Омыртқа хирургиясы — жұлын мен жүйке тамырларына, сондай-ақ осы нәзік жүйке тінін қаптайтын/қорғайтын омыртқаға жасалатын операцияларды және түрлі араласуларды қамтиды. Омыртқа мен жұлынның түрлі аурулары осы маңызды құрылымдарда құрылымдық, функционалдық және/немесе механикалық бұзылыстар туғызып, клиникалық ауруларға себеп болады. Омыртқа, жұлын және жүйке тамырлары көптеген ауру топтарының әсеріне ұшырайды, нәтижесінде негізінен ауырсыну, сондай-ақ салдану мен сезім жоғалту сияқты жүйке жүйесі қызметтерінің жоғалуы, омыртқа қимылдарының шектелуі және пішін бұзылулары түрінде клиникалық белгілер мен симптомдар пайда болады. Клиникалық тәжірибеде ең жиі кездесетін ауру топтарын мына түрде сұрыптауға болады:
Диск аурулары (бел және мойын грыжалары…)
Омыртқалар арасында орналасқан дискілердің механикалық түрде шамадан тыс жүктелуінен немесе жылдар бойы дегенеративтік әсерлер нәтижесінде пайда болады; аурудың дәрежесіне, пайда болу тәсіліне, орналасуына және клиникалық көрінісіне байланысты хирургиялық немесе хирургиялық емес түрлі емдеу қажет болады.
Жасы ұлғайған омыртқада пайда болатын дегенеративтік бұзылулар
Омыртқадағы сүйек, буын және жұмсақ тінде дамитын құрылымдық бұзылулар жұлын мен жүйке тамырларына қысым түсіруі салдарынан жүріс-тұрыс бұзылыстарына, қолдар мен аяқтардағы ауырсыну/қыжылдауға, қимыл қиындықтарына және функция жоғалуына әкеліп белгі беретін омыртқа каналының тарылуына немесе ұқсас клиникалық көріністерге әкелуі мүмкін.
Омыртқа, жұлын және жүйке тамырларының ісіктері
Бұл ісіктер алғашқы ісіктер немесе ағзаның басқа жерінен осы жерге таралған метастаздар болуы мүмкін. Кейбір науқастарда тек хирургиялық емдеу жеткілікті болуы және науқастың толық сауығуына қол жеткізілуі мүмкін; кейбір ісіктерде хирургиялық емге қосымша радиотерапия, химиотерапия және басқа да емдеу әдістері қолданылуы мүмкін.
Тамырлық аурулар
Жұлын ішілік қан кетулер, жұлынның тамырлық аурулары (тамыр шумақтары, фистулалар,…) кенеттен дамитын аурулар болып табылады және әдетте шұғыл диагностика мен емдеуді талап етеді.
Жарақаттар (жол апаттары, биіктен құлау,.. сияқты себептер)
Осындай себептерден туындайтын омыртқа сынықтары/ығысулары және үзілулері,…-ның туындатқан жұлын мен жүйке зақымдануы (ауыр салдану, күшті ауырсыну,…); омыртқаның беріктігінің және жүк көтеру мен қимыл қабілетінің бұзылуы (спиналдық тұрақсыздық) өмірде жиі кездесетін шұғыл жағдайлар болып табылады. Шұғыл диагностика мен емдеу кейде өмірді сақтап қалуы немесе ауыр мүгедектіктің алдын алуы мүмкін.
Балалардағы спиналдық аурулар
Туа біткен омыртқа мен жұлын ақаулары, деформациялар (омыртқа каналының ашық болуы, жұлын мен жүйке тамырларының қабықшаларының қап түзуі/сыртқа ашық болуы,.. жұлын ішіндегі аурулар/кисталар,…) да диагностикаға бағытталған жан-жақты және нәзік көзқарасты және емдеуді талап ететін аурулар болып табылады.
Инфекциялар мен абсцесстер
Әдетте шұғылдықты талап ететін, хирургиялық және/немесе дәрілік емдеуді қажет ететін қауіпті аурулардың қатарына жатады.
Ағзада таралған немесе басқа мүшеге қатысты ауру
Мысалы, ревматологиялық, метаболикалық аурулардың омыртқаны да зақымдауы омыртқаның деформациясына және пішін бұзылыстарына/спиналдық тұрақсыздыққа әкеліп, жұлын мен жүйке тамырларының қызметін бұзуы салдарынан прогрессивті ауыр клиникалық синдромдармен кездесеміз. Жан-жақты жоғары деңгейдегі диагностика және емдеу әдістерін талап ететін күрделі аурулар да біздің спиналдық орталығымыздың назар аймағына кіреді. Бұл аурулар өте қысқа уақыт ішінде (кенеттен/жедел басталатын, мыс. қан кетулер,…) дамуы мүмкін, сондай-ақ жылдарға/ондаған жылдарға созылатын өте ұзақ мерзімге (созылмалы/хроникалық ағымды, мыс. омыртқаның дегенеративтік аурулары…) таралуы мүмкін. Соған сәйкес белгілер мен симптомдар ауырсыну, жүріс-тұрыс бұзылыстары, қимыл шектелуі, пішін бұзылулары, күш жоғалуы, сезім жоғалуы, бұлшықет сына тәрізді жоғалуы (атрофия), қолдар мен аяқтардың жіңішкеруі, зәр мен нәжісті бақылау бұзылыстары сияқты өте кең ауқымда пайда болуы мүмкін. Осы кең ауру тобын ерте анықтау және тиімді емдеу үшін мұқият неврологиялық тексеру және ілгерілеген бейнелеу әдістері (жаңа буын Магниттік-резонанстық бейнелеу = МРТ және Компьютерлік томография = КТ…), электрофизиологиялық зерттеулер (ЭМГ, ЭПС…) қажет. Омыртқаны және жұлын/жүйке тамырларын зақымдайтын осы түрлі аурулар кезінде қажет болған жағдайда хирургиялық емдеу жүргізу арқылы өте жақсы, қуанышты нәтижелерге қол жеткізуге болады. Бұл салада да микронейрохирургияның артықшылықтарын пайдалану арқылы, әсіресе соңғы бірнеше ондаған жылда дамыған жаңа хирургиялық ойлау мен техникалық тәсілдерді қолдану арқылы науқастың ең аз зардап шегуі және ауруханада жатқан уақыты қамтамасыз етіліп, қазіргі ауруды ең жоғары дәрежеде емдеу мүмкін болады; жұлын мен жүйке тамырларының босатылуы және омыртқаның реконструкциясы мен тұрақтандырылуы тиімді түрде жүзеге асырыла алады.
