Бел Ығысуы

Омыртқа – омыртқа деп аталатын бір-біріне жалғасқан сүйектер қатарынан тұрады. Ересек адамдардың шамамен 5%-ында белдің ең төменгі омыртқаларының жоғарғы және төменгі буындарын жалғайтын сүйек бөлігінде даму сынығы пайда болуы мүмкін. Бұл сынық омыртқаның бір немесе екі жағында бірден болуы мүмкін. Әдетте өте қозғалмалы белдің төменгі омыртқаларына артық жүктеме түсуінен пайда болатын “стресс сынықтары”. Бұл сынықтарды “спондилолиз” деп атайды. Бұл аймақ өте қозғалмалы болғандықтан, бұл сынықтар көп жағдайда жазылмауы мүмкін. Алайда бұл сынықтар әдетте жасөспірім жаста ауырсыну туғызғанымен, ересек жаста елеулі мәселе тудырмауы мүмкін. Кейбір науқастарда сынық себебінен үстіңгі омыртқалар астыңғы омыртқаға қарағанда алға қарай ығысуы мүмкін. Бұл жағдайды да “бел ығысуы” немесе “спондилолистез” деп атайды. Спондилолистез ығысу шамасына байланысты одан да күрделі мәселелерге әкелуі мүмкін. Осындай сынық салдарынан болатын “бел ығысулары” медициналық терминологияда “истмикалық спондилолистез” деп аталады және әдетте L5 омыртқаның S1 омыртқаның үстінде ығысуы түрінде байқалады. Бел ауырсынуымен дәрігерге жүгінген науқастардың 5-тен 10%-ында бел ығысуы анықталған.

Бел ығысуының тағы бір түрі – омыртқа мен оның айналасындағы байламдық тіндердің қартаюы нәтижесінде туындайтын тозу салдарынан, әдетте 40 жастан асқандарда байқалатын “бел ығысуы”. Бұл мәселе медициналық терминологияда “дегенеративтік спондилолистез” деп аталады. Қартаю мен тозуға байланысты пайда болатын бел ығысуы әдетте L4 омыртқаның L5 үстінде алға қарай ығысуы болып табылады. Бел ығысуына көбінесе “тар канал да қатар жүреді.

Белгілері қандай?

Стресс сынықтары (спондилолиз) әрқашан клиникалық белгі бермеуі мүмкін. Кейде басқа себептермен түсірілген бел рентген суреттерінде кездейсоқ анықталуы мүмкін. Егер клиникалық белгілер бар болса, олар бел ауырсынуы, жамбас еттеріндегі ауырсыну, бел бұлшықеттерінің тартылуы және сирек жағдайда аяқтарда ұю мен ауырсыну (сиатикалық ауырсыну) және аяқтардағы күш жоғалуы түрінде көрінуі мүмкін. Ауырсыну әдетте тік тұрғанда, жүргенде және басқа белсенділіктер кезінде күшейіп, демалғанда азаяды.

Диагноз қалай қойылады?

Дәрігеріңіз шағымдарыңызды тыңдап, тексеру жүргізгеннен кейін спондилолизге немесе истмикалық спондилолистезге күдік келтірсе, суреттеріңізді сұрайды. Алайда жай рентгенограммаларда стресс сынығы (спондилолиз) көрінбеуі мүмкін. Бұл жағдайда дәрігеріңіз әлі де сынықтан күдіктенсе, сцинтиграфия және/немесе КТ тағайындауы мүмкін. Егер бұл зерттеулермен сынық анықталса, емдеу жоспарын құру үшін МРТ қажет деп табуы мүмкін. Сондай-ақ ығысуы бар және аяғында ауырсыну және/немесе ұю болатын науқастарда жұлын мен жүйке тамырларын бағалау үшін МРТ қажет болуы мүмкін. Егер сізде истмикалық спондилолистез болса, ығысу шамасына қарай 1-дәрежеден 4-дәрежеге дейінгі ауырлық дәрежесі анықталады. Дегенеративтік спондилолистезді диагностикалау үшін де жай рентгенограммалар мен МРТ зерттеуі арқылы бағалау жүргізіледі. Бел ығысуының бұл түрінде әдетте сцинтиграфия мен КТ қажет болмауы мүмкін.

Емдеу әдістері қандай?

Егер шағымдарыңыз тек бел ауырсынуынан тұрса, ығысу шамаңыз ауыр болмаса және дәрігеріңіз тексеру мен зерттеулерде жүйке қысылуы мен зақымдалуын елеулі деп ойламаса, алғашқы таңдалатын емдеу әдісі – операциялық емес емдеу әдістері. Бұл әдістер демалыс, ауырсынуды басатын және қабынуға қарсы дәрілер, уақытша корсетті қолдану және физиотерапия әдістерінің бірі немесе бірнешеуі болуы мүмкін. Ауырсыну жалғасса, таңдалуы мүмкін басқа әдіс – сынық аймағына және омыртқаларды жалғайтын буындарға (фасеттік буындар) жасалатын стероидтық және аймақтық ауырсынуды басатын инъекциялар болуы мүмкін. Бел ауырсынуымен бірге жүйке қысылуына байланысты аяқтағы ауырсыну мен ұю болса, эпидуралдық немесе форамениалдық инъекциялар қосылуы мүмкін. Стресс сынығында (спондилолиз) ауырсыну әдетте осы емдеулер арқылы жазылады. Алайда мұндай науқастарда сынықтың толық бітуі әрқашан бола бермеуі мүмкін. Ауырсыну өткеннен кейін сынықтың бітпеуі қауіп туғызбайды. Әдетте бұл науқастарда үлкен жаста елеулі ығысу болуы күтілмейді. Дегенмен, бұл науқастарды кейде рентгенографиялық зерттеулермен бақылау қажет болуы мүмкін.

Хирургиялық емдеу қашан қажет болуы мүмкін?

Операциялық емес емдеу әдістерімен шағымдары өтпейтін науқастарда хирургиялық емдеу қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар ығысу себебінен жұлын қысылып, бұл елеулі неврологиялық бұзылыстарға (аяқтың салбырауы, зәр ұстай алмау) әкеліп соқса, ерте хирургиялық араласу да қажет болуы мүмкін. Спондилолизде екі түрлі хирургиялық емдеу қолданылуы мүмкін. Олардың біріншісі – сынық орнын түзету. Басқа әдіс – спиналды фузия жасау. Истмикалық спондилолистезде таңдалатын хирургиялық әдіс – спиналды фузия. Сонымен қатар жұлын қысылуы болса, оны жеңілдету үшін қысатын орындар тазаланады. Операция алдынан, артынан немесе екі жағынан жасалуы мүмкін. Бекіту материалдары қолданылуы мүмкін. Операциядан кейін жақсы реабилитация бағдарламасымен бірге емделу жүзеге асады.