Өкпе қабынуы (Пневмония) дегеніміз не? Белгілері қандай? Диагностикасы мен емі қалай жүргізіледі?

Өкпе қабынуы – өкпедегі ауа қапшықтарының бактериялар, вирустар немесе саңырауқұлақтар әсерінен қабынатын ауыр ауру. Инфекция түскенде ауа қапшықтары сұйықтыққа немесе іріңге толып, тыныс алуды қиындатады. Бұл мақаладан өкпе қабынуы дегеніміз не, оның белгілері қандай, жұқпалы ма деген сұрақтарға жауап таба аласыз. Сондай-ақ, дене қызуынсыз өтетін өкпе қабынуының белгілері, себептері, диагностика әдістері мен емдеу жолдары туралы толық ақпарат аласыз.

Өкпе қабынуы (Пневмония) дегеніміз не?

Өкпе қабынуы қалай анықталады?

Пневмония – медицина тілінде өкпе тініндегі ауа қапшықтарының микроорганизмдермен қабынуынан туындайтын инфекциялық ауру. Бұл қапшықтар әдетте ауаға толы болуы керек, бірақ пневмония кезінде олардың іші сұйықтыққа немесе іріңге толады. Осылайша оттегі алмасуы қиындап, тыныс алуыңыз ауырлайды.

Дүние жүзінде жыл сайын шамамен 450 миллион адамға пневмония диагнозы қойылады. Бұл науқастардың шамамен 4 миллионы қайтыс болады. Елімізде жылына шамамен 90 мың пневмония науқасына диагноз қойылады. Әсіресе, ауруханада және жансақтау бөлімінде жататындай ауыр халдегі науқастардың шамамен 50 пайызы қайтыс болады.

Өкпе қабынуы дегеніміз не деген сұрақтың жауабы қарапайым: бұл өкпеңіздің қорғаныс жүйесін бұзатын микробтар тудыратын өкпенің ауыр қабынуы. Ең жиі кездесетін себебі – бактериялар, әсіресе Streptococcus pneumoniae деп аталатын пневмококк бактериясы. Сонымен қатар, вирустар және сирек жағдайда саңырауқұлақтар да бұл ауруға әкелуі мүмкін.

Өкпе қабынуының түрлері қандай?

Өкпе қабынуы инфекцияның қай жерде дамығанына және қандай микроорганизмнің қоздырғыш екеніне қарай әртүрлі түрлерге бөлінеді:

Қоғамдық пневмония: Күнделікті өмірде кездесетін микробтардан дамитын ең жиі кездесетін түрі

Ауруханаішілік пневмония: Ауруханаға жатқаннан кейін 48 сағат ішінде пайда болады және әдетте антибиотиктерге төзімді бактериялардан туындайды

Желдеткішпен байланысты пневмония: Тыныс алу аппаратына қосылған науқастарда дамиды және тыныс алу түтіктерінің бактериялармен ластануы нәтижесінде пайда болады

Аспирациялық пневмония: Ауыз, тамақ немесе асқазан құрамының тыныс алу жолдарына кетуінен пайда болады

Атипті пневмония: Классикалық белгілер көрсетпейтін, жеңілдеу өтетін түрі

Саңырауқұлақтық пневмония: Иммундық жүйесі әлсіз адамдарда пайда болатын сирек, бірақ ауыр түрі

Вирустық пневмония: Тұмау, RSV және коронавирус сияқты вирустар тудыратын инфекциялар

Кімдер қауіп тобында?

Өкпе қабынуы кез келген жас тобында кездессе де, кейбір топтар көбірек қауіпке ұшырайды. Әсіресе 5 жасқа дейінгі балалар мен 65 жастан асқан ересектерде ауру жиі кездеседі. Елімізде 0-4 жас аралығындағы балаларда өкпе қабынуы өлім себептерінің ішінде бірінші орында тұр.

Созылмалы ауруы барлар да жоғары қауіп тобында. ӨСОА (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы), өкпе обыры сияқты өкпе аурулары, жүрек жеткіліксіздігі, бүйрек аурулары, бауыр проблемалары және қант диабеті өкпе қабынуы қаупін арттырады. Темекі шегетіндер, жақында анестезиямен ота жасалғандар және иммундық жүйесі әлсіз адамдар да қауіп астында.

