Ми Ісіктері

Ми ісіктері жаңа туған нәрестеден (туғаннан кейінгі алғашқы бір ай кезеңі) бастап қарт жасқа дейінгі барлық жас топтарында кездесуі мүмкін; алайда жас топтарына қарай ісіктің түрі, орналасуы, жиілігі және ағымы айтарлықтай ерекшеленеді. Балалық шақта ми ісіктері қан ісіктерінен (лейкоз) кейін ең жиі кездесетін ісіктер болып табылады. Бұл кезеңде көбінесе ми тінін құрайтын жасушаларға тән ісіктер жиі кездеседі; басқа мүше және жүйелерге тән ісіктердің метастаздарына сирек кездеседі. Балалар жасында ең жиі астроцитомалар, медулломабластомалар, ми сабағының глиомалары және эпендимомалар пайда болады, және бұл ісіктер жиі артқы бас сүйек шұңқырында орналасады. Ересек кезеңде және жас ұлғайған сайын кездесетін ісік түрі өзгереді және жиірек ми тінінен шығатын ісіктер (ең жиі жоғары дәрежелі глиалық ісіктер, мыс. глиобластома мультиформе, оның сыртында ми қабығынан шығатын және үлкен бөлігі (%90-ы) қатерсіз/селім болатын менингиомалар, гипофиз безінің аденомалары, бас сүйек жүйке түбірлерінен шығатын қатерсіз ісіктер, мыс. акустикалық нейриномалар) және метастаздар қатар байқала бастайды. Генетикалық және қоршаған ортаның көптеген факторлары ми ісігінің пайда болуында әсер ететіні белгілі. Ойланылған қоршаған орта факторлары арасында иондаушы сәулелену, электромагниттік өрістер, пестицидтер, нитроз қосылыстары, вирустар және басқа инфекция агенттері, бұрын өткен бас жарақаты және тамақтану әдеттері жатқызылуы мүмкін.

Ми ісіктерінің ішінде менингиомалар (барлық жағдайлардың шамамен %15-20-сын құрайды) көбінесе қатерсіз ісіктер болып табылады және жақсы хирургиялық операция арқылы толық алынғанда пациент толық сауығуы мүмкін, бірақ кейде ісіктің орналасуы операцияны қиындатуы мүмкін. Төмен дәрежелі (grade 1) астроцитомалар (мыс. пилоцитарлық астроцитома), эпендимомалар, гипофиз безінің аденомаларының көпшілігі де толық алынғанда, пациент әдетте үнемі сауығатын, қолайлы жағдайлар болып табылады. Алайда, қатерлілік дәрежесі жоғары қатерлі ми ісіктерінде хирургия негізгі болғанымен, толық сауығу мүмкін емес. Бұл шешілмейтіндіктің себебін, кестенің бір бөлігіне қарап, қысқаша былай түсіндіруге болады: мыс. ми ісіктерінің ішінде ең жаман/қатерлі ағымы бар ісіктердің бірі болып табылатын глиобластома мультиформе жағдайында ісіктің орталығындағы жасушалардың барлығы ісік жасушалары болады (1:1 қатынас); ісіктің орталығынан концентрлі шеңберлер бойымен алыстаған сайын ісік жасушасының үлесі төмендейді, бірақ ісіктен өте алыста, мыс. қарама-қарсы ми жарты шарында (гемисферада) да ісік жасушасы кездеседі; жетілдірілген бейнелеу әдістерінде және хирургия кезінде толық қалыпты көрінетін ми тінінде де өте төмен үлесте (мыс. 1:1000 қатынас) болса да ісік жасушасы бар.

Бұл жағдай глиобластома мультиформенің ми аумағының жергілікті бір бөлігінің емес, миының бүкіл ауруы екенін көрсетеді. Сондықтан, бұл ісіктердің gross/макроскопиялық толық резекциясы дегеніміз — операция кезінде көрінетін/ми тінінен ажыратылатын ісіктің бүкіл бөлігін (хирургиялық микроскоп көмегімен) алу дегенді білдіреді; бірақ өкінішке орай, бұл аймақтың сыртында да ісік жасушалары болғандықтан, біраз уақыттан кейін ісік қайталанады. Ми ісіктерінің клиникалық белгілері мен көріністері өте кең ауқымды. Алайда, осы белгілер мен көріністерді белгілі топтар/тақырыптар астында жинау қажет болса:

• Бас сүйек ішіндегі қысымның артуына байланысты пайда болатын белгілер мен көріністер (Бас ауруы, жүрек айну-құсу, көру бұзылыстары, санасының бұлыңғырлануы және жоғалуы…);
• Неврологиялық нақты функциялардың зақымдалуы/жоғалуы (Фокальды неврологиялық дефициттер, мыс. қолда, аяқта күштің жоғалуы, сөйлеу бұзылыстары, мінез-құлық/тұлға өзгерістері…);
• Ұстама ұстамалары (Эпилепсия шабуылдары…) ең жиі пайда болатын белгілер мен көріністерді құрайды.

Ми ісіктерінде диагнозды ерте қою өте маңызды. Осы мақсатта қолданылатын жетілдірілген бейнелеу құралдары (Магниттік-резонанстық бейнелеу…) бар. Бұл зерттеулерді де қажет болған жағдайда, тиісті пациентке және дұрыс түрде жүргізу мағыналы. Диагноз қойылған кезде, емдеу жоспарын және стратегиясын құру мақсатында әртүрлі жетілдірілген зерттеулер жүргізілуі мүмкін. Ми ісіктерін емдеуде негізгі ісікті хирургиялық жолмен алып тастау (хирургиялық резекция) болып табылады. Алайда, емдеу жоспарын жасау кезінде ісіктің ықтимал түрі, көлемі және таралуы, пациенттің жалпы және неврологиялық жағдайы, пациенттің қалаулары ескерілуі тиіс. Хирургиядан басқа, ми ісіктерін емдеуде радиотерапия, химиотерапия және кейбір эксперименталдық кезеңдегі емдеулер де қолданылады.