Гепатобилиарлы хирургия – бауыр, ұйқы безі, өт қабы және өт жолдарында дамитын ауруларды емдеудің жалпы хирургиялық түрі. Жоғары дәрежедегі мамандану мен шеберлікті талап ететін бұл оталар жалпы хирургия саласындағы күрделі және қиын хирургиялық іс-шаралар қатарына жатады. Әдетте бұл бауыр ісіктері, ұйқы безі ісіктері немесе өт қабы мен өт жолдарының ісіктері үшін жасалатын оталар. Гепатобилиарлы хирургия аясында холецистэктомия, ұйқы безін резекциялау, бауырды резекциялау сияқты әртүрлі емдеу әдістері қолданылады.
Гепатобилиарлы хирургия дегеніміз не?
Гепатобилиарлы жүйе – бауыр, өт қабы, өт жолдары және ұйқы безінен тұратын, ағзадағы басқа жүйелерге де әсер ететін күрделі құрылым. Гепатобилиарлы жүйе майларды қорыту және қалдықтарды ағзадан шығару үшін қажетті жүйе болып табылады. Жүйеде дамитын мәселелер, бітелулер, жарақаттар немесе кисталар емдеуді қажет ететін күрделі денсаулық мәселелері болуы мүмкін. Осы күрделі биологиялық жүйеге қолданылатын хирургиялық араласулар гепатобилиарлы хирургия деп аталады.
Гепатобилиарлы хирургиялық процедуралар аясында науқастың денсаулық жағдайына қарай бауырды резекциялау, ұйқы безін резекциялау және холецистэктомия сияқты хирургиялық араласулар жасалуы мүмкін. Әсіресе жүйе ішінде қатерлі ісік анықталған жағдайда, осындай іс-шаралар арқылы қатерлі ісіктің таралуына жол берілмейді және ісік тінін ағзадан толықтай алып тастау қамтамасыз етіледі.
Гепатобилиарлы хирургиялық әдістер қандай мәселелерде қолданылады?
Гепатобилиарлы хирургия аясында жасалатын іс-шаралар әртүрлі денсаулық мәселелері үшін қолданылады. Таңдалған хирургиялық әдіске байланысты емделетін ауру түрі өзгеруі мүмкін. Бауырды резекциялау, басқаша айтқанда гепатэктомия, бауырдың бір бөлігін алып тастау іс-шарасына негізделген. Бұл іс-шара келесі денсаулық мәселелері үшін таңдалады:
Бауырдың бастапқы қатерлі ісік түрлері болып табылатын гепатоцеллюлярлы карцинома және холангиокарцинома,
Бауырдың екіншілік қатерлі ісігі болып табылатын метастаздық колоректальды қатерлі ісік,
Аденома және бауыр кисталары сияқты қатерсіз ісіктер,
Бауыр ішілік жолдардағы өт тастары.
Бауыр доноры болған жағдайда да донорға бауырды резекциялау жасалып, сау бауырдың белгілі бір бөлігі алынуы мүмкін.
Гепатобилиарлы хирургия аясында қолданылатын тағы бір іс-шара – панкреатэктомия, яғни ұйқы безін резекциялау. Ұйқы безін резекциялауды қажет ететін денсаулық мәселелері төмендегідей:
Ұйқы безінің қатерлі ісігі,
Ұйқы безінің кисталары,
Ауыр созылмалы панкреатит,
Метастаздық бүйрек қатерлі ісігі,
Инсулинома сияқты ұйқы безінің нейроэндокриндік ісіктері.
Холецистэктомия – гепатобилиарлы хирургия аясында қолданылатын тағы бір іс-шара. Өт қабы алынып тасталатын бұл ота қоғамда жиі жасалатын оталардың бірі. Холецистэктомияға қажеттілік туындауының себептеріне төмендегі тармақтар жатады:
Симптомдар тудыратын өт тастарының болуы,
Өт қабының қабынуы ретінде белгілі холециститтің дамуы,
Қатерлі ісікке айналу қаупі бар үлкен өт қабы полиптерінің болуы,
Өт қабының қатерлі ісігі қаупі,
Өт тастарынан туындаған панкреатиттің дамуы,
Өт жолындағы өт тастары.
