Өкпе обырына хирургиялық ота дегеніміз не? Қандай әдістер қолданылады?

Өкпе обырына жасалатын ота науқастардың тек 25%-ы ғана қол жеткізе алатын емдеу мүмкіндігі болғанымен, ерте кезеңде жасалғанда 80-90% табысқа жетеді. Алайда зерттеулер әрбір 5 науқастың тек 1-і ғана отаға жарамды екенін көрсетеді. Бұл мақалада өкпе обырын хирургиялық емдеу қашан қолданылатынын, қандай хирургиялық әдістер қолданылатынын, отаның қалай жасалатынын және өкпе обырын хирургиялық емдеудің артықшылықтарын сіздер үшін егжей-тегжейлі қарастырамыз.

Өкпе обырына хирургиялық ота дегеніміз не?

Өкпе обырына жасалатын ота – обырлы өкпе тінін хирургиялық жолмен ағзадан алып тастауға мүмкіндік беретін емдеу әдісі. Бұл ерте кезеңдегі өкпе обыры үшін ең тиімді тәсіл болып саналады және ісік бар аймақты толығымен жоюды көздейді.

Бұл хирургиялық әдіс ауру басқа мүшелерге тарамастан бұрын анықталған жағдайда қолданылады. Басқаша айтқанда, обыр жасушалары өкпе аймағынан кеуде қуысының ішіне немесе ағзаның басқа жерлеріне тарамаған болса, хирургиялық емдеу іске қосылады. Ісіктің ерте кезеңде анықталуы емдеудің табыстылығына тікелей әсер етеді.

Өкпе обырына ота жасауға жарамды деп танылу – маңызды мүмкіндік. Себебі науқастардың 80%-ында обыр тек 3-ші және 4-ші кезеңдерде анықталады, ал бұл кеш кезеңдерде отаның айтарлықтай пайдасы болмайды. Сондықтан ерте диагностика өмірлік маңызға ие.

Ота жасау үшін үш шарт

Өкпе обыры бар науқастарға ота жасау үшін үш жағдайдың бір мезгілде болуы қажет:

• Обырдың басқа мүшелерге тарамауы (метастаз бермеуі)
• Обырдың толығымен алынып тасталу мүмкіндігі
• Науқастың жүрек және тыныс алу функцияларының жеткілікті деңгейде болуы

Хирургиялық емдеу тек емдеу мақсатында ғана емес, сонымен қатар диагностикалық мақсатта да қолданылуы мүмкін. Әсіресе ауруға нақты диагноз қою немесе таралу жағдайын анықтау қажет болған кезде осы әдіс қолданылады.

Барлық ғылыми зерттеулер емдеудің табыстылығына әсер ететін ең маңызды фактор – ісікті ота арқылы обыр жасушаларын қалдырмай толығымен алып тастау екенін дәлелдеді. Шын мәнінде, хирургиялық араласудың көлемі ісіктің орналасуына және өкпенің қаншалықты сақталуы мүмкін екеніне байланысты өзгереді. Сондықтан әрбір науқасты жеке бағалау және соған сәйкес емдеу нұсқаларын анықтау қажет.

Өкпе обырын хирургиялық емдеу – кеуде аурулары, кеуде хирургиясы, патология, радиология, ядролық медицина және онкология мамандарының ынтымақтастығын талап ететін көпсалалы тәсіл. Бұл командалық жұмыс науқас үшін ең қолайлы емдеу жоспарын жасауды қамтамасыз етеді.

Өкпе обырын хирургиялық емдеу қашан қолданылады?

Хирургиялық араласу – ауру ерте кезеңде болғанда және ісік өкпемен шектелгенде бірінші кезектегі емдеу нұсқасы. Өкпе обырына ота жасау – тек аурудың ерте кезеңдерінде байқалғанда ғана қолданылатын әдіс. Әсіресе шағын жасушалы емес өкпе обыры диагнозы қойылған және алысқа тарамаған науқастарда ота бірінші кезектегі нұсқа болуы мүмкін.

