Жаңа туған нәрестедегі ателектаз – сәбилерде туғаннан кейін өкпенің толық кеңеймеу жағдайы. Ателектаз өкпедегі ауа көпіршіктерінің (альвеолалар) және ауа жолдарының ішінара немесе толық құлап, жабылуы нәтижесінде пайда болады. Бұл жағдай да қалыпты өкпе дамуы үшін қажетті ауаның өкпеге жетуіне кедергі келтіреді. Жаңа туған нәрестедегі ателектаз емделмесе, тыныс алу қиындығы мен төмен оттегі деңгейіне әкелуі мүмкін, сондықтан емді кешіктірмеу қажет. Ем әдетте тез жақсаруды қамтамасыз етеді, бірақ кейде ауыр жағдайларда ұзақ мерзімді ем қажет болуы мүмкін.
Ателектаз емделе ме?
Ателектаз емі астарында жатқан себепті қарастыруға және өкпенің кеңеюін қамтамасыз етуге бағытталған. Ем ателектаздың себебіне, науқастың жағдайына және белгілердің ауырлығына байланысты өзгеруі мүмкін. Ателектазды емдеуде ауруды әртүрлі жақтарынан қарастыратын емдеу тәсілдері бар. Бұл емдеу тәсілдеріне дәрі-дәрмекпен ем және физикалық ем сияқты классикалық емдермен қатар, тыныс алу терапиясы, физиотерапия және беттік белсенді зат (сурфактант) терапиясы сияқты емдер жатады. Білікті денсаулық сақтау маманының бақылауы және дұрыс ем арқылы жаңа туған нәрестедегі ателектаз әдетте сәтті басқарыла алады.
Ателектаз неден пайда болады?
Ателектаз әртүрлі себептермен пайда болуы және әртүрлі ауруларға байланысты болуы мүмкін. Ателектазға себеп болатын кейбір аурулар мен жағдайлар мынадай тізімделуі мүмкін:
Тыныс алу қиындығы синдромы (ТАҚС): Мерзімінен ерте туудың салдарынан беттік белсенді заттың жеткіліксіз өндірілуі немесе пісіп жетілмеген өкпе жаңа туған нәрестелерде тыныс алудың қиындауына және ателектазға әкелуі мүмкін.
Өкпе инфекциялары: Өкпенің қабынулары немесе инфекциялары ауа жолдарының ісінуіне және тарылуына әкеліп, ателектазға себеп болуы мүмкін.
Шырышты бітелу: Шырыш немесе сұйықтықтың жиналуы ауа жолдарын бітеп, ателектазға себеп болуы мүмкін. Әсіресе шырыш тазартылмаған жағдайда бұл қауіп артады.
Өкпе хирургиясы немесе жарақаттар: Өкпе хирургиясы, жарақат немесе зақымдану салдарынан ауа жолдарының бітелуіне немесе өкпе тінінің құлауына әкелуі мүмкін.
Өкпе ісіктері: Өкпе ісіктері ауа жолдарын немесе өкпе тінін бітеп, ателектазға әкелуі мүмкін.
Бөгде зат: Өкпеге түсіп кеткен бөгде зат ауа жолын бітеп, ателектазға әкелуі мүмкін.
Тыныс алу бұлшық еттерінің жеткіліксіз дамуы: Туа біткен тыныс алу бұлшық еттерінің жеткіліксіз дамуы тиімді әрі терең тыныс алуға кедергі келтіріп, ателектаз қаупін арттыруы мүмкін.
Генетикалық ауытқулар: Туа біткен өкпенің немесе ауа жолының құрылымдық ауытқулары қалыпты ауа ағынына кедергі келтіріп, ателектаз қаупін арттыруы мүмкін.
Ателектаз белгілері қандай?
Ателектаз белгілері науқастың жасына, астарында жатқан денсаулық жағдайларына және ателектазды туғызатын факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Ателектаз ауруының жиі кездесетін белгілері мыналар:
Тыныс алу қиындығы: Ең айқын белгі әдетте тыныс алудың қиындауы болғандықтан, науқастар қалыптыдан жылдамырақ немесе жиірек дем алуы мүмкін. Тыныс алу қиындығы оттегінің жеткіліксіз қабылдануына және ағзада оттегі деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Ентігу: Ателектазға байланысты ентігу пайда болуы мүмкін. Бұл дем алғанда немесе дем шығарғанда қиналу немесе ыңғайсыздық сезімі түрінде көрінуі мүмкін.
Жөтел: Ателектазды туғызатын факторлар өкпедегі шырышты немесе бөгде заттарды тазалауды қиындатуы мүмкін. Сондықтан жөтел ателектаздың белгісі болуы мүмкін.
Ысылдаған тыныс: Ауа жолдарының тарылуы немесе бітелуі нәтижесінде ысылдаған тыныс пайда болуы мүмкін. Бұл тыныс жолдарының тарылуына байланысты ауа ағынының қиындауы салдарынан туындайды.
