Торацентез (сұйықтықты сорып алу) дегеніміз не? Қандай жағдайларда және қалай жасалады?

Өкпеңіздің айналасында сұйықтық жиналғанда тыныс алу қиындауы мүмкін. Торацентез – бұл сұйықтықты ине арқылы сорып алуға мүмкіндік беретін қаупі төмен емшара. Шын мәнінде, осы шағын араласудың арқасында тыныс алудың қиындауы басылып, кейбір ауруларға диагноз қойылуы мүмкін.

Бұл мақалада торацентез дегеніміз не, ол қандай жағдайларда қажет, қалай жасалады және емшарадан кейінгі кезең туралы білуіңіз керек барлық ақпаратты түсінікті тілде ұсынамыз. Осылайша, сіз бұл емшара туралы қызықтырған сұрақтарыңызға жауап таба аласыз.

Торацентез дегеніміз не?

Кеуде қуысының ішінде өкпеңізді қаптайтын екі жұқа қабықша қабаты болады. Бұл қабықшалар плевра деп аталады, ал олардың арасындағы қуыс плевралық қуыс деп аталады. Қалыпты жағдайда бұл қуыста сұйықтық өте аз мөлшерде болады. Шын мәнінде, небәрі 20 мл шамасында ғана. Бұл сұйықтық өкпеңіздің тыныс алған кезде еркін кеңейіп, тарылуына мүмкіндік береді.

Алайда кейбір жағдайларда бұл қабықшалар арасындағы сұйықтық мөлшері артады. Сұйықтықтың бөлінуі көбейіп немесе кері сіңірілуі азаюы мүмкін. Бұл жағдай плевралық эффузия деп аталады. Жиналған сұйықтық өкпеңізге қысым түсіріп, оның серпімділігін шектейді. Нәтижесінде тыныс алу қиындап, жөтел басталады және кеуде тұсы ауырады.

Плевралық қуыс және сұйықтықтың жиналуы

Плевра екі жапырақшадан тұрады. Біріншісі – өкпенің сыртқы бетін қаптайтын висцеральды плевра, ал екіншісі – кеуде қуысының ішкі бетін қаптайтын париетальды плевра. Бұл екі жапырақша өкпенің түбір бөлігінде бірігіп, жабық қалта түзеді.

Өкпеде сұйықтық жиналуы деп аталатын жағдай шын мәнінде плевра жапырақшаларының арасында орын алады. Өкпенің өзі губка тәрізді құрылымға ие және оның ішінде сұйықтық жиналатын айқын қуыс жоқ. Әсіресе плевралық эффузия мен өкпе ісінуін шатастырмау керек. Өкпе ісінуі – өкпе ішіндегі ауа қапшықтарында сұйықтықтың жиналуы болса, плевралық эффузия мүлдем басқа жағдай.

Плевралық эффузиялардың 15%-ы ешқандай белгі бермейді. Басқа науқастарда кеуде тұсының ауыруы, құрғақ жөтел және тыныс алудың қиындауы байқалады. Жиналған сұйықтық өкпенің толық қуаттылықпен жұмыс істеуіне кедергі келтіріп, күрделі ауруларға әкеліп соғады.

Торацентез емшарасының мақсаты

Торацентез – плевралық қуыста жиналған сұйықтықты арнайы ине немесе катетер көмегімен сорып алу емшарасы. Бұл араласу қабырғалар арасынан жасалады. Емшара диагноз қою және емдеу мақсатында қолданылады.

Диагностикалық мақсатта жасалатын торацентезде жиналған сұйықтықтан үлгі алынады. Алынған үлгі зертханада тексеріледі. Биохимиялық талдаулар сұйықтықтың сипатын, ақуыз деңгейін, ЛДГ деңгейін және жасушалық құрамын анықтайды. Осы деректер арқылы сұйықтықтың жүрек жеткіліксіздігінен, өкпе инфекциясынан немесе қатерлі ісіктен туындағаны анықталады.

