Аутистік бұзылыс

Аспергер синдромы

Ретт синдромы

Дезинтеграциялық бұзылыс

Басқаша аталмайтын жайылмалы даму бұзылысы — аурулар атауларын қамтитын бұзылыс.

Балалар және жасөспірімдер психиатриясында ерте диагноз қоюдың маңызды салдарларын беретін өткір аурулардың бірі. Аутизм диагнозын қою үшін байланыс пен әлеуметтік салада проблемалар болуы, қайталанатын шектеулі қызығушылықтар мен мінез-құлық болуы және бұлардың 30 айлық жастан бұрын бастап байқалып келуі қажет.

Клиникалық ерекшеліктер

Жайылмалы даму бұзылысы бар әрбір адам басқасынан ерекшеленеді. Сондықтан мұндағы сипаттамалар бағыт-бағдар береді. Нәрестелердегі мінез-құлық:

Нәрестелердің көпшілігі сабырлы, оларды періште нәрестелер деп атауға болады. Азшылықтағы топ түні-күні айқайлайды және оларды тыныштандыру қиын.

Оларға жаталақты ауыстыру, киіндіру және жуыну ұнамауы мүмкін.

Ана оларға жақындағанда, қолына алуға ұмтылмауы мүмкін.

Жарық, жыпылықтаған немесе айналған кез келген зат оларды баурап алуы мүмкін, бірақ басқа нәрестелерді қызықтыратын өзге заттарға немқұрайлы қарауы мүмкін.

Өте ерте кезеңде теледидарға және музыкаға шамадан тыс қызығушылық танытуы мүмкін.

Аналарымен көз контакті шектеулі болуы мүмкін.

Қызықтырған заттарды көріп, оларды анаға ишарамен көрсету және көңіл-күйді бөлісу мінезі жоқ.

Сәби ойындарында, мысалы, «ку-ку» ойнау немесе қол шапалақтау кезінде ата-аналарының қимылдарын бірге қайталамайды.

Қалыпты нәрестелерде бірінші жастың аяғына қарай басталатын кәдімгі сөйлеу дыбыстарының интонация үлгісі мен әртүрлілігі дамымайды

Әлеуметтік байланыстағы кемшіліктер

Алыс тұратындар басқа адамдар жоқтай әрекет етеді, оларға дауыстап шақырғанда немесе олармен сөйлескенде жауап бермейді.

Беттеріндегі эмоция білдіруі аз, оларға тисеңіз, артқа тартылуы мүмкін.

Қолы жетпейтін бір нәрсені қалағанда, сізді тартып апарып, қалаған затын алған соң тағы да елемей қоюы мүмкін.

Сіз азап шеккенде немесе қиындыққа тап болғанда, сізге қызығушылық пен түсіністік танытпайды.

Ойын тобында достарына немқұрайлы қарайды, олардың қасына баруға және ойынға қосылуға құлықсыз.

Пассивті топтағылар мұндай дәрежеде немқұрайлы болмауы мүмкін. Қоғамдық іс-шара бастамайды, бірақ басқа адамдардан да алыстамайды.

Байланыспен байланысты бұзылыстар

Аутистік бұзылысы бар барлық балалар мен ересектерде байланыс мәселелері болады. Сөйлеу дамуының кешігуі мен ауытқуы өте жиі кездеседі. Сөйлеу қиыншылықтарының ауырлығы әртүрлі. Жайылмалы даму бұзылысы бар әр бес баланың бірі өмір бойы тіл қатпай қалады. Қалғандарында сөйлеу дамиды. Сөйлеуде басқалардың айтқан сөздерін қайталау мінезі болуы мүмкін. Мұндай бос папуга сияқты қайталауды 'эхолалия' деп атайды. Есімдіктерді кері айналдыруы мүмкін. Сөйлеу мазмұны қайталанғыш болуы мүмкін және өзара әңгіме сипатында емес. Жауапты тыңдамай-ақ, бірдеңені бірнеше рет сұрай береді. Сөйлемді түсіну жеткіліксіз; метафора мен әзілді түсінуде қиындық көреді. Дыбыстардың екпінін беруде қиындық көруі мүмкін. Еліктеу ойындары мен қиялға сүйенген іс-әрекеттер басқа балалар сияқты дамымайды. Ойыншықтарды мақсатына сай пайдалана алмайды. Мысалы, қуыршаққа тамақ беру, тербету, ұйықтату сияқты. Немесе көліктерді тұрғызу, жарыстыру, дыбыс шығарып жүргізудің орнына оларды қатар қоюға, дөңгелектерін айналдыруға болады. Қарапайым және қайталанатын іс-әрекеттерді көрсетуі мүмкін. Механикалық дыбыстарды тыңдау (кастрөлге қасықпен ұру), қолдарын немесе заттарды көз алдында бүгу, айналдыру, шамдарды жағып-өшіру, айналада айналатын немесе өз айналасында айналатын заттарды бақылау. Кейбіреулерінің өздері ойлап тапқан іс-әрекеттері болуы мүмкін, бір ойынды бірдей тәсілмен бірнеше рет ойнай алады. Өзгеріске төзімсіз болуы мүмкін. Мысалы, күн сайын бір жолмен үйге бару, бір төсекте жату, бір бейнероликті үнемі қарау сияқты.