Эмбрионда генетикалық тест деген не және не үшін жасалады?

Эмбрионда генетикалық тест, әсіресе жасы үлкен әйелдер үшін маңызды шешім әдісі болып табылады. PGT деп те аталатын эмбрион генетикалық тесті не үшін жасалады, қалай жасалады және кімдерге ұсынылады? Бұл мақалада эмбрион генетикалық тесті туралы білуіңіз керек барлық ақпаратты табасыз.

Эмбрион генетикалық тесті деген не?

Эмбрион генетикалық тестінің анықтамасы

Экстракорпоралды ұрықтандыру арқылы түзілген эмбриондарды генетикалық тұрғыдан тексеруге preimplantasyon genetik tanı denir. Эмбриондағы генетикалық тест эмбриондар жатыр қуысына көшірілмей тұрып олардың хромосома құрылымын, санын және гендерін зерттейді.

Тест үдерісінде 5-күнге жеткен, жеткілікті жетілген эмбриондардан биопсия әдісімен 5–10 жасуша алынады. Алынған жасушалар генетикалық тұрғыдан бағаланып, сау эмбриондар анықталады. Осылайша тек генетикалық тұрғыдан қалыпты эмбриондарды ғана көшіруге болады.

Embriyo genetik testinin diğer isimleri PGD (Preimplantasyon Genetik Tanı) ve PGT

Экстракорпоралды ұрықтандыру еміндегі рөлі

Tüp bebek tedavi başarısızlıklarının en sık nedeni embriyo genetiğindeki anormalliklerdir. Embriyoların genetik analizleri yapılarak genetik yapısı normal olan embriyolar transfer edildiğinde gebe kalma şansı artmaktadır.

Тест үшін қажетті шарттар

Embriyo genetik testi her çifte rutin olarak uygulanmaz. Belirli kriterleri taşıyan çiftlere yapılır. Tüp bebek tedavisine başlamadan önce alınacak genetik danışmanlık doğru bir yol haritası çizmekte yardımcı olur.

35 yaşın üzerinde olan anne adayları test yaptırması gereken kişiler arasındadır. Kalıtsal hastalığı bilinen anne ve baba adayları, tekrarlayan düşük yaşamış anne adayları da bu gruba girer. Yumurta hücrelerinde anormallik bulunan anne adayları ve sperm hücrelerinde anormallik bulunan baba adayları için de embriyo transferi öncesinde PGT testi önerilir.

Eşlerden birinde bilinen bir genetik problem varsa embriyolara genetik analiz yapılmalıdır. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları ve tekrarlayan gebelik kayıpları olan çiftlerde de uygulanabilir.

Tüp bebek tedavisine başlanmadan önce eşler mutlaka detaylı değerlendirilmeli ve infertilite sebebi ortaya konmalıdır. Buna göre genetik tarama önerilmelidir.

Эмбрион генетикалық тестінің түрлері

PGT-A (Preimplantasyon Genetik Tarama)

PGT-A testi, embriyolardaki kromozom sayı bozukluklarını tespit etmek için yapılır. Genetik olarak normal bir çiftte bile embriyoda kendiliğinden ortaya çıkan kromozomal anormallikler olabilir. Test, bu anormallikleri saptamayı amaçlar.

Sağlıklı bir embriyo 23 çift kromozom içerir. Kromozom çiftlerinin bir tanesi anneden, diğeri babadan gelir. Hücre bölünmesi veya döllenmede oluşan sorunlar da embriyoda sayısal kromozomal bozukluklara neden olabilir.

Kromozom sayısında eksiklik veya fazlalık bulunan embriyolara aneuploid embriyo denir.

Anne yaşı arttıkça embriyolarda aneuploidi oranı önemli ölçüde yükselir. 25 yaş kadınında aneuploidi oranı %15-20 iken, 40 yaşında bu oran %60-70'lere ulaşır.

PGT-A özellikle şu durumlarda önerilir: 35 yaş üstü kadınlar, tekrarlayan gebelik kaybı olan olgular, tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları yaşayan çiftler ve kromozomal dengeli taşıyıcılığı olan bireyler.