Терапиялық мақсатта жасалатын торацентезде сұйықтықты сорып алу көзделеді. Бақылаумен шығарылған сұйықтықтың арқасында өкпе қайтадан толық қуаттылықпен кеңейеді. Науқастың тыныс алуының қиындауы тез басылып, өмір сүру сапасы артады. Әсіресе сұйықтық көлемі аз болғанда үлгі алу үшін ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) қолданылады. Бұл әдіс сұйықтықтың орнын лезде анықтап, емшараның нысаналы болуын қамтамасыз етеді.

Торацентез тек сұйықтықты сорып алу емшарасы емес. Шын мәнінде, бұл өмірлік маңызы бар диагностикалық құрал. Плевралық эффузия өз алдына ауру емес, ағзадағы басқа бір дұрыс емес процестің көрсеткіші болып табылады.

Торацентез қандай жағдайларда жасалады?

Себебі белгісіз плевралық эффузиясы бар әрбір науқасқа диагностикалық торацентез жасалуы тиіс. Сұйықтықтың неліктен жиналғанын түсіну дұрыс емді бастау үшін қажет. Екінші жағынан, сұйықтықтың жиналуы тыныс алудың қиындауына әкелгенде емдік мақсатта торацентез қолданылады. Екі жағдайда да емшара өмірлік маңызға ие.

Инфекциялық аурулар

Бактериялық инфекциялар плевралық қуыста сұйықтықтың жиналуына әкелуі мүмкін. Дәрігеріңіз бұл жағдайда плевралық қуыстан алынған сұйықтықты тексеріп, инфекцияның көзін анықтайды. Өкпе қабынуы (пневмония) әсіресе балаларда жиі кездеседі және өкпенің жұмысын бұзатын сұйықтықтың жиналуына әкеледі.

Вирустық және саңырауқұлақ инфекциялары да дәл осылай сұйықтықтың жиналуына себеп болады. Туберкулез сияқты созылмалы инфекциялар ұзақ уақытқа созылатын плевралық эффузияға әкелуі мүмкін. Эмпиема, яғни плевралық қуыста іріңге толы аймақтың пайда болуы – шұғыл араласуды қажет ететін күрделі жағдай.

Қатерлі ісік диагнозы

Қатерлі ісіктің белгісі ретінде плевралық қуыста сұйықтықтың жиналуы байқалуы мүмкін. Дәрігеріңіз плевралық сұйықтықты қатерлі ісік жасушалары тұрғысынан тексеруді сұрайды. Өкпе обыры, сүт безі обыры, лимфа түйіндері немесе басқа мүшелерден таралған метастаздар эффузияға әкеледі.

Малигнді плевралық эффузия зерттеулерде науқастардың 19%-ында анықталған. Бұл науқастардың орташа жасы 70 шамасында. Сондықтан қатерлі ісікке күдік тудыратын әрбір сұйықтық жиналған жағдайда торацентез жасалуы керек.

Жүрек және бауыр жеткіліксіздігі

Конгестивті жүрек жеткіліксіздігі – транссудативті эффузияның ең жиі себебі. Жүрек жеткіліксіздігінде өкпе капиллярларындағы қысымның артуына байланысты өкпеде сұйықтық жиналады. Әсіресе екі жақты плевралық эффузия болған жағдайда диагностикалық торацентез қажет болмауы мүмкін. Алайда кеуде тұсының ауыруы, қызба сияқты атипті симптомдар болса, емшара жасалуы тиіс.

Бауыр циррозы және порталды гипертензиясы бар науқастарда гепатикалық гидроторакс дамуы мүмкін. Бұл жағдай циррозы бар науқастардың 4-6%-ында кездеседі. Сұйықтық науқастардың 80%-ға жуығында оң жақта жиналады. Циррозы бар науқастарда бактериялық плеврит қаупіне байланысты міндетті түрде диагностикалық торацентез жасалады.

Өкпе эмболиясы

Өкпе эмболиясы бар науқастардың 30-50%-ында плевралық эффузия пайда болады. Қырық жастан кіші науқастарда плевриттік кеуде ауыруы мен плевралық эффузияның ең жиі себебі – өкпе эмболиясы. Сонымен қатар, өкпе эмболиясына салдарлы плевралық эффузия пайда болған науқастардың шамамен 75%-ында эффузия жағында тұрақты плевриттік кеуде ауыруы болады.