Гепатобилиарлы хирургия гепатобилиарлы жүйеде дамыған ауруға қарай жоспарланады. Науқастың денсаулық жағдайына қарай хирургиялық араласу жоспары жасалады.
Гепатобилиарлы хирургиялық әдістер аясында жасалатын іс-шаралар өмірлік маңызы бар аурулардың ағымын оң бағытта өзгерте алады. Науқасты ота арқылы емдеу мәселесі туындаған жағдайда, бұл жағдайды кейінге қалдырмай, гепатобилиарлы салада жұмыс істейтін медициналық мекемеге жүгіну қажет.
Гепатобилиарлы хирургия науқасы қалай анықталады?
Гепатобилиарлы ауруларға қатысты шағымдары бар адамдар әртүрлі диагностикалық әдістерден өтеді. Жасалатын радиологиялық тексерулер арқылы зерттелетін мүшеде кез келген тіннің өзгеруі бар-жоғы анықталуы мүмкін. Инфекциялық жағдай орын алған болса, жасалатын қан талдаулары арқылы ағзадағы қабыну жағдайы бағаланады. Қабыну салдарынан тіннің зақымдануы басталған жағдайда, тиісті мүшеге қатысты фермент көрсеткіштерінде өзгерістер байқалуы мүмкін.
Қатерлі ісікке күдік туындаған жағдайда жасалатын биопсия іс-шарасы арқылы күдікті мүшеден тін үлгісі алынады. Зертханалық тексерулерден кейін тіннің қатерлі ісік екені немесе емес екені анықталуы мүмкін. Қатерлі ісік сатысы хирургиялық араласу үшін қолайлы болған жағдайда, гепатобилиарлы хирургия жоспарланып, тиісті мүшенің толықтай немесе ішінара ағзадан алынып тасталуы қамтамасыз етіледі. Гепатобилиарлы хирургия – дәрі-дәрмек немесе басқа емдеу әдістері жеткіліксіз болған, хирургиялық араласу арқылы мүшеге тікелей қол сұғуды қажет ететін жағдайларда қолданылатын емдеу әдісі.
Гепатобилиарлы хирургиялық ем қалай жасалады?
Гепатобилиарлы хирургиялық ем аясында әртүрлі әдістер қолданылады. Бұл әдістердің қатарына жоғарыда айтылғандай холецистэктомия, ұйқы безін резекциялау, бауырды резекциялау жатады. Хирургиялық әдістер алдында науқастың жалпы денсаулық жағдайының отаға жарамдылығы бағаланады. Қолда бар аурудың хирургиялық еммен түзетілуі мүмкін бе немесе хирургиялық араласу кезінде қандай асқыну қаупін тудыруы мүмкін екені анықталады. Тексерулер нәтижесінде дәрігер тарапынан қолайлы деп танылған жағдайда гепатобилиарлы хирургия қолданылуы мүмкін.
Гепатобилиарлы хирургияны қолданудың негізінде қатерлі ісік жағдайы тұрса, ота алдында ісіктің қаншалықты ауқымды екені, ол жабысқан мүшенің қаншалықты сау екені, айналадағы тіндерге қатерлі ісіктің таралуы сияқты тармақтар бағаланады. Тексерулер нәтижесінде қолайлы деп танылған жағдайда хирургиялық процеске көшіледі.
Гепатобилиарлы хирургиялық әдістер әдетте лапароскопиялық хирургия немесе роботтандырылған оталар арқылы жүзеге асырылады. Жабық ота техникасының арқасында қалпына келу процесінің жылдам болуы көзделеді. Дегенмен, ауқымды немесе күрделі оталар жасалатын жағдайда ашық ота әдісі де қолданылуы мүмкін. Ота бөлмесінде жасалатын іс-шаралардан кейін науқастар белгілі бір уақыт бойы ауруханада бақылауда ұсталады.