Емдеу туралы шешімді медициналық онкология, радиациялық онкология, кеуде аурулары және кеуде хирургиясы мамандарынан тұратын көпсалалы топ қабылдайды. Бұл кеңесте науқастың рентген суреттері, биопсия нәтижелері, тыныс алу тесттері және жалпы жағдайы егжей-тегжейлі бағаланады.

Метастаз жағдайы

Обырдың басқа мүшелерге тарамауы – ота жасаудың бірінші шарты. Бұл жағдай жүргізілген тексерулер, әсіресе ПЭТ-КТ арқылы анықталады. Обыр тек өкпеде болса, сүйек, ми, бүйрек үсті безі, бауыр немесе басқа мүшелерде таралу болмаса, ота жасауға болады.

Өкпе обыры 4 түрлі кезеңде көрінеді және ота тек 1-ші және 2-ші кезеңдерде жасалады. Кейбір 3-ші кезеңдегі науқастарда да хирургиялық ем қарастырылуы мүмкін. Егер обыр алыс мүшелерге таралса, яғни 4-ші кезеңге жетсе, басымдық әдетте жүйелі дәрі-дәрмекпен емдеуге беріледі.

Ерте кезең деп аталатын топта ісік әлі кішкентай және лимфа түйіндеріне айтарлықтай тарамаған. Бұл топ – хирургиялық емдеу үшін ең идеалды үміткерлер және табысқа жету мүмкіндігі ең жоғары топ.

Ісіктің таралу дәрежесі

Ота жасау үшін ісіктің толығымен алынып тасталуы қажет. Егер обыр жанындағы басқа құрылымдардың ішіне еніп кетсе, оны толықтай алып тастау мүмкін болмауы мүмкін. Омыртқа, ірі тамырлар, қолқа, өңеш немесе жүрек сияқты құрылымдарға ісік жабысқан болса, ота жасалмайды.

Ісіктің көлемі, лимфа түйіндерінің жағдайы және айналадағы тіндерге таралуы егжей-тегжейлі бағаланады. ПЭТ-КТ және биопсия нәтижелері шешім қабылдау процесінде шешуші рөл атқарады. Егер ауру жергілікті дамыған кезеңге жетсе, яғни ісік өсіп, кеуде қабырғасына, қабырғаларға немесе тыныс жолына тірелсе, хирургиялық жоспар толығымен өзгереді.

Науқастың жалпы денсаулық жағдайы

Науқастың жүрек және тыныс алу функцияларының жеткілікті деңгейде болуы міндетті. Мұны анықтау үшін тыныс алу тесттері мен жүрек тексерулері жасалады. Жасалатын ота арқылы науқастың обырлы өкпе тінінің белгілі бір бөлігі алынып тасталатындықтан, жүрек және тыныс алу функциялары жеткілікті деңгейде болуы тиіс.

Науқастың тыныс алу қабілеті мен жалпы денсаулық жағдайы хирургиялық жарамдылық тұрғысынан маңызды. Егде жас өз алдына кедергі емес, бірақ қосымша аурулар қауіп тудыруы мүмкін. Науқастың жалпы өнімділік көрсеткіші бағаланып, хирургиялық жарамдылық анықталады.

Кейде ауру дамыған кезеңде болуы мүмкін немесе ісік өте үлкен болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда кеңес алдымен дәрі-дәрмекпен емдеу арқылы ісікті кішірейту, содан кейін ота жасау стратегиясын белгілей алады.

Өкпе обырын хирургиялық емдеу әдістері

Өкпе обырына жасалатын оталар екі негізгі тәсілмен жүзеге асырылуы мүмкін: ашық немесе жабық хирургия. Науқастардың 85%-ында жабық әдісті қолдануға болатынымен, 15%-дық топта ашық ота қажет болуы мүмкін. Хирургтың жабық оталардағы тәжірибесі артқан сайын бұл көрсеткіш те жоғарылайды.

Ашық хирургиялық әдіс

Торакотомия деп аталатын ашық хирургия кеуде қабырғасындағы қабырғалар арасынан жасалатын тілік арқылы жүзеге асырылады. Бұл әдісте хирург ота алаңын тікелей көзімен көреді және тіндерге қолымен араласа алады.