Көкірек ауыруы: Ателектаз өкпе тінінің құлауы немесе тарылуына байланысты көкірек аймағында ауыруды туғызуы мүмкін.
Жүрек соғу жиілігінің артуы: Ағза оттегінің жетіспеушілігіне жауап ретінде жүрек соғу жиілігін арттыруы мүмкін. Сондықтан ателектазға байланысты жүрек соғу жиілігінің артуы байқалуы мүмкін.
Төмен оттегі деңгейі: Ателектаз өкпенің кеңеюіне кедергі келтіретіндіктен, ағзада оттегінің жеткілікті қабылдануы болмауы мүмкін. Бұл жағдай төмен оттегі деңгейіне (гипоксемия) әкелуі мүмкін.
Шаршау және әлсіздік: Тыныс алу қиындығы және төмен оттегі деңгейі салдарынан науқастарда шаршау, әлсіздік және жалпы әлсіреу сезімі байқалуы мүмкін.
Ателектаз диагнозы қалай қойылады?
Ателектаз диагнозы әдетте клиникалық бағалау, бейнелеу әдістері және қажет болған жағдайда зертханалық сынақтар арқылы қойылады. Қандай сынақтардың қажет екені белгілердің ауырлығына, науқастың жағдайына және дәрігердің клиникалық бағалауына байланысты анықталады. Ателектаз диагнозын қою үшін қолданылатын негізгі әдістер:
Науқас анамнезі және физикалық тексеру: Дәрігер науқастың немесе сәбидің белгілерін тыңдайды, медициналық тарихын зерттейді және физикалық тексеру жүргізеді. Тыныс алу қиындығы, ентігу, жөтел және басқа белгілер туралы толық ақпарат жинайды.
Рентген (өкпе графиясы): Өкпе рентгені ателектазды және өкпедегі басқа ауытқуларды көру үшін жиі қолданылатын әдіс. Өкпе графиясы құлаған немесе тарыған өкпе аймақтарын көрсету арқылы диагнозды анықтауға көмектесе алады.
Компьютерлік томография (КТ): КТ сканерлеуі өкпе туралы егжей-тегжейлі әрі дәл суреттер береді. Өкпедегі ателектаз аймақтарын жақсырақ көруге көмектесуі мүмкін.
Оттегі деңгейін өлшеу: Науқастың оттегі деңгейі өлшеніп, төмен оттегі деңгейі (гипоксемия) анықталады. Бұл өкпедегі ауа ағыны мен газ алмасуының бұзылғанын көрсетуі мүмкін.
Тыныс алу функциясы сынақтары: Тыныс алу функциясы сынақтары өкпенің қалай жұмыс істейтінін бағалау үшін қолданылады. Бұл сынақтар өкпе сыйымдылығын, ауа ағыны жылдамдығын және басқа тыныс алу параметрлерін өлшейді.
Қан газы талдауы: Қан газы талдауы қандағы оттегі мен көмірқышқыл газы деңгейін өлшеу арқылы өкпе функциясын бағалауға көмектесе алады.
Зертханалық сынақтар: Ателектазға себеп болатын инфекция бар болса, қанда немесе басқа дене сұйықтықтарында инфекция белгілері іздестірілуі мүмкін.
Ателектаз емінде не жасалады?
Ателектазды емдеуге болады, ерте диагноз және дұрыс ем арқылы ателектаз әдетте сәтті жазылады. Ем астарында жатқан себепті қарастыруға және өкпенің қайта кеңеюін қамтамасыз етуге бағытталған. Ателектаз емдеу әдістері мынадай тізімделуі мүмкін:
Физиотерапия: Физиотерапия сәбилердің немесе науқастардың тыныс алу жаттығуларын орындауы арқылы өкпедегі ауа жолдарының ашылуына және ателектаздың жойылуына көмектеседі.
Тыныс алу терапиясы: Ателектаздың себебі тыныс алу қиындығы және өкпе инфекциясы сияқты факторларға байланысты болса, науқастарға оттегі көмегі немесе тыныс алу аппараттарының көмегімен қолдау көрсетілген тыныс алу қамтамасыз етілуі мүмкін.
Физикалық ем: Әсіресе хирургиялық араласу қажет болатын жағдайларда, өкпедегі ауа жолдарын ашу немесе бітелуді жою үшін физикалық ем қажет болуы мүмкін.
Дәрі-дәрмекпен ем: Өкпенің қабынуына немесе сұйықтықтың жиналуына байланысты ателектазда инфекцияны емдеу немесе сұйықтықты кетіру үшін дәрі-дәрмекпен ем жүргізілуі мүмкін.
Беттік белсенді зат терапиясы: Жаңа туған нәрестелерде тыныс алу қиындығы синдромына байланысты ателектазда беттік белсенді зат (сурфактант) деп аталатын заттың көмегімен өкпенің кеңеюі қолдау тапқан болуы мүмкін.