Гепатобилиарлы қатерлі ісіктің себептері қандай?
Қатерлі ісіктің себептері қатерлі ісік байқалатын тінге немесе мүшеге байланысты өзгереді. Гепатобилиарлы жүйеде қатерлі ісіктің дамуына себеп болуы мүмкін қауіп факторлары төмендегідей;
2-типті қант диабеті
В немесе С гепатиті
Алкогольді көп тұтыну және темекі шегу
Семіздік
Цирроз
Афлатоксин әсері
Бауырдың майлы ауруы
Генетикалық бұзылыстар
Гемохроматоз
Қартаю
Панкреатит деп аталатын созылмалы ұйқы безінің қабынуы
Отбасында қатерлі ісік тарихының болуы
Гепатобилиарлы қатерлі ісіктің себептері қатерлі ісік дамыған мүшелерге байланысты өзгереді. Дегенмен, 2-типті қант диабеті, семіздік, отбасында қатерлі ісік тарихының болуы гепатобилиарлы қатерлі ісік түрлерінің ортақ себептерінің қатарына жатады.
Ұйқы безінің қатерлі ісігі дегеніміз не және қалай емделеді?
Ұйқы безіндегі жасушалардың қалыптан тыс өсуімен дамитын ұйқы безінің қатерлі ісігі әдетте ұйқы безінің протокталды аденокарциномасы ретінде көрінеді. Ас қорыту ферменттерін ұйқы безінен сыртқа тасымалдайтын жолдарға жабысатын бұл қатерлі ісік түрі ерте сатыда анықталған жағдайда емделу мүмкіндігіне ие. “Ұйқы безінің қатерлі ісігі қалай пайда болады?” деген сұраққа ұйқы безі жолдарын қаптайтын жасушалардың ДНҚ-ларында өзгерістер орын алуы нәтижесінде қатерлі ісік жасушаларына айнала бастауы деп жауап беруге болады.
Ұйқы безінің қатерлі ісігін емдеу қатерлі ісіктің түріне және қай сатыда екеніне байланысты өзгереді. Емдеу аясында әдетте гепатобилиарлы хирургия мен химиотерапия бірге қолданылады.
Бауыр қатерлі ісігі дегеніміз не және қалай емделеді?
Бауыр қатерлі ісігі – бауыр жасушаларында басталатын қатерлі ісік түрі. Іштің оң жақ жоғарғы бөлігінде, диафрагманың астында және үстінде орналасқан бауыр – футбол добы көлеміндей мүше. Бұл мүшеде әртүрлі қатерлі ісік түрлері дамуы мүмкін. Бауыр қатерлі ісігінің ең көп таралған түрі – гепатоцит деп аталатын негізгі бауыр жасушаларында дамитын гепатоцеллюлярлы карцинома. Бауыр – әдетте метастаз нәтижесінде қатерлі ісік дамитын мүше. Тоқ ішек, өкпе және сүт безі қатерлі ісігі сияқты ағзаның әртүрлі бөліктерінде дамитын қатерлі ісік бауырға да метастаз бере алады.
Бауыр қатерлі ісігінің белгілеріне еріксіз салмақ жоғалту, іш аймағындағы ауырсыну, жүрек айну және құсу, созылмалы шаршау, іш аймағындағы ісіну, тері мен көздің сарғаюы және нәжіс түсінің ағаруы жатады. Осы симптомдар нәтижесінде медициналық мекемеге жүгінген адамдар қатерлі ісікке қатысты тексерулерден өтеді. Тексерулер нәтижесінде қатерлі ісік диагнозы қойылған жағдайда, қатерлі ісіктің сатысы мен түріне қарай емдеу жоспары жасалады. Емдеу аясында химиотерапия, радиотерапия және гепатобилиарлы хирургиялық әдістер қолданылуы мүмкін.
Өт қабы мәселелері қандай және себептері не?