Себебі белгісіз плевралық эффузиясы бар әрбір науқаста өкпе эмболиясы диагнозы қарастырылуы тиіс. Әсіресе тыныс алудың қатты қиындауы немесе плевриттік кеуде ауыруы болса, емшара жасалуы керек.

Басқа медициналық жағдайлар

Ұйқы безінің қабынуында дамитын плевралық эффузия әдетте аз мөлшерде болады. Созылмалы панкреатиттерде ұйқы безі түтігінің плевралық қуысқа ашылуы массивті плевралық эффузияға себеп болуы мүмкін. Ревматоидты артриті бар науқастарда симптоматикалық плевралық эффузия шамамен 3-5% жағдайда кездеседі.

Жүйелі қызыл жегі (люпус) ауруы бар науқастардың 30-50%-ында аурудың барысында плевралық белгілер анықталады. Кейбір дәрі-дәрмектерді қолдану да сұйықтықтың жиналуына әкеледі. Аутоиммунды аурулар, бүйрек жеткіліксіздігі және басқа жүйелі аурулар плевралық эффузияға әкелуі мүмкін.

Торацентез қалай жасалады?

Торацентез емшарасы сіз ойлағандай күрделі емес. Дәрігеріңіз бүкіл процесті сізбен бөліседі және қызықтырған сұрақтарыңызға жауап береді. Емшара әдетте жергілікті жансыздандыру (анестезия) астында жүргізіледі және наркозды қажет етпейді.

Емшара алдындағы дайындық

Дәрігеріңізге кейбір маңызды ақпараттарды жеткізуіңіз керек. Жүктілік жағдайыңыз, дәрі-дәрмекке аллергияңыз, латекске немесе пластырьге аллергияңыз болса, міндетті түрде айтыңыз. Қан сұйылтатын дәрілер, аспирин немесе қан ұюына әсер ететін дәрілерді қолданып жүрсеңіз, бұл туралы хабарлаңыз. Сондай-ақ, бұрын қан кету мәселесі болса, дәрігеріңізді хабардар етіңіз.

Қолданып жүрген рецепт бойынша немесе рецептсіз барлық дәрі-дәрмектерді, дәрумендік қоспаларды және шөптік өнімдерді дәрігеріңізбен бөлісіңіз. Емшараны растайтын құжатқа қол қоюыңыз сұралады. Құжатты мұқият оқып шығыңыз және түсінбеген тұстарыңызды сұраңыз.

Емшара алдында кеуде рентгені немесе УДЗ жасалады. Бұл бейнелеу әдістері сұйықтықтың орнын және мөлшерін анықтайды. Қан қысымыңыз, тамыр соғысыңыз және оттегі деңгейіңіз өлшеніп, бақыланады. Емшара кезінде бұл көрсеткіштер үздіксіз бақылауда болады.

Зергерлік бұйымдарыңыз бен аксессуарларыңызды шешуіңіз керек. Сізге аурухана халаты беріледі. Емшарадан кейін сізді үйге апаруы үшін жақыныңызды шақырыңыз.

Емшара кезеңдері

Емшара бөлмесіне кіргенде бетперде немесе мұрын түтігі арқылы сізге оттегі беріледі. Аурухана төсегінде отырған қалыпта боласыз. Қолдарыңызды бүйірдегі тірек аймақтарына қоясыз. Бұл қалып қабырғалар арасындағы қуыстарды кеңейтіп, инені енгізуді жеңілдетеді.

УДЗ құрылғысымен сұйықтық ең көп жиналған қауіпсіз аймақ миллиметрлік дәлдікпен анықталады. Иненің өкпе тініне, диафрагмаға немесе көршілес мүшелерге тию қаупі 1%-дан төмендейді. Бейнелеу арқылы бағыттау емшара кезіндегі асқынуларды толығымен дерлік жояды.

Емшара аймағы антисептикалық ерітіндімен зарарсыздандырылады. Содан кейін аймаққа жергілікті жансыздандырғыш дәрі қолданылады. Алдымен теріге, содан кейін қабырға сүйегінің қабығына (периост) және ең соңында париетальды плевра маңына егіледі. Осының арқасында емшара ауыртпалықсыз өтеді.