Пневмококктар әсіресе балабақша және мектеп жасындағы балалардың мұрны мен тамағында жиі кездеседі. Балалар өздері ауырмаса да, отбасы мүшелеріне тасымалдап, үй ішінде өкпе қабынуын тудыруы мүмкін.

Өкпе қабынуы неден болады?

Өкпе қабынуы – жұқпалы ауру және микроорганизмдер көбінесе тыныс алу жолы арқылы адамнан адамға тарайды. Инфекция жұқтырған адам жөтелгенде, түшкіргенде немесе сөйлегенде ауаға шашыраған тамшыларды жұтқанда микробтар өкпеңізге жетеді. Жабық және желдетілмеген ортада кішкентай бөлшектер ұзақ уақыт ауада қалып, жұғу қаупін арттырады.

Бактериялық себептер

Бактериялар – ересектерде өкпе қабынуына әкелетін ең жиі қоздырғыштар. Streptococcus pneumoniae қоғамда кездесетін науқастардың 50%-ында инфекция тудырады. Бұл бактерия әсіресе 65 жастан асқан адамдарда ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.

Haemophilus influenzae және Mycoplasma pneumoniae басқа да маңызды бактериялық қоздырғыштар болып табылады. Mycoplasma атипті пневмонияны тудырады және әдетте жеңіл белгілермен өтеді. Legionella pneumophila – кондиционерлі ортада өмір сүретін бактерия. Klebsiella pneumoniae болса, алкоголь қолданатын адамдарда жиі кездеседі.

Вирустық себептер

Вирустар, әсіресе балаларда өкпе қабынуының маңызды себептері болып табылады. Алғашқы екі жаста вирус тудырған пневмония жиілігі 80%-ға дейін жетеді. Бес жастан асқан балалардың өзінде пневмонияның үштен біріне вирустар жауапты.

Инфлюэнца (тұмау) вирусы, RSV (респираторлық синцитиальды вирус), риновирус және аденовирус ең жиі кездесетін вирустық қоздырғыштар. COVID-19-ға себеп болатын SARS-CoV-2 вирусы да өкпе қабынуына әкелуі мүмкін. Балалар арасындағы пневмонияның 14-35%-ына тек вирустар жауапты.

Саңырауқұлақ инфекциялары

Саңырауқұлақтар тудырған пневмония өте сирек кездеседі және әдетте иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда байқалады. Pneumocystis jirovecii – ЖИТС науқастарында жиі кездесетін саңырауқұлақ түрі. Histoplasma capsulatum және Aspergillus түрлері басқа да саңырауқұлақ қоздырғыштарына жатады.

Қауіп факторлары

Өкпе қабынуы дамуы үшін өкпенің қорғаныс механизмдерінің бұзылуы қажет. Темекі шегу бұл қорғаныс жүйесін бұзады және шырышты тазартуды азайтады. Күніне 10-20 темекі шегу өкпе қабынуы қаупін 2,3 есе, 20-дан астам темекі 2,9 есе арттырады.

Егде жас – пневмония үшін маңызды қауіп факторы. 65 жастағы ересектер арасында пневмония себебінен ауруханаға жату жиілігі әр 100 000 адамға шаққанда шамамен 2000-ды құрайды. ӨСОА, астма, диабет, жүрек жеткіліксіздігі сияқты созылмалы аурулар қауіпті жоғарылатады. Алкогольді шамадан тыс қолдану (күніне 80 грамнан астам) аспирация қаупін арттырады және иммунитетті басады.

Халық тығыз орналасқан жағдайлар, ауа сапасының нашарлығы, үй ішіндегі отынды пайдалану және суық-ылғалды климат – қоршаған ортаның қауіп факторлары. Кедейлік, денсаулық сақтау қызметтеріне шектеулі қолжетімділік және вакцинацияның жеткіліксіздігі де пневмония жиілігін арттыратын әлеуметтік-экономикалық факторлар болып табылады.

Өкпе қабынуының белгілері қандай?

Белгілер адамнан адамға өзгереді және инфекцияның түріне, жасыңызға, иммундық жүйеңіздің күшіне байланысты әртүрлі көрінеді. Кейбір науқастарда симптомдар кенеттен басталса, басқаларында біртіндеп дамиды.

