Вертиго дегеніміз не? Диагностикасы мен емдеу әдістері қандай?

Вертиго (бас айналу) ауруы дегеніміз не, оның себептері, белгілері, диагностикасы және емі қалай жүргізіледі?

Вертиго — адамның өзінің немесе айналасының айналып тұрғанын сезінетін денсаулық мәселесі. Вертиго ауырлығына байланысты пайда болатын сезім өте аз байқалуы мүмкін немесе адамның тепе-теңдігін бұзатындай дәрежеде күшті болуы мүмкін. Ауыр вертиго белгілері бар адамдар күнделікті жұмыстарды атқаруда қиындық көруі мүмкін. Вертиго шабуылдары кенет басталып, бірнеше секунд созылуы мүмкін, сондай-ақ әлдеқайда ұзақ уақыт әсер етуі де мүмкін.

Вертиго дегеніміз не?

Вертиго — адамның қоршаған ортасы шеңбер сызып айналып тұрғандай сезінуі. Бұл жағдай бас айналуына және тұрақсыз сезінуге себеп болуы мүмкін. Бас айналу сезімі төсекте аударылғанда немесе жоғары қарағанда, яғни бас жылдам қозғалып, орнын өзгерткен кезде одан сайын күшеюі мүмкін.

Вертиго ауруының бастапқы (ерте) кезеңінің белгілері қандай?

Вертиго ауруының ең айқын белгісі — бас айналу сезімі. Вертиго ауруында пайда болатын бас айналу әлдеқайда ауыр түрде көрінеді. Адамның өзі орналасқан аймақтың да айналып тұрғандай сезінуі, яғни бас айналуы вертиго ауруын білдіруі мүмкін.

Вертиго қалай пайда болады?

Вертиго перифериялық және орталық вертиго деп аталатын екі түрлі түрде пайда болуы мүмкін. Перифериялық вертиго — денедегі тепе-теңдікті басқаруға жауапты бөлімде туындайтын мәселеден туындайды. Ішкі құлақта орналасқан бұл аймақтар вестибулярлық лабиринт немесе жарты шеңбер өзектері деп аталады.

Перифериялық вертигоны тудыратын факторларға мыналар жатуы мүмкін:

Жарақат алу (бас жарақаты сияқты),

Вестибулярлық нервтің қабынуы (нейронит),

Ішкі құлақтың тітіркенуі және ісінуі (лабиринтит),

Меньер ауруы,

Вестибулярлық нервке түсетін қысым.

Орталық вертиго, әдетте, ми сабағында немесе миының артқы бөлігінде (мишық) туындайтын мәселеден туындайды. Орталық вертигоны тудыратын жағдайлар мыналар болуы мүмкін:

Қан тамырлары ауруы,

Көпмәнді склероз,

Инсульт,

Ісіктер (қатерлі және қатерлі емес),

Вестибулярлық мигрень.

Осындай факторлардан бөлек, стресс пен алаңдаушылық сияқты жағдайлар дененің тепе-теңдікті сақтауына көмектесетін гормондарына әсер етуі мүмкін. Адам алаңдаған кезде стреске байланысты вертиго белгілері пайда болуы мүмкін.

Вертиго белгілері қандай?

Вертиго ауруының нәтижесінде ағзада кейбір белгілер пайда болуы мүмкін. Солардың кейбірі мыналар:

Бас айналу,

Көзді фокустау қиындығы,

Бір немесе екі құлақта бірден есту қабілетінің төмендеуі,

Құлақта шу (шулау),

Тепе-теңдіктің жоғалуы,

Асқазан айну және құсу,

Құлақта толу сезімі,

Бас ауыруы,

Жүрек айну және құсу.

Бұған қоса, мидағы проблемаларға байланысты (орталық вертиго) туындайтын вертиго ауруында осындай белгілерден бөлек басқа белгілер де пайда болуы мүмкін. Мұндай неврологиялық вертиго белгілері мыналарды қамтуы мүмкін:

Жұтынуда қиындық,

Екі елестің көрінуі (қос көру),

Бет салдануы,

Сөйлеу бұзылысы,

Дене мүшелерінің әлсіздігі

Вертиго қалай диагноз қойылады?

Дәрігер жүргізетін клиникалық тексеру кезінде адамда бар белгілер мен оның медициналық тарихы туралы мәліметтерді алу арқылы вертиго ауруы анықталуы мүмкін.

Вертиго ауруын бағалау кезінде кейбір клиникалық тесттер мен бақылаулар да диагноз қоюға көмектесе алады. Олардың арасында бас итеру тесті немесе Dix-Hallpike манёвры (науқастар жылдам отыру қалпынан жату қалпына түсіріледі) бар.

Кейбір жағдайларда вертиго ауруын анықтау үшін бейнелеу, есту тексерулері және тепе-теңдік тесттері сияқты қосымша тесттер де қажет болуы мүмкін.

Вертиго қалай емделеді?

Вертиго емінің нұсқалары негізгі себепке байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Ауру салдарынан туындаған белгілерді жеңілдету үшін вестибулярлық реабилитация емімен қатар меклизин (Antivert) сияқты дәрілер қолданылуы мүмкін.