Қан тромбына қарсы ем: Кейбір науқастарда төсекте ұзақ уақыт жату салдарынан пайда болатын қан тромбтарының алдын алу үшін қан тромбына қарсы дәрілер қолданылуы мүмкін.
Ателектаз туралы жиі қойылатын сұрақтар
Ателектаз жиі кездесетін ауру болмағандықтан, науқастар мен олардың жақындарының көңілінде сұрақтар туындауы заңды. Ателектаз ауруы туралы жиі қойылатын сұрақтардың кейбіріне мынадай жауап беруге болады: Ателектаз әдетте туа біткен, яғни туғаннан бастап бар жағдай болып табылады. Жаңа туған нәрестелерде ателектаз әртүрлі факторлардан туындауы мүмкін және кейде сәбилердің өкпесінің толық кеңеймеуіне немесе ауа жолдарының ішінара немесе толық құлауына себеп болуы мүмкін. Туа біткен ателектаз әдетте жаңа туған кезеңде байқалады және ем қажет етуі мүмкін. Бірақ туа бітпеген, көптеген әртүрлі себептерден дамуы мүмкін ателектаз жағдайлары да бар. Мысалы, өкпе инфекциясынан кейін, тыныс жолына бөгде зат түскенде, өкпе жарақаттарында, демікпе және ӨСОА сияқты аурулардың бар болуында кейін дамуы мүмкін. Ателектаз, әдетте, өкпе функцияларына байланысты жағдай болып табылады және өкпенің қалыпты жұмысын жалғастыра алмауына себеп болуы мүмкін. Ателектаздың ми және дене дамуына тікелей жағымсыз әсері бар деп айту қиын. Бірақ ателектазға әкелетін астарында жатқан себептер ми және дене дамуына әсер етуі мүмкін факторлар болуы мүмкін. Мысалы, мерзімінен ерте туудың салдарынан тыныс алу қиындығы синдромы (ТАҚС) дамыса, оттегінің жеткіліксіз қабылдануы және тыныс алудың қиындауы жаңа туған нәресteнің жалпы денсаулығына және дене дамуына жағымсыз әсер етуі мүмкін. Бұл жағдайдың ұзақ уақыт жалғасуы оттегінің жеткіліксіз қабылдануына байланысты кейбір дамудың кешігуіне немесе мәселелерге әкелуі мүмкін. Бірақ ателектаз диагнозы қойылып, дұрыс емделген кезде дамудағы осы жағымсыз әсерлер азайтылуы мүмкін. Ателектаз әртүрлі аурулар мен денсаулық мәселелеріне себеп болуы мүмкін. Ателектаздың туғызуы мүмкін аурулар мынадай тізімделуі мүмкін:
Гипоксемия: Ателектаз оттегі қабылдауының азаюына әкелетіндіктен, гипоксемия деп аталатын төмен оттегі деңгейіне себеп болуы мүмкін. Гипоксемия бас айналу, әлсіздік, зейіннің шашырауы және терінің көгілдір түсі сияқты әртүрлі белгілерге әкелуі мүмкін.
Пневмония: Өкпенің белгілі бір аймағындағы ателектаз осы аймақта сұйықтықтың жиналуына себеп болып, пневмония қаупін арттыруы мүмкін.
Өкпе абсцесі: Инфекцияланған ателектаз өкпе тінінде іріңі бар қуыс – өкпе абсцессінің дамуына себеп болуы мүмкін.
Тыныс алу жеткіліксіздігі: Ателектаз тыныс алу функцияларының бұзылуына себеп болып, созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін, бұл тыныс алудың қиындауына және төмен оттегі деңгейіне әкеледі.
Бронхоэктаз: Ұзақ уақыт ауа жолының бітелуіне себеп болатын ателектаз уақыт өте бронхоэктаз деп аталатын жағдайға әкелуі мүмкін. Бронхоэктаз ауа жолдарының кеңеюін және тұрақты бітелулердің пайда болуын білдіреді.
Ателектазға әкелетін себептер мен аурулар білікті маман тарапынан дұрыс диагноз қойылып, емделуі тиіс. Ем астарында жатқан себепке және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты анықталады. Әсіресе астарында жатқан ауруды білікті дәрігер емдеуі ателектазды басқарудағы маңызды шарт болып табылады.
Жаңа туған нәрестедегі ателектаз дегеніміз не?: дұрыс бағалаудан бастаңыз
Шағымдарыңызды маман дәрігерлерімізбен бөлісіңіз; сізге қолайлы диагностика мен емдеу жоспарын бірге анықтайық.
Ескерту
Шағымдарыңыз кенеттен басталса, тез үдесе немесе күнделікті өміріңізді айтарлықтай шектесе, уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралыңыз.
Жаңа туған нәрестедегі ателектаз дегеніміз не? бойынша емделу жолыңызды мамандарымызбен жоспарлаңыз.
Емдеу нұсқалары, процесс және дайындық туралы білу үшін форманы толтырыңыз немесе қабылдауға жазылыңыз.