Testin doğruluk oranı %98'dir. Yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuç görülebileceği için PGT-A sonuçlarının doğrulanması için prenatal tanı testi önerilir.

PGT-M (Preimplantasyon Genetik Tanı)

PGT-M, ebeveynlerden bir veya ikisinde kalıtımsal genetik bozukluk bulunan çiftlerde kullanılır. Bu testin amacı, genetik bozukluğu taşımayan sağlıklı embriyoyu belirlemektir.

PGT-M genel bir tarama testi değildir. Sadece ailede bulunan hastalıkla ilgili genin varlığını araştırır.

PGT-M için öncelikle hastalığa sebep olan mutasyonu taşıyan gen bölgesinin detaylı haritası çıkartılır. Mutasyon bölgesi ve çevresi tanımlanır. Embriyolardan alınan biyopsi örneklerinin DNA çoğaltma işlemi gerçekleştirilir. Сау эмбрион зерттеледі.

İki test türü arasındaki farklar

PGT-A ve PGT-M birbirinden farklı amaçlara hizmet eder. PGT-A kromozom anormalliklerini tarar, PGT-M ise kalıtsal genetik hastalıkların önlenmesine yöneliktir.

PGT-A anne ve baba adayında genetik sorun olmadan kromozom sayı bozukluklarını tespit eder. Tekrarlayan düşükler, tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları veya ileri yaş anne adayı durumlarında önerilir.

Buna karşın PGT-M, anne veya baba adayında bilinen bir genetik anormalliğin embriyoda var olup olmadığını araştırır. Genetik bir hastalıktan etkilenen çocuk varsa veya çiftler aynı genetik hastalığın taşıyıcıları iseniz bu test yapılır.

Dolayısıyla PGT-A genel bir tarama yaparken, PGT-M hedefe yönelik analiz yapar. Her iki test de aynı biyopsi sürecinden geçer ancak laboratuvar analizleri farklıdır.

Эмбрион генетикалық тесті не үшін жасалады?

Жасы үлкен анада эмбрион сапасы

Kadın yaşı arttıkça yumurta hücrelerinde DNA hatalarının biriktiği görülüyor. Yıllar içinde yumurtalar genetik hata biriktirdiği için anormal embriyo gelişme riski artıyor. Yirmili yaşlarındaki kadınların embriyolarının %70'i euploid iken, 40 yaşında euploid embriyo oranı %25'e düşmektedir.

35 yaşından sonra doğal yollardan gebe kalma şansının azalması, kısırlık oranlarının artması ve aneuploidi oranlarının artmasının nedeni artan kadın yaşı ile yumurta kalitesinin azalmasıdır. Dolayısıyla 35 yaş üstü kadınlar PGT-A adayıdır.

İleri yaş kadınlarda oluşan embriyoların büyük kısmında genetik anormallik bulunabiliyor. Özellikle 40 yaş üstü kadınlarda embriyo genetik tarama testi öneriliyor. Gözle iyi görünen bir embriyo bile kromozomal anormallik taşıyabilir ve bu durumda implantasyon olmaz ya da erken düşük yaşanır.

Tekrarlayan gebelik kayıplarının önlenmesi

Tekrarlayan gebelik kaybı 20 haftanın altında 3 ya da daha fazla gebelik kaybını ifade ediyor. Sıklıkla 12. gebelik haftasına kadarki dönemde görülüyor ve çoğunun nedeni embriyoda aneuploididir.

transferiyle tüp bebek tedavisiyle devam eden gebelik şansı ciddi oranda artıyor ve düşük riski de ciddi oranlarda azalıyor.

Kalıtsal hastalıkların tespit edilmesi

Ebeveynlerden bir ya da ikisinde kalıtımsal genetik bozukluk bulunan çiftlerde genetik olarak bu bozukluğu taşımayan sağlıklı embriyoyu belirlemek PGT-M'nin amacıdır. PGT-M genel bir tarama testi olmayıp embriyoda sadece ailede bulunan hastalıkla ilgili genin varlığını araştırıyor.