Жалпы белгілер

Жоғары дене қызуы – өкпе қабынуының ең айқын белгісі. Дене температураңыз 38°C-тан асады және онымен бірге қалтырау мен тоңу жүреді. Жөтел басында құрғақ болуы мүмкін, бірақ кейінгі күндері қақырықты болады. Сары, жасыл немесе қоңыр түсті қақырық бактериялық инфекцияны білдіреді.

Тыныс алудың қиындауы өкпедегі ауа қапшықтарының сұйықтыққа толуынан дамиды. Оттегі алмасуы азайып, қалыптыдан тезірек тыныс аласыз. Кеудедегі ауырсыну әсіресе терең тыныс алғанда немесе жөтелгенде шаншу түрінде сезіледі. Бұл ауырсыну өкпе қабығының да зақымданғанын көрсетеді.

Әлсіздік пен шаршау барлық науқастарда дерлік кездеседі. Денеңіз инфекциямен күресу кезінде энергия жұмсайды және күнделікті істеріңізде өнімділіктің айтарлықтай төмендеуін сезінесіз. Сонымен қатар бас ауруы, бұлшықет және буын аурулары, тәбеттің болмауы да жиі кездесетін белгілер.

Дене қызуынсыз өтетін өкпе қабынуының белгілері

Дене қызуысыз да өкпе қабынуы болуы мүмкін. Әсіресе егде жаста, иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда немесе кортизон қолданатындарда ауру қызусыз өтеді. Күнделікті созылатын терең жөтел, тыныс алғанда тез шаршау, баспалдақпен көтерілгенде ентігу – осы жағдайдың белгілері.

Кеуде тұсында қысым сезімі, айқын әлсіздік және қалыптыдан көбірек ұйықтауға бейімділік байқалуы мүмкін. Егде жастағыларда сананың шатасуы, зейіннің төмендеуі және тәбеттің болмауы жалғыз белгі болуы мүмкін. "Қызуым жоқ, маңызды емес" демей, дәрігерге қаралуыңыз керек.

Балалардағы өкпе қабынуының белгілері

Балаларда өкпе қабынуы ересектерге қарағанда тезірек дамиды. Кішкентай балалар шағымдарын айта алмайтындықтан, мінез-құлық өзгерістерін мұқият бақылауыңыз керек. Жылдам тыныс алу – ең маңызды белгі және өкпе қабынуының алғашқы нышаны.

Кеуде қуысының төменгі бөліктерінің ішке тартылуы, мұрын қанаттарының тыныс алу кезінде қозғалуы шұғыл көмекті қажет етеді. Нәрестелерде емшектен бас тарту, үнемі ұйқышылдық немесе шамадан тыс мазасыздық маңызды ескерту белгілері болып табылады. Еріннің немесе саусақ ұштарының көгеруі ауыр жағдайды көрсетеді.

Іштің ауыруы және іш өту сияқты ас қорыту жүйесіне қатысты белгілер көбінесе балаларда кездеседі. Тамақтанудың қиындауы және құсу да жиі кездесетін мәселелер.

Егде жастағылардағы өкпе қабынуының белгілері

Егде жастағыларда белгілер жас адамдарға қарағанда өзгеше болады. Иммундық жүйенің басылуына байланысты типтік симптомдар байқалмауы мүмкін. Ұйқышылдық, сананың шатасуы және тері түсінің өзгеруі байқалуы мүмкін.

Әсіресе 65 жастан асқан науқастарда өкпе қабынуы ең жиі кездесетін өлім себептерінің бірі болып табылады. Жалғыз белгі сананың өзгеруі немесе жалпы әлсіздік болуы мүмкін. Екінші жағынан, классикалық қызу, жөтел және қақырық белгілері де кездеседі.

Өкпе қабынуының диагностикасы қалай жүргізіледі?

Дәрігеріңіз өкпе қабынуы диагнозын клиникалық белгілеріңіз, физикалық тексеру нәтижелері және бейнелеу-зертханалық сынақтарын бірге бағалау арқылы қояды. Ерте диагностика емдеу нәтижесін айтарлықтай жақсартады.

Физикалық тексеру

Алдымен дәрігеріңіз қызу, жөтел ұзақтығы, қақырық түсі, ентігу және кеуде ауруы сияқты шағымдарыңызды сұрайды. Содан кейін стетоскоппен өкпеңізді тыңдап, сырылдар, крепитация сияқты өкпе қабынуына тән дыбыстарды бағалайды. Бұл дыбыстар инфекция ошақтарындағы сұйықтықтың жиналуын білдіреді.