Тіліктің көлемі 15-20 см аралығында болады. Экартор деп аталатын арнайы құралмен қабырғалар ажыратылып, кеуде қуысына қол жеткізіледі. Ота ұзақтығы аурудың дәрежесіне қарай 2-5 сағатқа созылуы мүмкін. Ауруханада жату мерзімі орташа есеппен 5-7 күн шамасында.

Ашық хирургия әсіресе белгілі бір жағдайларда таңдалады. Әдетте 7-10 сантиметрден асатын үлкен ісіктерде немесе кеуде қабырғасына таралған ісіктерде қолданылады. Ісік негізгі тамырларды немесе бронхтарды қоршап алған, нәзік тамыр тігуді қажет ететін күрделі жағдайларда кең көру алаңын қамтамасыз етеді.

Бұрын жасалған өкпе отасы, ауыр инфекциялар немесе сәулелік терапия салдарынан тығыз жабысулар дамыған болса, ашық әдіс қауіпсіздеу болып табылады. Сонымен қатар, жабық ота кезінде күтпеген қан кету немесе техникалық қиындық туындаса, науқас қауіпсіздігі үшін секундтар ішінде ашық хирургияға көшуге болады.

Жабық хирургиялық әдіс (VATS)

VATS – кеуде қабырғасына 1-3 сантиметрлік кішкентай тіліктермен жүзеге асырылатын минималды инвазивті әдіс. Бұл тіліктер арқылы камера мен арнайы хирургиялық құралдар кеуде қуысына енгізіледі. Хирург монитордағы бейнелерді бақылай отырып, отаны аяқтайды.

Бір портты VATS әдісінде ота тек бір ғана кішкентай тілікпен жасалады. Технологиялық дамудың арқасында камераның өлшемі небәрі 5 миллиметрді құрайды. Сауығу мерзімі 2-3 күндей қысқа.

VATS әдісінің артықшылықтары өте айқын. Қабырғалар созылмай ота жасалғандықтан, отадан кейінгі ауырсыну айтарлықтай азаяды. Ауруханада жату мерзімі әдетте бірнеше күнге дейін қысқарады. Қан кетудің аздығы, инфекция қаупінің төмендігі және отадан кейінгі тыртықтың кішірек болуы – басқа да маңызды жетістіктер.

Роботтық хирургия

Da Vinci роботтық хирургия жүйесі адам қолының қозғалыс мүмкіндігінен асып түсетін қозғалыс ауқымын ұсынады. Робот қолдары 540 градусқа бұрылу қабілетіне ие. Хирург консольге отырып, жоғары ажыратымдылықтағы 3D бейне астында отаны жүзеге асырады.

Роботтық жүйеде 4 робот қолы болады. Олардың бірі камераны, қалғандары хирургиялық құралдарды ұстайды. Жүйе хирургтың қол дірілін құралдарға бермейді. Бейне 10-12 есе үлкейтіледі.

Роботтық хирургияның ең үлкен артықшылығы – лимфа түйіндерін тазартуда бейне көмегімен жасалатын оталардан гөрі табысты болуы және онкологиялық басымдық беруі. Ол аз ауырсыну, жылдам сауығу, минималды қан жоғалту және жақсырақ косметикалық нәтижелер ұсынады. Ауруханада жату мерзімі әдетте 2-3 күнге дейін қысқарады.

Алайда роботтық хирургия әрбір науқас үшін қолайлы болмауы мүмкін. Әсіресе ерте кезеңдегі өкпе обыры бар науқастарда таңдалады.

Өкпе обырына жасалатын ота түрлері

Ота түрі ісіктің орналасуы мен көлеміне қарай анықталады. Адам ағзасында оң және сол жақ болып екі өкпе бар. Оң өкпе 3 бөліктен (лоб), ал сол өкпе 2 бөліктен тұрады. Әр бөліктің ішінде өздерінің төменгі бөлімдері – сегменттері бар. Оң өкпеде барлығы 10, ал сол өкпеде 8 сегмент бар.

Сегментэктомия

Сегментэктомия өкпенің кішкентай бір сегментін алып тастауды қамтиды. Ісік шектеулі болған жағдайда таңдалады. Ерте кезеңдегі жағдайларда қолданылатын бұл әдіс арқылы сау өкпе тіні барынша сақталады.