Аймақ жансызданғаннан кейін дәрігеріңіз инені қабырғалардың арасына енгізеді. Ине қабырғаның жоғарғы шекарасынан өтеді. Осылайша қабырға астындағы тамыр және жүйке шоғырына зақым келтірілмейді. Ине ілгерілеген кезде жеңіл қысым сезінуіңіз мүмкін.

Сұйықтық ақырындап ине ішіне сорылады. Емшара кезінде қозғалмай жатуыңыз немесе терең тыныс алуыңыз сұралуы мүмкін. Сұйықтық мөлшері көп болса, инеге түтік жалғанады. Вакуумдық жүйелер немесе үш жақты шүмек механизмдері іске қосылады. Сұйықтық бақылаумен жабық дорбаға жиналады. Жылдам сорып алудың орнына өкпенің біртіндеп ашылуына мүмкіндік беріледі.

Жеткілікті мөлшерде сұйықтық алынғаннан кейін ине шығарылады. Аймаққа таңғыш салынады. Алынған сұйықтық үлгілері зертханаға жіберіледі. Емшарадан кейін дәрігеріңіз өкпенің жағдайын тексеру үшін кеуде рентгенін сұрауы мүмкін.

Емшара ұзақтығы

Торацентез әдетте 15-тен 30 минутқа дейін созылады. Алайда емдік мақсатта жасалса және сұйықтықтың үлкен мөлшері сорылса, емшара ұзағырақ болуы мүмкін. Дайындық кезеңімен бірге жалпы уақыт сұйықтық мөлшеріне байланысты отыз минуттан бір сағатқа дейін өзгереді.

Торацентез көбінесе бір күндік емшара болып табылады. Емшарадан кейінгі кеуде рентгенінде мәселе байқалмаған науқастар 1-2 сағаттық бақылаудан кейін үйіне шығарылады. Кейбір жағдайларда катетер тағу қажет болуы мүмкін және бір немесе екі күн ауруханада қалуыңыз сұралуы мүмкін.

Торацентезден кейінгі кезең

Емшара аяқталғанда қысқа мерзімді бақылау кезеңі басталады. Дәрігеріңіз өкпенің жақсы жағдайда екеніне көз жеткізу үшін кеуде рентгенін түсіруді сұрауы мүмкін. Қан қысымыңыз, тамыр соғысыңыз және тыныс алу көрсеткіштеріңіз жүйелі түрде бақыланады. Таңғыш аймағында қан немесе сұйықтық ағуы бар-жоғы тексеріледі. Бұл бақылау кезеңі бірнеше сағатқа созылуы мүмкін.

Қалпына келу кезеңі

Торацентезден кейін қалпына келу қысқа уақытта жүзеге асады. Ауруханада жатуды қажет етпейтін жағдайларда дәрігеріңіз рұқсат берген бойда үйге кете аласыз. Науқастардың көпшілігі сол күні үйіне шығарылады. Алайда науқастың жасы және жалпы денсаулық жағдайы қалпына келу процесіне әсер ететін факторлардың бірі болып табылады.

Үйде қалыпты тамақтану және күнделікті әрекеттеріңізге орала аласыз. Екінші жағынан, емшарадан кейінгі екі күн бойы ауыр физикалық әрекеттер жасамауыңыз керек. Ауыр заттар көтеру сияқты шаршататын қимылдардан аулақ болыңыз. Науқастың қалпына келу кезеңі орташа есеппен 1-2 апта деп білінеді. Әсіресе алғашқы екі күн бойы өзіңізді қинамауыңыз шарт.

Сұйықтық қысымы астында қалған өкпенің ашылуы үшін плевралық сұйықтық сорылғаннан кейін тыныс алу жаттығуларын жасау ұсынылады. Тыныс алу жаттығулары өкпені босаңсытады. Бұл жаттығулар жүйелі түрде орындалуы тиіс. Емшара аймағында жеңіл сезімталдық болуы қалыпты жағдай. Анестезия әсері кеткенде араласу аймағында жеңіл ауырсыну сезілуі мүмкін. Бұл жағдайда қарапайым ауырсынуды басатын дәрілер жеткілікті болады.