Физикалық тексеру нәтижелері әдетте шамамен 2,5 сантиметр тереңдікке дейінгі беткейлік мәселелерді көрсетеді. Тереңірек орналасқан өкпе қабынуы аймақтарында тексеру кезінде ештеңе байқалмауы мүмкін. Сонымен қатар, өкпені тыңдағанда крепитация өкпедегі зақымданудың орны мен көлеміне қарай әрқашан естілмеуі мүмкін. Физикалық тексеруде белгілердің болмауы өкпе қабынуы жоқ дегенді білдірмейді.

Қан сынақтары

Қан талдауы арқылы қабыну көрсеткіштері және оттегімен қанығу жағдайыңыз бағаланады. CRP және лейкоциттер саны инфекция деңгейін және қабыну дәрежесін өлшейді. Бұл сынақтар денеңіздің инфекциямен қаншалықты күресіп жатқанын көрсетеді. Қажет болған жағдайда қан газын талдау арқылы оттегі-көмірқышқыл газы деңгейлеріңіз өлшенеді және жансақтау бөліміне қажеттілік бағаланады.

Бейнелеу әдістері

Диагнозды нақтылау үшін көбінесе өкпе рентгені сұралады. Кеуде рентгені альвеолалардағы сұйықтықтың жиналуын және инфильтрация аймақтарын көрсетеді. Өкпе рентгенінің пневмонияны анықтау көрсеткіші 60 пайыздан 80 пайызға дейін өзгереді. Компьютерлік томография (КТ) арқылы пневмония диагнозы қойылған науқастардың тек 3-тен 2-сінде ғана рентген нәтиже береді.

Кейбір күрделі жағдайларда компьютерлік томография қажет болуы мүмкін. КТ сканерлеуі рентгенде көрінбейтін кішкентай зақымдануларды анықтайды. Пневмонияға күдіктенген, бірақ өкпе рентгені қалыпты науқастарда диагнозды нақтылау үшін КТ жасалуы мүмкін.

Қақырық сынағы және басқа зертханалық сынақтар

Қақырықтан алынған үлгілерде дақыл (посев) жасау арқылы қоздырғыш микроорганизмді анықтауға тырысады. Бұл әсіресе ауыр және ауруханаішілік жағдайларда тиісті антибиотикті таңдау тұрғысынан маңызды. Бактериялық өсу әдетте 48-72 сағатта аяқталады.

ПТР сынақтары вирустық инфекцияларды және атипті қоздырғыштарды жылдам анықтайды. Оттегінің қанығуын өлшеу гипоксемияның бар-жоғын тексереді. Дәрігерлер диагноз қою кезінде симптомдардың басталу уақытын, жасыңызды және қауіп факторларыңызды ескереді.

Өкпе қабынуының емі қалай жүргізіледі?

Емдеу жоспарыңыз инфекцияның себебіне, жасыңызға, қосымша ауруларыңызға және белгілеріңіздің ауырлығына қарай белгіленеді. Дәрігеріңіз қан қысымыңызды, тамыр соғысын және өкпе рентгеніндегі зақымдану аймақтарын бағалап, амбулаториялық емдеу немесе ауруханаға жатқызу туралы шешім қабылдайды.

Антибиотикпен емдеу

Бактериялық пневмонияда антибиотиктер негізгі ем болып табылады. Ерте араласу өмірді сақтап қалады. Диагноз қойылғаннан кейін алғашқы 4-6 сағат ішінде емді бастау керек. Кеш басталған ем асқыну және өлім қаупін арттырады.

Амоксициллин, цефтриаксон және азитромицин жиі қолданылатын антибиотиктер. Макролид тобындағы дәрілер атипті пневмония жағдайларында таңдалады. Емдеу ұзақтығы әдетте 5 пен 10 күн аралығында болады. Дәрігеріңіз қан және қақырық дақылдарын зерттеп, қажет болса, күштірек антибиотиктерге ауысады.

Антибиотикті толық дозада қолдануыңыз және белгілер азайса да емді жарты жолда тоқтатпауыңыз өте маңызды. Жарты жолда тоқтатылған ем бактериялардың төзімді болып кетуіне әкеледі.