Әсіресе 2 см немесе одан кіші ісіктерде тиімді нәтиже береді. Тыныс алу функциясы шектеулі науқастарда да қолдануға болады. Бұл әдіс өкпенің тыныс алу қабілетін шектеулі деңгейде төмендететіндіктен қауіпсіз болып табылады.

Соңғы жылдары обырдың өте ерте кезеңдерде анықталуының арқасында сегментэктомия танымалдылыққа ие болды. Лобэктомияның орнына тек ісік орналасқан сегмент қана алынып тасталады. Мұны "паренхиманы сақтайтын хирургия" деп атайды.

Лобэктомия

Лобэктомия – өкпе бөлігін (лобты) толығымен алып тастау процесі. Ісік бір бөлікті толық жауып тұрған жағдайда таңдалады. Ерте кезеңдегі науқастарда ең жиі қолданылатын ота түрі.

Науқастардың көпшілігінде ота осылай аяқталады. Оң өкпеде жасалса, оң жоғарғы, оң ортаңғы немесе оң төменгі лобэктомия деп аталады. Сол өкпеде болса, сол жоғарғы немесе сол төменгі лобэктомия деп аталады.

Обырлы бөлік толығымен алынып тасталады және өкпедегі ісіктің бар болуы айтарлықтай тазартылады. Отадан кейін қалған сау өкпе тіні қалыпты жұмысын жалғастырады.

Билобэктомия

Билобэктомия – екі өкпе бөлігін бірге алып тастау. Бұл ота тек оң өкпеде ғана жасалуы мүмкін. Жоғарғы және ортаңғы бөлік алынса, жоғарғы билобэктомия, төменгі және ортаңғы бөлік алынса, төменгі билобэктомия деп аталады.

Сол жақтағы 2 бөлікті алып тастағанда бүкіл өкпе алынғандықтан, мұны билобэктомия деп атамайды. Бұл жағдай пневмонэктомия деп аталады.

Пневмонэктомия

Пневмонэктомия – өкпелердің бірін толығымен алып тастау процесі. Обыр мүшелердің бірін толығымен қоршап алған жағдайда таңдалады. Бұл күрделі процедура және әрбір науқас үшін қолайлы емес.

Обыр негізгі тыныс жолына немесе негізгі бір тамырға орналасқан жағдайларда оң немесе сол өкпенің толығымен алынуы қажет болуы мүмкін. Екінші өкпенің сыйымдылығы жеке өзіне жеткілікті болған жағдайларда қолданылуы мүмкін.

Науқастың тыныс алу және жүрек функцияларының жеткілікті болуы міндетті. Бір өкпемен өмір сүру науқастың күш-қуат қабілетін төмендетеді, сондықтан бұл хирургтар ең көп қашқақтайтын сценарий.

Өкпе обырын хирургиялық емдеудің артықшылықтары мен қауіптері

Ерте кезеңде анықталған өкпе обырында хирургиялық емдеу – аурудан толығымен құтылу мүмкіндігін ұсынатын жалғыз әдіс. Табыс көрсеткіштері аурудың кезеңіне, ота техникасына және науқастың жалпы жағдайына байланысты өзгереді.

Хирургиялық емдеудің табыс көрсеткіштері

1-ші кезеңдегі науқастарда 5 жылдық өмір сүру болжамы 60-80% аралығында. 2-ші кезеңде бұл көрсеткіш 40-60% деңгейіне дейін төмендейді. Ерте кезеңде анықталған және ота жасалған науқастардың көпшілігі бұл аурудан толығымен құтыла алады.

Ота арқылы емделген науқастарда аурудан құтылудың орташа көрсеткіші екінің бірінде кездеседі. Ерте кезеңде анықталған және хирургиялық жолмен табысты емделген жағдайларда сауығу көрсеткіштері 80-90%-ға жетеді.

Отадан кейін кейбір науқастарда бақылау кезінде қайталану болса да, өмір сүру ұзақтығы ота жасатпағандарға қарағанда әлдеқайда ұзақ. Сондықтан хирургиялық емдеу мүмкін болған науқастарда міндетті түрде қарастырылуы керек.