Назар аудару керек жайттар

Кіру аймағындағы таңғышты кем дегенде 24 сағат бойы құрғақ және таза ұстаңыз. Алғашқы 24 сағаттан кейін аймақты тітіркендірмей душ қабылдауға болады. Таңғышта қан және басқа сұйықтықтардың бар-жоғы тексерілуі тиіс. Емшара аймағында тігіс болса, жергілікті қорғаныс шараларын қолдану маңызды.

Төмендегі жағдайлардың кез келгенін байқағанда ауруханаңызға хабарласыңыз:

• 38°C және одан жоғары қызба
• Ине кірген аймақта қызару немесе ісіну
• Ине аймағынан қан немесе басқа сұйықтықтың ағуы
• Тыныс алудың қиындауы немесе тыныс алудағы мәселелер
• Кеуде тұсының ауыруы
• Жөтелгенде қан келуі

Бұл белгілер инфекция, қан кету немесе пневмоторакс сияқты асқынулардың хабаршысы болуы мүмкін. Сондықтан уақыт жоғалтпастан медициналық мекемеге жүгініңіз.

Ықтимал жанама әсерлер мен қауіптер

Барлық медициналық араласулардың қауіптері бар. Торацентез емшарасының ең жиі кездесетін жағдайларына емшара аймағындағы жеңіл ауырсыну, тері астындағы кішігірім көгерулер немесе емшара кезіндегі уақытша жөтел ұстамалары жатады. Сирек болса да кездесетін жеңіл кеуде ауыруы немесе жөтел мұқият бақыланады.

Пневмоторакс – емшараның ең жиі кездесетін асқынуы және жағдайлардың 12-30%-ында байқалады. Алайда УДЗ бағыттауымен жасалған торацентездерде бұл көрсеткіш 3% деңгейіне дейін төмендейді. Бейнелеу технологияларының арқасында бұл қауіп 1% сияқты елеусіз деңгейлерге түсті. Пневмоторакс – иненің өкпе тініне тиюі нәтижесінде өкпе қабықшалары арасына ауа кіру жағдайы. Кішігірім ауа ағып кетулері әдетте өздігінен жазылады.

Басқа қауіптерге қан кету, инфекция, бауыр немесе көкбауырдың зақымдануы жатады. Эмпиема және басқа инфекциялар иненің инфекцияланған тін арқылы өтуі жағдайында пайда болуы мүмкін. Жылдам немесе көп мөлшерде сұйықтық шығарылса, өкпе ісінуі қаупі артады. Көкбауыр немесе бауыр пункциялары кездесуі мүмкін, бірақ кіші диаметрлі ине қолданылса, әдетте қан кету өздігінен тоқтайды.

Процедураның ықтимал қауіптері жалпы денсаулығыңызға және басқа факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Маман дәрігерлер тарапынан УДЗ бағыттауымен жүзеге асырылатын емшараларда бұл қауіптер барынша азайтылады. Дәрігеріңізден сіздің жағдайыңызда қандай қауіптердің орын алуы мүмкін екенін сұраңыз.

Торацентез туралы жиі қойылатын сұрақтар

Көптеген науқастар емшара алдында ұқсас уайымдарды бастан кешіреді. Ауырсыну бола ма, неше рет қайталауға болады, нақты қай жерден жасалады сияқты сұрақтар жиі қойылады. Бұл сұрақтарға нақты жауап беру емшара алдындағы уайымдарыңызды азайтуға көмектеседі.

Емшара алдында қолданылатын тері және өкпе қабықшасы аймағына жергілікті анестезия жасалады. Сондықтан емшара кезінде қатты ауырсыну сезбейсіз. Жансыздандырғыш дәрі қолданылғандықтан, адамның емшара кезінде ауырсыну сезінуі күтілмейді.

Тек ине кірген кезде жеңіл қысым немесе өкпе кеңейген кезде уақытша жөтел сезімі пайда болуы мүмкін. Алайда бұл жағдай емшараның табиғи бөлігі болып табылады. Сұйықтықты шығару адамның өзін жайлы сезінуін қамтамасыз етеді және ауырсыну тудырмайды.

Емшара аяқталғаннан кейін анестезия әсері кеткенде араласу аймағында жеңіл ауырсыну сезілуі мүмкін. Бұл жағдайда қарапайым ауырсынуды басатын дәрілерді қолдануға болады. Шын мәнінде, жеңіл ауырсыну немесе сезімталдық қалыпты жағдай және бірнеше күн ішінде өтеді.

