Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы

Hisar Hospital Intercontinental балалар денсаулығы және аурулары маманы Д-р Юнус Нас'тан жаңа туған нәрестелердің сарғаюына қатысты өзекті ақпаратты білдік...

Сарғаю — қандағы билирубин деп аталатын заттың ағзада көбеюі салдарынан терінің және көз ақ қабығының сары түске боялуымен сипатталатын ауру. Сарғаюға көптеген себептер әкелуі мүмкін. Сарғаюдың ауырлығы себептеріне және сарғаю деңгейіне байланысты өзгереді. Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы — өмірдің алғашқы айында пайда болатын сарғаю. Бұл кезеңде көп нәрестеде кездессе де, мерзімінде туылған нәрестелердің 60-70%-ында; ерте туылған нәрестелердің 80-85%-ында кездеседі. Жаңа туған кезеңде сарғаю өте жиі кездескенімен, көбі физиологиялық (қалыпты) болып табылады. Физиологиялық сарғаю белгілі шекарадан аспайды және 2 апта ішінде өздігінен жазылады. Сарғаюдың мерзімінде туғандарда 2 аптадан, мерзімінен бұрын туғандарда 3 аптадан ұзаққа созылуы ұзаққа созылған сарғаю ретінде анықталады. Ұзаққа созылған сарғаюдың себептері алғашқы екі аптада байқалғаннан өзгеше болады.

Жаңа туған нәресте сарғаюы — нәрестенің бауыры жеткілікті піспегендіктен, ағзада пайда болған билирубиннің ағзадан тазартыла алмауы. Қалыпты физиологиялық сарғаю әдетте 3-күні басталады, 5-6-күні ең жоғары деңгейге жетеді және азайып, 2 апта ішінде жоғалады.

Жаңа туған нәрестелерде сарғаюды ерте анықтау және бақылау өте маңызды. Сарғаю көбіне өздігінен жазылса да, сирек және қауіпті жағдайларда билирубин жоғары деңгейге жетіп, миға зақым келтіруі мүмкін. Ана мен нәресте арасындағы қан тобының сәйкес келмеуі, мерзімінен бұрын туу, салмағы аз туылған нәрестелер, жеткілікті тамақтанбау, диабеті бар ана нәресте, туу кезінде ағзада пайда болуы мүмкін қан жиналулары, зәр жолдарының инфекциясы, құлқан және кейбір туа біткен аурулар нәрестелерде сарғаю үшін қауіп тудырады.

Сарғаю алдымен бетте және көз ақ қабығында басталады, қандағы билирубин деңгейі артқан сайын кезекпен кеудеге, іштің аймағына, қол мен аяққа қарай таралады. Сарғаюдың қол мен аяқта байқалуы оның ауырлығының жоғары екенін көрсетеді. Нәрестенің сарғаюын отбасы байқайды немесе дәрігердің бақылауында анықталады. Теріндегі сарғаю күндізгі жарықта немесе флуоресцентті шам астында ең жақсы көрінеді. Саусақпен жеңіл басып, көтергенде сары түс айқынырақ анықталуы мүмкін. Сарғаюды бағалау қанда тексерілетін билирубинмен жүргізіледі. Сарғаюдан басқа, нәрестеде емізудің азаюы, көп ұйқы пайда болады. Сарғаю одан әрі артқанда, миға әсер етіп, жоғары дауыспен жылауға және құрысуға әкелуі мүмкін. Кейінгі кезеңдерде саңыраулыққа әкелуі мүмкін болғандықтан, миға әсер ету қаупі бар нәрестелерге есту тексеруі жасалуы тиіс. Сарғаю деңгейі қауіп шегінен жоғары болған жағдайда фототерапия (флуоресцентті жарық) емі қолданылады. Бұдан басқа, тамақтандыру қолдау көрсетіледі. Фототерапия сирек жанама әсер туғызады. Нәрестенің көздері жарықтың әсерінен қорғалу үшін жабылады. Кейде жанама әсер ретінде теріде қызыл бөртпелер, қоңыр түс пайда болуы немесе жиі және сулы дефекация болуы мүмкін. Фототерапиядан кейін, бір-екі күннен соң, rebound (қайта көтерілу) деп аталатын билирубин деңгейінің жоғарылауы байқалады. Нәресте бақылауға шақырылып, бұл жағдай бағалануы тиіс. Қан сәйкессіздігі кезінде қан жасушаларының ыдырауын болдырмайтын дәрі-дәрмектер тиісті науқастарға қолданылады. Сарғаюы өте жоғары деңгейде болып, миға әсер ету күмәні бар адамдарда қан алмастыру қажет болуы мүмкін. Ұзаққа созылған сарғаюға көптеген аурулар себеп болуы мүмкін. Сондықтан сарғаюдың себептері зерттелуі тиіс. Көбінің себебі ана сүті болғанымен, ана сүті тоқтатылмай, жалғасуы тиіс. Әдетте 2-3 ай ішінде азайып, жазылады.