Ота ұзақтығы

Отаның ұзақтығы қолданылатын хирургиялық типке байланысты өзгереді, бірақ орташа есеппен 2-5 сағатқа созылуы мүмкін. Жабық әдіс тәжірибелі хирург тарапынан қолданылса, әдетте 1-3 сағат ішінде аяқталады.

Үлкен және маңызды мүшелерге жақын ісігі бар науқастардың оталары әдетте ашық әдіспен жасалады және ота ұзақтығы 4-6 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Сонымен қатар, анестезия процесі кеуде хирургиясында егжей-тегжейлі болып келеді және 30 минут пен 1 сағат аралығында өзгереді.

Сауығу процесі

Науқастар отадан кейін 3-12 күн ішінде (орташа 5 күн) сауығып, ауруханадан шығарылады. Жабық ота жасалған науқастар әдетте 3-4 күн ішінде шығарылса, ашық оталарда бұл мерзім 5-7 күнге дейін жетуі мүмкін.

Отадан кейінгі алғашқы бірнеше аптада демалу және физикалық белсенділікті шектеу қажет. Толық сауығу процесі 4-8 апта аралығында өзгеруі мүмкін. Ашық өкпе отасынан кейінгі сауығу мерзімі 4-6 апта аралығында.

Науқас отадан кейін жансақтау бөлімінде екі күн жатып, жүйелі түрде бақыланады. Екі күннен кейін науқас өзін жақсы сезінгенде қалыпты палатаға ауыстырылады. Науқастардың алғашқы 3 айда қарқынды күш түскенде оңай шаршау сияқты шағымдары болса да, 6 айдан кейін отаға дейінгі өнімділіктеріне қайта оралғаны байқалады.

Ықтимал қауіптер мен асқынулар

Өкпе обырына ота жасалғаннан кейін науқастардың 5-30%-ында әртүрлі асқынулар байқалады. Әсіресе отадан кейінгі жүрек ырғағының бұзылуы 5-15% аралығында. Науқастардың 4-25%-ында өкпе қабынуы (пневмония) орын алады.

Лобэктомия процедурасы үшін берілген қауіп 2-3% шамасында. Ең жиі жасалатын ота – лобэктомияның өлім қаупі 2% деңгейінде. Пневмонэктомия сияқты үлкенірек оталарда және қосымша аурулар болса, қауіп 6% шамасына дейін көтеріледі.

Ота кезінде және одан кейінгі 30 күн ішінде өмірлік қауіп сегментэктомия үшін орташа 1%, лобэктомия үшін 2%, сол өкпені толығымен алып тастау үшін 4%, оң өкпені толығымен алып тастау үшін 6% шамасында. Бұған қоса инфекция, қан кету, ауа ағуы сияқты асқынулар байқалуы мүмкін.

Өкпе обырына хирургиялық ота туралы жиі қойылатын сұрақтар

Науқастар ота процесінде көптеген сұрақтармен бетпе-бет келеді және бұл сұрақтарға нақты жауап алу емдеу туралы шешім қабылдауды жеңілдетеді.

Өмір сүру ұзақтығы тікелей аурудың қай кезеңде анықталғанына байланысты. Ерте кезеңде диагноз қойылған науқастарда ота сәтті өтсе, 92% жағдайда толығымен құтылу мүмкіндігі бар. Кейбір түрлерінде бұл көрсеткіш 100%-ға дейін жетуі мүмкін.

Бірінші кезеңдегі науқастарда отаның табыстылық көрсеткіші 73% деңгейінде. Екінші кезеңде 46% табысқа қол жеткізіледі. Ота жасалмаған жағдайларда бұл көрсеткіштер 5%-дан төмен.

Әсіресе ерте кезеңдегі науқастарда отадан кейінгі өмір сүру болжамы 85-92% аралығында. Емдеу және ота процесі жақсы жүрсе, 30 айдан 5 жылға дейінгі өмір сүру мерзіміне қол жеткізуге болады. Егер науқас мүлдем емделмесе, өмір сүру мерзімі 5-6 ай деп айтылуы мүмкін.