Çiftlerden birinde bilinen bir genetik problem varsa embriyolara genetik analiz yapılmalıdır. Bebeğin genetik temeli anneden ve babadan geldiği için eğer anne veya babadan birinde problem varsa bu bebeğe de geçebilir.

Sağlıklı gebelik şansının artırılması

Teorik ve genetik olarak normal embriyonun transferinin gebelik kaybı ve buna bağlı gelişen komplikasyonların riskini azaltması, sağlıklı devam eden gebelik şansını artırması bekleniyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nde gerçekleştirilen geniş kapsamlı bir çalışmaya göre genetik taramalı tüp bebek tedavisinde tüp bebek başarı oranı yaklaşık %65, sağlıklı çocuk doğurma oranı yaklaşık %55 oranında tespit edilmiştir.

Kromozomal olarak normal embriyo transferi, özellikle ileri yaş grubunda klinik gebelik oranlarını olumlu etkiliyor. Genetik olarak anormal embriyoların elenmesi erken gebelik kaybı oranlarını düşürebilir.

Embriyo Genetik Testi Nasıl Yapılır?

Biyopsi işlemi ve zamanlaması

Tüp bebek sürecinde laboratuvar ortamında döllenen embriyolar 5. veya 6. güne kadar takip ediliyor. Bu süreçte blastosist aşamasına ulaşan embriyolara biyopsi alınıyor.

Blastosist aşamasındaki embriyonun toplam hücre sayısı yaklaşık 60-125 arasında değişiyor. Bu dönemde embriyo iki farklı hücre grubuna ayrılmış oluyor. İç hücre kitlesinden fetüs gelişirken, trofoektoderm hücrelerinden plasenta oluşuyor.

Biyopsi işleminin zamanlaması başarı için önemli. Eğer PGT işlemi embriyo gelişiminin 3. gününde yapılırsa henüz bölünme dönemindeki embriyo bu işlemden zarar görebilir ve

Hücre alma süreci

5. veya 6. günde açılan açıklıktan mikro düzeyde ince cam biyopsi pipetiyle 5-10 trofoektoderm hücresi blastosistten ayrıştırılıyor. Blastosist biyopsisinde yalnızca trofoektoderm hücrelerinden hücre alınarak iç hücre kitlesine dokunulmuyor.

Bu yaklaşımın avantajı bebeği oluşturacak hücrelere hiç zarar vermeden trofektoderm hücreleri örneklenmesi. Biyopsi ile alınan hücre sayısı yüksek olduğu için genetik incelemede tanı koyma başarısı artıyor. Biyopsi işlemi sonrası embriyonun canlılığını devam ettirme oranı %100'e yakın oluyor. .

Laboratuvar analiz aşaması

Biyopsi alınan embriyo dondurularak sonuç bekleniyor. Alınan hücreler izole edilip genetik analiz için hazırlanıyor.

Laboratuvarda farklı analiz yöntemleri kullanılıyor. NGS yöntemi DNA'ları kromozom yapıları ve anormallikleri incelemek amacıyla dizilendirilmesini sağlıyor. aCGH embriyonun tüm kromozom haritasını sayısal ve yapısal kayıplar yönünden tarayabiliyor. SNP mikroarray genetik varyantları tek tek analiz ediyor.

Test sonuçlarının değerlendirilmesi

Sonuçların çalışılması ve raporlanması ortalama 14 gün alıyor. Genetik analiz sonuçlarına dayanarak sağlıklı embriyolar belirleniyor ve transfer için seçiliyor.

Tüm dünyada PGT testlerinin ortalama klinik hata payı %2 civarında.

Genetik test sonucu sağlıklı embriyo tespit edildiğinde rahim içi hazırlanıyor. Ardından donmuş sağlıklı embriyo çözülüp naklediliyor. Transfer edilen embriyonun kromozomal olarak normal olması gebelik şansını artırıyor ancak garanti etmiyor.

Жиі қойылатын сұрақтар

Tüp bebek sürecinde embriyo genetik testi düşünen çiftlerin aklına birçok soru geliyor. Bu testlerin güvenliği, maliyeti ve başarı oranları hakkında net bilgiler almak tedavi sürecinde doğru kararlar vermenize yardımcı oluyor.

