилаксата е итна состојба предизвикана од прекумерна реакција на имунолошкиот систем, која често започнува благо, но за неколку минути може да се претвори во сериозна слика. Иако во општеството често се дефинира како тешка алергиска реакција, анафилаксата е критична состојба која не треба да се меша со обична алергија и има медицински различни карактеристики. Степените на анафилакса можат да варираат од благи кожни промени до повеќекратна органска зафатеност која го загрозува животот. Понекогаш залак путетер од кикиритки, понекогаш убод од пчела, па дури и единечна доза на лек може да го поттикне овој процес. Особено кај лицата кои доживеле слични реакции во минатото, ризикот од повторување е висок, па затоа препознавањето на оваа состојба и преземањето на неопходните мерки има животна важност.

Што е анафилакса?

Анафилаксата е сериозна алергиска реакција која може да го загрози животот, а настанува како резултат на прекумерен и ненадеен одговор на имунолошкиот систем на одредена супстанца. Имунолошкиот систем на секого е чувствителен на свој начин. Некои луѓе киваат на полен од цвеќе, додека други реагираат интензивно на убод од пчела. Меѓутоа, кај анафилаксата ситуацијата е малку посложена. Телото започнува борба против супстанца што ја перцепира како закана. Оваа реакција обично се развива во рок од секунди или минути. Симптомите се појавуваат брзо и доколку не се интервенира, може да резултираат со прекин на дишењето, губење на свеста, па дури и смрт. Затоа анафилаксата не е само обична алергиска реакција. Кај анафилаксата, адреналинот треба да се примени интрамускулно во најкратко можен рок и пациентот треба да се стави под надзор.

Кои се симптомите на анафилаксата?

Анафилаксата е сериозна состојба во која реакцијата на телото на алергенот се појавува многу брзо и многу силно. Затоа, симптомите можат да влијаат на повеќе системи истовремено и обично стануваат забележливи за неколку минути. Симптомите обично следат тек кој започнува на кожата, но брзо се шири кон респираторниот и циркулаторниот систем. Понекогаш првиот симптом може да биде само пецкање во устата, додека друг пат лицето може да се паничи сфаќајќи дека не може да дише. Она што е карактеристично за анафилаксата е тоа што овие симптоми се засилуваат за многу кратко време и создаваат животен ризик. Затоа, дури и симптом што изгледа благ треба да се сфати сериозно и да не се занемарува, особено кај лица кои претходно имале алергиска реакција. Кога телото некоја туѓа супстанца ја перцепира како опасност, го активира имунолошкиот систем. Меѓутоа, кај анафилаксата оваа реакција се претвора во неконтролирана состојба. Црвенилото на кожата, чешањето и уртикаријата се чести, но овие симптоми може да не бидат присутни секогаш. Стеснувањето на дишните патишта, чувството на оток во грлото, отежнатото дишење, зарипнатоста или свирењето во градите се меѓу најужасните знаци. Кон овие може да се додадат и ефекти врз циркулаторниот систем како што се зголемен пулс, низок крвен притисок, вртоглавица и несвестица. Тегобите на дигестивниот систем како мачнина, повраќање, болки во стомакот и дијареа исто така понекогаш ја придружуваат оваа состојба. Кај некои пациенти симптомите се развиваат толку брзо што губењето на свеста може да се случи за неколку минути.

Што ја предизвикува анафилаксата?

Анафилаксата е реакција на имунолошкиот систем базирана на алергија и обично се развива против супстанции кон кои претходно се создала чувствителност. Анафилаксата настанува кога имунолошкиот систем прекумерно реагира перцепирајќи ја како закана некоја супстанца која треба да биде безопасна. Овој претеран одбранбен механизми предизвикува ослободување на моќни хемикалии како хистамин во телото. Овие супстанции доведуваат до ширење на крвните садови, паѓање на крвниот притисок и стеснување на дишните патишта. Сликата што произлегува од ова не е само алергиски одговор, туку станува состојба на системска криза која го зафаќа целото тело. Меѓу најчестите предизвикувачи на анафилакса спаѓаат одредени храни, лекови и убоди од инсекти. Додека анафилаксата поврзана со храна како што се кикиритки, лешници, млеко, јајца и морски плодови е честа кај децата, кај возрасните предничат антибиотиците, аналгетиците и средствата за опуштање на мускулите. Убодите од инсекти, како пчели и оси, исто така можат да предизвикаат анафилактични реакции со брз почеток. Истовремено, одредени супстанции како латекс или, ретко, реакции кои се развиваат во телото по вежбање, исто така можат да ја поттикнат оваа состојба. Понекогаш анафилаксата може да се појави и против супстанца на која лицето никогаш претходно не реагирало. Оваа ситуација ја прави дијагнозата уште потешка.

Како се поставува дијагнозата на анафилакса?