Вирусқа қарсы және саңырауқұлаққа қарсы дәрілер

Вирустық пневмония үшін вирусқа қарсы дәрілер қолданылады. Тұмау вирусы тудырған инфекцияларда озельтамивир ауру ұзақтығын қысқартуы мүмкін. Дегенмен, вирустық инфекцияларда антибиотиктердің ешқандай әсері жоқ.

Саңырауқұлақ тудырған пневмонияларда саңырауқұлаққа қарсы дәрілер жазылады. Мұндай инфекциялар сирек кездеседі және әдетте иммунитеті әлсіз адамдарда пайда болады.

Ауруханада емдеу

Ауыр жағдайларда ауруханаға жату қажет. Оттегі деңгейіңіз төмен болса немесе қатты ентігу болса, ауруханалық күтімге мұқтаж боласыз. Тамыр арқылы антибиотик, сұйықтықпен емдеу және оттегі қолдауы көрсетіледі.

Амбулаториялық емделетін пневмония жағдайларында өмірге қауіп шамамен 5%-ды құрайды. Ауруханаға жатуды қажет ететін жағдайларда бұл көрсеткіш 10-15%-ға, ал жансақтау бөлімін қажет ететіндерде 40%-дан астамға жетеді. Жансақтау бөлімінде тыныс алу аппаратының қолдауы қажет болуы мүмкін.

Үйде күтім және сауығу процесі

Жеңіл пневмонияны үйде емдеуге болады. Көп сұйықтық ішу, демалу және дәрілеріңізді жүйелі қолдану сауығуды тездетеді. Қызу түсіргіштер мен ауырсынуды басатын дәрілер белгілеріңізді жеңілдетеді.

Сауығу процесі біртіндеп жүреді. Бір аптадан кейін жоғары қызуыңыз басылуы керек. Төрт аптадан кейін кеуде ауруы мен қақырық бөлінуі айтарлықтай азаяды. Алты айдан кейін көптеген адамдар толықтай қалыпқа келеді.

Өкпе қабынуының алдын қалай алуға болады?

Вакцинация – ең тиімді қорғану әдісі. Пневмококк вакциналары (PCV13, PCV15, PCV20) және тұмауға қарсы вакцина өкпе қабынуы қаупін азайтады. Әсіресе 65 жастан асқан адамдар және созылмалы ауруы барлар вакцина салдыруы керек.

Қолыңызды жиі жуу, темекіні тастау және теңгерімді тамақтану иммундық жүйеңізді нығайтады. Халық көп жиналатын ортадан аулақ болу және тұратын жеріңізді жүйелі желдету жұғу қаупін азайтады.

Өкпе қабынуы туралы жиі қойылатын сұрақтар

Өкпе қабынуы жұқпалы ма?

Иә, өкпе қабынуы жұқпалы. Вирус пен бактериялар тудыратын пневмония түрлері жөтел, түшкіру және сөйлеу кезінде ауаға тарайтын тамшылар арқылы адамнан адамға өтеді. Бұл тамшылар біраз уақыт ауада қалып, жұтылған кезде ауру жұғуы мүмкін.

Жұғу тек ауа арқылы болмайды. Науқас адамның қолындағы микробтар стақан, шанышқы, қасық, есік тұтқасы сияқты ортақ қолданылатын заттарға жұғады. Бұл беттерге қол тигізгеннен кейін аузыңызға немесе мұрныңызға қол тигізсеңіз, микробтар денеңізге енеді. Дегенмен, микробты алған адамның бәрі бірдей пневмониямен ауырмайды. Иммундық жүйесі күшті адамдарда жеңіл жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясы түрінде өтуі мүмкін.

Өкпе қабынуы неше күнде жазылады?

Сауығу уақыты жасыңызға, жалпы денсаулық жағдайыңызға және аурудың ауырлығына байланысты өзгереді. Тиісті антибиотикпен ем алған жас ересек адамда қызу 2-3 күн ішінде түсе бастайды. Жөтел мен әлсіздік 1-2 апта ішінде біртіндеп азаяды.