Өт қабы аурулары әдетте өт жолдарында өт ағынын бөгейтін өт тастарының дамуымен сипатталады. Дамыған тастар өт жолдарында бітелу тудырып, қабынуға немесе ауырсынуға себеп болуы мүмкін. Өт тастары өт қабындағы артық өт мөлшерінің өсіп, жиналып, түйіршіктелмеуі нәтижесінде дамиды. Ұзақ уақыт бойы ешқандай симптом көрсетпейтін бұл жағдай бітелу тудырып, холецистит сияқты өт қабының қабынуын тудыруы мүмкін. Холецистит созылмалы сипат алған жағдайда гангренаға айналуы мүмкін.
Өт қабы мәселелерінің бірі – функционалды өт қабының бұзылуы ретінде белгілі билиарлы дискинезия. Өт қабында өндірілген өтті жолдарға тасымалдау қабілетінде мәселе бар екенін білдіретін ауру өттің жиналуына әкеліп, созылмалы қабынуға себеп болуы мүмкін.
Өт қабы ауруының дамуында кейбір қауіп факторлары рөл атқаруы мүмкін. Артық салмақты болу, 60 жастан асқан болу, отбасылық тарихта өт қабы ауруының болуы, әйел болу және холестерині жоғары диетамен тамақтану өт қабы ауруларының қаупін арттыруы мүмкін.
Гепатобилиарлы хирургия мамандануды талап ететін сала. Көптеген жүйелер мен мүшелерге әсер ететін бұл хирургиялық процестер өмірлік маңызға ие. Сондықтан гепатобилиарлы жүйеде орналасқан мүшелерге қатысты шағым туындаған жағдайда, осы салада маманданған дәрігерлермен кеңесу ұсынылады.
Гепатобилиарлы хирургия туралы жиі қойылатын сұрақтар
Гепатобилиарлы – хирургиялық бөлімшенің өз атауы. Бұл бөлімше аясында бауыр, ұйқы безі, өт жолдары және өт қабында дамитын, хирургиялық араласуды қажет ететін ауруларға диагностика және емдеу іс-шаралары жасалады. Өт қабында ауру дамыған жағдайда жүрек айну және құсу, тамақтанғаннан кейін жүрек соғысының жиілеуі немесе қан қысымының кенеттен төмендеуі, қою түсті несеп, нәжіс түсінің бозаруы және сарғаю сияқты белгілер пайда болуы мүмкін. Гепатобилиарлы ультрадыбыстық зерттеу жасалған жағдайда бауыр аурулары ультрадыбыстық бейнелеу техникасымен анықталуы мүмкін. Қан талдаулары, әртүрлі зертханалық тексерулер және қажет болған жағдайда тін үлгісін алу арқылы жасалатын биопсия іс-шараларымен бауыр ауруының диагнозы қойылуы мүмкін. Өт қабы – бауыр өндірген өт сұйықтығын сақтау және ас қорыту кезінде ішекке бөлу қызметтерін атқаратын мүше. Өт сұйықтығының арқасында тамақ арқылы алынған майдың қорытылуы жүзеге асады. Өт қабына қатысты ауру орын алған жағдайда әдетте өт қабы ағзадан алынып тасталады. Өт қабы алынғаннан кейін бауырда өндірілген өт ішекке ағуын жалғастырады. Бұл жағдай отадан кейінгі адамдардың қалыпты өмірін жалғастыруына мүмкіндік береді. Өтте мәселе болған жағдайда күнделікті өмірде әртүрлі шағымдар дамуы мүмкін. Тамақтанғаннан кейін жүрек соғысының өзгеруі, нәжіс құрылымы мен түсінің өзгеруі, іштің ауыруы, жүрек айну және құсу сияқты симптомдармен кездесуге болады. Бауыр ішінара зақымданғанда немесе хирургиялық араласу арқылы белгілі бір бөлігі алынғанда, ол өзін-өзі қалпына келтіре алатын ағзадағы жалғыз мүше болып табылады.
Егер сізде гепатобилиарлы хирургияны қажет ететін денсаулық мәселесі болса, ерте диагностика мен емдеу үшін уақыт жоғалтпастан білікті Жалпы хирургия дәрігерлерімізден кездесуге жазыла аласыз.