Дијагнозата на анафилакса мора да се постави брзо врз основа на клиничките симптоми и да се интервенира без губење време. Критериумите за дијагноза на анафилакса обично се поставуваат врз основа на симптомите што ги доживува пациентот и начинот на кој се развил настанот, односно врз основа на клиничкото набљудување. Бидејќи оваа состојба напредува толку брзо, може да нема време да се чекаат лабораториски тестови. На пример, ако некое лице има отежнато дишење неколку минути по контакт со супстанца за која се знае дека е алерген, има раширени црвенила на телото и му опаѓа крвниот притисок, оваа состојба треба да се оцени како анафилакса. Еден од најважните елементи во дијагнозата е истовременото зафаќање на различни органски системи. Системи како што се кожата, респираторниот, циркулаторниот или дигестивниот систем може да бидат зафатени во исто време. По извршувањето на итната интервенција, може да се применат одредени тестови за подетално разбирање на причината за настанот. Еден од нив е тестот за серумска триптаза. Овој тест го мери нивото на хемикалиите што се ослободуваат во телото за време на анафилакса и обично се изведува во првите неколку часа по настанот. Истовремено, за да се разбере на која супстанца лицето е чувствително, преку алерголошки кожни тестови или крвни тестови може да се испитаат нивоата на IgE антителата. овие тестови обично се закажуваат од страна на специјалисти по алергологија откако пациентот ќе се стабилизира.

Како се изведува третманот на анафилакса?

Третманот на анафилакса претставува сериозен пристап кон итни состојби кој бара брзо дејствување. Кога оваа реакција ќе започне, се трка со времето. Шемата за третман на анафилакса вклучува адреналин, антихистаминици, поддршка со течности и, доколку е потребно, кортикостероиди. Секоја минута, па дури и секоја секунда е важна. Затоа, првиот и најкритичен чекор во третманот е инјекцијата на адреналин (епинефрин). Адреналинот ги отвора дишните патишта со брзо потиснување на прекумерните реакции на телото, помага да се балансира крвниот притисок и го одржува протокот на крв кон виталните органи. Апликацијата обично се прави интрамускулно на надворешниот дел од бутот и доколку е можно треба да се направи без одлагање. Адреналинот е единствениот лек што може да ја стави анафилаксата под контрола. Затоа, неговата примена без губење време има животна важност. Откако ќе се аплицира адреналинот, пациентот никогаш не треба да се остава сам и веднаш треба да се известат итните медицински служби. Доколку симптомите продолжат и покрај адреналинот, може да се примени втора доза на адреналин за анафилакса. Медицинските тимови кои доаѓаат на местото на настанот даваат поддршка со кислород, отвараат венска линија за започнување третман со течности и доколку се смета за потребно, аплицираат поддржувачки лекови како антихистаминици или кортикостероиди. Меѓутоа, тие никогаш не го заменуваат адреналинот, туку имаат само корисна улога. Откако состојбата на пациентот ќе се стабилизира, често е потребно тој да биде задржан под надзор во болница неколку часа или во одредени случаи до 24 часа. Причината за ова е што кај некои пациенти, откако првичните симптоми ќе се подобрат, може да се појави втор анафилактичен напад наречен бифазна реакција. Овој процес на набљудување е доста важен во однос на преземање мерки против можни повторувања. Третманот на анафилакса не е ограничен само на ставање под контрола на моменталната состојба. По настанот, пациентот мора да биде едуциран и насочен кон специјалист по алергологија. Треба да се утврди што е алергенот, пациентот треба да научи како да се заштити од оваа супстанца и да направи навика со себе да носи автоинјектор со адреналин. Зашто анафилаксата може да се повтори и лицето мора да научи да живее со оваа состојба. Најдобриот третман е спречување на следниот напад.

Кога ќе се забележи каков било симптом што буди сомнеж за анафилакса, треба да се побара итна медицинска помош без двоумење. Ваквите тегоби, особено кога се појавуваат веднаш по познат контакт со алерген, можат да се стават под контрола со брза и правилна интервенција.