Егде жастағыларда және созылмалы ауруы барларда процесс ұзарады. Бұл топта сауығу бірнеше аптаға созылуы мүмкін және қатты әлсіздік сақталады. Радиологиялық сауығу, яғни өкпе рентгеніндегі белгілердің қалыпқа келуі клиникалық жазылудан кешірек болады және кейде 4-6 аптаға созылады. Сондықтан дәрігеріңіз ұсынған бақылау тексерулерін жіберіп алмауыңыз керек.

Өкпе қабынуы суықтан бола ма?

Суық өздігінен пневмонияға себеп болмайды, бірақ иммунитетіңізді әлсіретіп, ауруларға жол ашады. Әсіресе қыс айларында адамдар жабық ортада көбірек уақыт өткізеді. Бұл жағдайда микробтармен тығыз байланыс артып, жұғу жеңілдейді.

Суық ауа сонымен қатар иммундық реакцияңызға теріс әсер етіп, инфекциялармен күресу қабілетіңізді азайтады. Қыс айларында бактериялар мен вирустар көбірек көбею ортасын табады. Сол сияқты тұмау вирусы сияқты тыныс жолдары инфекцияларынан кейін иммунитетіңіз әлсіреп, бактериялық пневмония дамуы мүмкін.

Өкпе қабынуының ауруы қай жерлерге береді?

Кеуде ауруы – пневмонияның ең айқын белгісі. Терең тыныс алғанда немесе жөтелгенде кеуде қуысында сезіледі. Бұл ауру әсіресе шаншу түрінде болады және өкпе қабығының зақымданғанын көрсетеді.

Ауру көбінесе арқа аймағына, жауырын арасына немесе астына тарайды. Кейбір жағдайларда иық аймағында шағылысқан аурулар байқалуы мүмкін. Төменгі бөліктерде зақымдану болса, ауру іш аймағына беріп, ас қорыту жүйесінің проблемаларымен шатастырылуы мүмкін.

Өкпе қабынуы қауіпті ме?

Өкпе қабынуы – ауыр ауру және емделмесе, өмірге қауіп төндіреді. Дүние жүзінде жыл сайын шамамен 2,5 миллион адам пневмония себебінен қайтыс болады. Әсіресе егде жастағылар, нәрестелер және созылмалы ауруы барлар қауіп астында.

Қауіп тобында ауру ауыр өтеді. Тыныс алу жеткіліксіздігі, қанның улануы және ағза жеткіліксіздігі дамуы мүмкін. Ерте диагностика мен емдеу бұл асқынулардан қорғану үшін өте маңызды.

Өкпе қабынуына қарсы вакцина дегеніміз не?

Пневмококк вакцинасы – пневмонияны тудыратын Streptococcus pneumoniae бактериясына қарсы иммунитет қалыптастыратын қорғаныс вакцинасы. Оның екі негізгі түрі бар. PCV13 вакцинасы 13 пневмококк бактерия түріне қарсы қорғаныс береді және инвазивті аурулардың 75%-ға дейінін алдын алады. PPSV23 вакцинасы болса, 23 түрлі бактерия түріне қарсы қорғайды және 60-70 пайыз деңгейінде қорғаныс береді.

Вакцина пневмонияны жүз пайыз болдырмаса да, инфекцияның жеңіл өтуін, асқыну және ауруханаға жату қаупінің азаюын қамтамасыз етеді. Әсіресе 65 жастан асқан адамдар, созылмалы ауруы барлар және иммунитеті басылған адамдар үшін ұсынылады. Вакцинация туралы шешімді жасыңызға, қосымша ауруларыңызға және бұрынғы вакцинация жағдайыңызға қарай дәрігеріңіз қабылдайды.

Қорытындылай келе

Өкпе қабынуы – ауыр ауру, бірақ ерте диагностика және дұрыс емдеу арқылы оның алдын алуға болады. Жөтел, жоғары қызу және ентігу сияқты белгілерді елемеңіз. Әсіресе қауіп тобында болсаңыз, жүйелі вакцинация, қол гигиенасы және темекіден аулақ болу сізді қорғайды.

Белгілер басталғанда бірден дәрігеріңізге қаралыңыз. Антибиотикпен емдеуді жарты жолда тоқтатпаңыз және бақылау тексерулеріңізді жіберіп алмаңыз. Иммунитетіңізді нығайту, теңгерімді тамақтану және жүйелі демалу сауығу процесін тездетеді. Денсаулығыңыз үшін алдын алу шараларын қолдану әрқашан емдеуден гөрі тиімдірек.