Дегенмен, дамыған кезеңдерде бұл көрсеткіш біртіндеп азаяды. Барлық кезеңдерді ескерсек, өкпе обыры бар науқас орташа есеппен 8 ай өмір сүреді.

Ота жасау үшін үш негізгі шарт қарастырылады. Біріншісі, обырдың тарамаған жағдайы қажет. Таралған өкпе обырында ота жасалмайды. Бұл жағдайдың кейбір ерекшеліктері бар, мысалы, мида жалғыз метастаз болып, оның емі аяқталған болса.

Екіншісі, жүрек және тыныс алу функциялары қолайлы науқастарда қарастырылуы мүмкін. Ота алдында тыныс алуы өте нашар науқастарда операция жасалмайды. Ол үшін тыныс алу функциясының тесті және қажет болса, жаттығу тесті арқылы өлшеу жүргізіледі.

Соңғы 6 ай ішінде жүрек талмасын өткерген немесе жүрек жеткіліксіздігі бар науқастарда операция қаупі жоғары. Кардиолог маман тарапынан жасалған бағалаулардан кейін жүрек жағынан операцияға кедергі болатын жағдай болмаса, ота жасалады.

Үшіншісі, обырлы аймақты толығымен алып тастауға болатын науқастарда қолданылады. Өкпедегі обыр толығымен алынып тасталмайтындай етіп жүрек, өңеш, омыртқа сияқты айналадағы тіндерге таралған болса, ота арқылы табысқа жету мүмкін емес.

Ота ұзақтығы қолданылатын әдіске байланысты өзгереді. Жабық ота әдісімен операцияға алынған науқастың орташа ота ұзақтығы 2-3 сағат аралығында өзгереді. Тәжірибелі хирург тарапынан жасалса, әдетте қысқа уақытта (1-3 сағат) аяқталады.

Ашық оталарда жағдай 2,5-3 сағатпен шектелуі мүмкін. Үлкен және маңызды мүшелерге жақын ісігі бар науқастардың оталары әдетте ашық әдіспен жасалады және ота ұзақтығы 4-6 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Егде жастағыларда өкпе обырына ота жасау орташа 5 сағатты көрсетуі мүмкін.

Науқастар ота алдында анестезия алады және отадан кейін әдетте бір түн сақтық мақсатында жансақтау бөлімінде қонақ етіледі. Жабық оталардан кейін 3 немесе 4 күн ауруханада жату қажет. Ашық оталардан кейін 5-7 күн ауруханада жату қарастырылған.

Ота аймағында жиналған сұйықтық пен ауаны сыртқа шығару үшін кеуде түтігі (дренаж) тағылады. Жабық әдістермен ота жасалған науқастарда дренаж әдетте 2-3 күн ішінде алынады және науқас ауруханадан шығарылады.

Көптеген науқастар операциядан кейінгі 3-4 апта ішінде көлік жүргізу, кеңсе жұмысына оралу сияқты қалыпты күнделікті әдеттеріне орала алады. Өкпе отасынан кейінгі сауығу процесі орташа есеппен екі ай.

Қорытындылай келе: Өкпе обырын хирургиялық емдеу

Өкпе обырына жасалатын ота – ерте кезеңде анықталғанда сізге толық сауығу мүмкіндігін ұсынатын ең тиімді емдеу әдісі. Науқастардың тек төрттен бірі ғана отаға жарамды болғанымен, егер сізде бұл мүмкіндік болса, табыс көрсеткішіңіз өте жоғары.

Ота түрі мен әдісі ісігіңіздің орналасуы мен көлеміне қарай анықталады. Жабық хирургия техникаларының арқасында қысқа уақытта сауығып, қалыпты өміріңізге орала аласыз.

Ерте диагностика өмірлік маңызға ие. Тұрақты денсаулық тексерулерінен өту арқылы ауруды ерте кезеңде анықтау мүмкіндігіңізді арттыра аласыз. Маман топ тарапынан бағалануыңыз сізге арналған ең қолайлы емдеу жоспарын жасауды қамтамасыз етеді.

Егжей-тегжейлі ақпарат және байланыс үшін форманы толтырыңыз!