Најчесто поставувани прашања

Анафилаксата обично се развива во првите неколку минути по контактот со алергенот. Фактот што овој процес е брз покажува дека третманот треба да се започне без одлагање. Во големиот број случаи, симптомите се појавуваат во рок од 5 до 30 минути. Во ретки случаи, анафилактичните симптоми може да се развијат по 1-2 часа. Оваа форма со доцен почеток се забележува особено кај реакции кои се развиваат како резултат на одредени храни или лекови. Истовремено, можно е симптомите кои еднаш се смириле да започнат повторно по неколку часа. Ова се нарекува бифазна анафилакса. Затоа, дури и ако симптомите се олеснат, лицето треба да се задржи под здравствен надзор одреден период. Алергените кои најчесто предизвикуваат анафилакса може да варираат во зависност од возраста и начинот на живот. Меѓу причинителите на анафилакса кај децата најчесто истакнати се храната како млеко, јајца, кикиритки и други јатки. Кај возрасните пак, почести предизвикувачи се морските плодови, антибиотиците (особено пеницилинот), аналгетиците и лековите за опуштање на мускулите. Убодите од инсекти исто така можат да бидат сериозна причина за анафилакса, особено кај лицата кои поминуваат време на отворено. Освен ова, производите кои содржат латекс (природна гума) или специјални типови алергии кои ретко се појавуваат по вежбање исто така можат да ја започнат оваа слика. Секоја анафилакса е алергиска реакција, но секоја алергиска реакција не е анафилакса. Алергиските реакции обично се ограничени на благи симптоми. Тие можат да се манифестираат со состојби како благо црвенило на кожата, секрет од носот, чешање. Анафилаксата пак, е многу потешка и зафаќа повеќе системи (респираторен, циркулаторен, кожен, дигестивен) истовремено. Бидејќи анафилаксата може да доведе до резултати кои го загрозуваат животот како респираторна слабост, низок крвен притисок и губење на свеста, таа не треба да се меша со обичните алергиски симптоми. Лицето кое доживеало анафилакса може повторно да доживее анафилакса кога повторно ќе биде изложено на истиот или сличен алерген. Притоа, втората реакција понекогаш може да биде полесна, а понекогаш може да има и потежок тек. Затоа е многу важно лицата кои еднаш доживеле анафилакса да го уредат својот начин на живот во согласност со тоа. Да не се доаѓа во контакт со алергенот, да се биде под редовен лекарски надзор, да се носи автоинјектор со адреналиן и да се информираат луѓето од околината играат критична улога во спречувањето на повторувањето. Ако постои сомнеж за анафилакса, првата помош треба да се примени без губење време. Ако има отежнато дишење, треба да му се дозволи да остане во седечка положба. Доколку лицето има автоинјектор со адреналин, тој треба да се аплицира во најкратко можен рок. Потоа треба да се повикаат итните здравствени служби 112 и јасно да се објасни состојбата. Лицето никогаш не треба да се остава само, неговата свест и дишење треба да се следат. Дозата на адреналин кај анафилаксата (автоинјектор) обично се аплицира интрамускулно на надворешниот дел од бутот. Може да се аплицира преку облека. Бидејќи уредот е погоден за оваа структура. Откако ќе се изврши инјекцијата, иглата треба да се задржи на место неколку секунди, а потоа уредот безбедно да се отстрани. По инјекцијата, со проверување дали има промена на обоениот индикатор на крајот без игла на уредот, може да се разбере дали апликацијата е извршена правилно. овие уреди кои се лесни за користење имаат животна важност особено за лицата од ризичната група. Доколку не се интервенира, анафилаксата може да биде смртоносна. Анафилаксата може да доведе до прекин на дишењето, циркулаторна слабост и губење на свеста за неколку минути. Меѓутоа, кога оваа состојба се управува правилно, таа може целосно да се стави под контрола. Смртоносноста на анафилаксата произлегува од њезиното доцно препознавање или задоцнувањето на третманот. Затоа, секој поединец, особено оние со историја на алергии, мора да научи да ги препознава симптомите и да ги знае чекорите за прва интервенција. Во итни случаи дијагнозата во основа се поставува преку тегобите на пациентот и физичкиот преглед. Сепак, по настанот, може да се направат одредени тестови со цел да се утврди причината и да се спречи повторувањето. Исто така, со алерголошки кожни тестови (прик тест) и крвни тестови со испитување на специфичните нивоа на IgE може да се утврди на кој алерген постои чувствителност. Овие тестови обично се закажуваат заедно со специјалист по алергологија. Најефективната мерка е целосно избегнување на алергенот кој предизвикува анафилакса. Затоа, првиот чекор е јасно утврдување која е супстанцата одговорна за тоа. Етикетите на храната треба внимателно да се читаат, а историјата на алергии секогаш треба да му се пренесе на лекарот пред употребата на лекови. Исто така, лицата од ризичната група секогаш треба со себе да носат автоинјектор со адреналин. Бидејќи дозата на адреналин за анафилакса може да варира кај децата, таа мора да се чува под надзор од страна на родителите. Доколку е потребно, во средини како училиште, работно место, околината треба да се информира за оваа состојба, па дури и да се споделат основните информации за прва помош. Нараквиците за алергии наменети за поединецот и картичките за итни случаи исто така спаѓаат меѓу исклучително корисните мерки. Лицата кои носат ризик од анафилакса задолжително мора со себе да носат автоинјектор со адреналин. Покрај ова, нараквица или картичка за итни случаи на која јасно пишува предупредување дека се работи за алергично лице, им ја олеснува брзата интервенција на здравствените работници. Дополнително, треба да се носат и листа на алергени супстанции, контактни информации за лицата кои треба да се повикаат во итен случај и лекарски извештај доколку постои. Ваквите подготовки штедат време и за пациентот и за околината во случај на можен напад.

Анафилаксата е итна состојба која носи животен ризик, а интервенцијата направена во вистинско време спасува живот.

Ако имате историја на алергии, ако сте доживеле тешка алергиска реакција во минатото или ако вашето дете е во ризичната група, за рана дијагноза и план за заштита можете да се обратите кон нашите специјализирани лекари.

Можете да стапите во контакт за закажување термин и за Детеални информации.