Торацентез емшарасы плевралық сұйықтық қайталанғанда бірнеше күн аралықпен жасалуы мүмкін. Симптомдарды жеңілдету және емдеу процесіне қолдау көрсету мақсатында қажет болған жағдайда қайталануы мүмкін. Адамның симптомдарының азаюын қамтамасыз ету және денсаулық жағдайын бақылау үшін жасалатындықтан, бірнеше күн сайын қолданылуы мүмкін.

Алайда әрбір араласудың плевра қабықшасында жарақат тудыратынын ескеру қажет. Плевралық қабықшаларда жабысқақтар (спайка) дамыту қаупі бар екенін ұмытпау керек. Сондықтан дәрігеріңіз емшараның қайталануына мұқият шешім қабылдайды.

Үнемі сұйықтық жиналатын науқастарда баламалы емдеу әдістері қарастырылуы мүмкін. Мысалы, тұрақты катетер тағу немесе химиялық плевродез сияқты нұсқалар ойластырылуы мүмкін.

Торацентез қабырға аралықтарынан жүзеге асырылады. Локуляцияланған (бөлінген) сұйықтықтарда ине кіретін жер белгілі бір қабырға аралықтан жасалуы мүмкін. Еркін сұйықтықты дренаждау үшін таңдалатын кіру орны сұйықтықтың жоғарғы деңгейінен 1-2 қабырға аралық төменірек таңдалуы тиіс.

Ине кіретін тесіктің диафрагмаға тым жақын болмауына назар аударылады. УДЗ бағыттауымен сұйықтық ең көп жиналған қауіпсіз аймақ анықталады. Ине қабырғаның жоғарғы шекарасынан өтеді және қабырға астындағы тамыр және жүйке шоғырына зақым келтірілмейді.

Әдетте арқаның бүйір жағынан, жауырын тұсынан емшара жасалады. Науқастың отырған қалыпта болуы қабырғалар арасындағы қуыстарды кеңейтіп, инені енгізуді жеңілдетеді.

Науқастар әдетте емшарадан кейінгі 24 сағат ішінде жеңіл күнделікті әрекеттеріне орала алады. Алайда алғашқы күні ауыр физикалық күш салудан аулақ болу ұсынылады. Емшара аймағындағы таңғыштарды 24-48 сағат бойы қорғау инфекция қаупін азайту үшін маңызды.

Емшара жүзеге асқаннан кейін шамамен 2 күн бойы шаршататын қимылдар жасамау маңызды. Ауыр заттар көтеру сияқты қиын әрекеттерден аулақ болуыңыз керек. Қысқа уақытта жүзеге асатын қалпына келу адамның денсаулық жағдайына және жасына байланысты өзгеруі мүмкін.

Науқастардың көпшілігі сол күні жұмыс орнына немесе қалыпты күн тәртібіне орала алмайды. Демалуды қажет етесіз. Толық қалпына келу кезеңі орташа есеппен 1-2 аптаға созылады және бұл кезеңде жүйелі тыныс алу жаттығуларын жасауыңыз өкпеңіздің тез қалпына келуіне көмектеседі.

Қорытындылай келе: Торацентез

Торацентез алғашында күрделі болып көрінгенімен, шын мәнінде қауіпсіз және тиімді емшара. Сөзсіз, осы емшараның арқасында тыныс алудың қиындауы басылып, астарында жатқан ауруларға диагноз қойылуы мүмкін. Сондықтан дәрігеріңіз ұсынған жағдайларда бұл емшараны жасатуыңыз маңызды.

УДЗ бағыттауымен жасалған торацентездерде асқыну қаупі өте төмен. Әсіресе емшарадан кейін бірнеше күн демалуыңыз және назар аудару керек белгілерді бақылауыңыз жеткілікті.

Қорытындылай келе, торацентез өмір сүру сапаңызды тез жақсарта алады. Уайымдарыңыз болса, дәрігеріңізбен ашық сөйлесіңіз және дұрыс шешімді бірге қабылдаңыз.

Толық ақпарат және байланыс үшін форманы толтырыңыз!