Test embriyoya zarar verir mi?

Modern biyopsi teknikleri sayesinde embriyo için güvenli bir işlemdir. Deneyimli merkezlerde yapıldığında embriyo gelişimini etkilemez. Biyopsi işlemi 5. veya 6. günde 100'den fazla hücreye sahip olan embriyonun dış hücre kitlesi bölümünden alınır.

Tecrübeli ellerde biyopsinin embriyoya bir zararı yoktur. Biyopsi işlemi sonrası embriyonun canlılığını devam ettirme oranı %100'e yakındır.

Ancak her tıbbi işlemde olduğu gibi bazı riskler bulunuyor. Çok düşük oranda da olsa embriyo işlem sırasında teknik nedenlere bağlı zarar görebilir. Bu oran %0.1'den azdır. Zarar gördüğü gözlenen embriyo analiz ve tedavide kullanılmaz.

Hangi hastalara önerilir?

PGT her tüp bebek hastasına rutin olarak önerilmez. Belirli hasta gruplarında potansiyel faydası öngörülüyor. İleri yaş kadınlarda özellikle 35 yaş ve üzeri anne adaylarına öneriliyor.

Tekrarlayan gebelik kayıpları yaşayan çiftlerde sağlıklı gebelik elde etmek için yönlendiriliyor. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı olan hastalarda başarı oranını artırıyor. Ailede genetik hastalık geçmişi olan çiftlere özellikle faydalıdır.

Kromozom bozukluğu taşıyıcısı olan çiftlerde, şiddetli erkek faktörü infertilitesi durumunda ve daha önce aneuploid gebelik öyküsü varsa test önerilebilir. Ayrıca kemik iliği nakli gereken hasta çocuk için HLA uyumlu kardeş planlandığında da uygulanıyor.

Başarı oranları nedir?

Genetik taramalı tüp bebek tedavisinde başarı oranları yüksektir. Amerika Birleşik Devletleri'nde gerçekleştirilen geniş kapsamlı bir çalışmaya göre tüp bebek başarı oranı yaklaşık %65, sağlıklı çocuk doğurma oranı yaklaşık %55 oranındadır.

Kromozomal olarak normal tek embriyo transfer edildiğinde gebelik oranı ortalama %70'dir. 3 transfer sonunda gebelik elde etme oranı %95, 5 transfer sonunda ise %98'e kadar çıkmaktadır.

İleri kadın yaşı ya da translokasyon nedeniyle kromozom taraması yapılması durumunda euploid embriyo tespit edildiğinde 40 yaş üstünde dahi gebelik şansı %70-74'lere çıkıyor. Gebelik kaybı riski de yaşa göre %25-40'tan %8'lere kadar düşmektedir.

Test sonuçları ne kadar güvenilir?

Genetik testler yüksek doğruluk oranına sahiptir. Kromozom anomalileri ve belirli genetik hastalıkları tespit etmede %95'in üzerinde güvenilirlik sağlar. Çoğu genetik test %95 ila %99 gibi yüksek doğruluk oranlarına sahiptir.

Ancak testler çok hassas olsa da küçük bir hata payı mevcuttur. PGT yöntemi ile tanı koyulduğunda yanılma payı %1-3 düzeyindedir.

Bu nedenle PGT A taraması yapılanlarda gebelik elde edildiğinde mutlaka rutin gebelik taramaları ve kontrolleri yapılmalıdır.

Özetle Embriyo Genetik Test

Ancak her çiftin genetik test yaptırması gerekmez. Öncelikle detaylı bir genetik danışmanlık almalısınız. Doktorunuzla durumunuzu konuşarak testlerin size uygun olup olmadığını değerlendirin.

Test sonuçları yüksek doğruluk oranına sahip olsa da gebelik döneminde rutin kontrolleri ihmal etmeyin. Sonuçta amaç sağlıklı bir bebeğe kavuşmak ve bu süreçte her adımı doğru değerlendirmek önemlidir.