Вертиго белгілерін азайтуға көмектесу үшін қолданылатын түрлі жаттығулар да ұсынылуы мүмкін. Бұл жаттығулар жүруді немесе тепе-теңдікті дамытуға арналған белгілі бір қалыптарды ұстауды қамтиды. Мойын себепті вертигоны емдеуде мұндай жаттығулар қолданылуы мүмкін.

Ми ісігі немесе бас жарақаты сияқты вертигоны тудыруы мүмкін жағдайларды емдеу үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.

Вертигоны емдегеннен кейінгі үдеріс қандай?

Вертиго ауруы әлі толық жазылатын жағдай емес. Ауру салдарынан туындаған белгілерді жеңілдете алатын кейбір емдеу әдістері қолданылуы мүмкін. Соған қарамастан ауру қайта-қайта қайталануы мүмкін.

Вертиго емінен кейінгі кезеңде вертиго белгілерінің қайта пайда болмауы үшін кейбір шаралар қабылданuы мүмкін. Бұл шаралар мыналарды қамтуы мүмкін:

Орнынан тұрғанда, басын қозғағанда немесе бас айналуын туғызатын басқа қимылдарды жасағанда баяу қимылдау,

Ұйықтағанда басты биік ұстау (мұның үшін екі жастық қолдану сияқты әдістер пайдаланылуы мүмкін),

Айналу сезімін азайту үшін қараңғы және тыныш бөлмеде жату,

Бас айналу пайда болған сәтте отыру,

Жерден бір нәрсені алу үшін белден иілудің орнына шөңкеңдеп отыру.

Жиі қойылатын сұрақтар

Вертиго ауруына қатысты қызығушылық туғызатын сұрақтардың кейбіреулері мыналарды қамтиды: Вертиго салдарынан пайда болатын белгілер адамның күнделікті әрекеттерін орындай алмауына себеп болуы мүмкін. Пайда болған белгілер қозғалғанда одан сайын күшеюі мүмкін. Бұл сезім басылғанша адам жатқан күйде болуы қажет болуы мүмкін. Вертиго белгілері он минутқа дейін қысқа уақыт созылуы мүмкін, сондай-ақ жиырма төрт сағатқа дейін ұзаққа созылып, жазылмауы мүмкін. Сонымен қатар шабуыл өткеннен кейін адам бірнеше күн бойы өзін әлі тұрақсыз және шамадан тыс шаршаған сезінуі мүмкін. Бас айналу есеңгіреу сезімін немесе түзу жүруде қиындық туғызатын денсаулық мәселесі. Вертиго жағдайында пайда болатын бас айналу қалыптыдан өзгеше көрінеді. Осы жерде «Вертиго қалай ажыратылады?» деген сұрақ туындауы мүмкін.

«Вертиго» — жиі кездесетін бас айналудың бір түрі. Вертиго жағдайында адам қозғалыссыз отырғанда да қозғалып жатқанын немесе бөлменің айналасында айналып жатқанын сезуі мүмкін. Мұндай қатты бас айналуы вертигоны білдіруі мүмкін. Вертигоны нақты анықтауда дәрігерге қаралу өте маңызды. Дәрігер тексеруінде аурудың нақты диагнозын қою үшін түрлі тесттер жүргізілуі мүмкін. Вертиго ауруы әлі нақты емдеуге болатын денсаулық мәселесі емес. Соған қарамастан дәрігер ұсынған кейбір емдеу әдістері вертиго салдарынан туындаған белгілерді жеңілдетуге көмектесе алады. Сонымен қатар вертиго шабуылы кезінде тыныш және қараңғы бөлмеде қимылсыз жату жүрек айну белгілерін жеңілдетуге және айналу сезімін азайтуға көмектесе алады.

Вертиго ауруын емдеуде адамдардың «вертиго қай бөлімге қарайды?» деген сұраққа жауапты білуі маңызды. Вертиго белгілерін сезінетін адамдар құлақ-мұрын-тамақ дәрігеріне қаралуы қажет. Вертиго салдарынан ағзада түрлі белгілер пайда болуы мүмкін. Пайда болған белгілердің жазылу уақыты вертигоның ауырлығына және шабуыл кезінде қабылданған шараларға байланысты өзгеруі мүмкін. Осындай факторларға байланысты вертиго шабуылының жазылу уақыты әдетте он минуттан жиырма төрт сағатқа дейін өзгеруі мүмкін. Вестибуло-окулярлық рефлекс (VOR) вертиго салдарынан алғаш зардап шегетін рефлекс болып табылады. VOR бас айналдыратын қозғалыс анықталғанда көз бұлшық еттерін қарама-қарсы бағытта қозғап, көздің бейнені анық ұстауын қамтамасыз етеді. VOR ішкі құлақтағы вестибулярлық жүйе мен ми сабағындағы вестибулярлық ядролар арасында орналасқан нервтік байланыстардың арқасында жүзеге асады. Вертиго жағдайында бұл рефлекс өз қызметін атқара алмауы мүмкін. Рефлекстің қызметін атқара алмауы бейненің бұлыңғырлануына, қос көрінуіне немесе нистагмге (көздің ерікті түрде жан-жаққа тез қозғалуы) себеп болуы мүмкін. Вертиготы тудыратын факторлар перифериялық немесе орталық вертиго болуына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Вертиго орталық себептерінің ми немесе жұлында пайда болуы мүмкін, ал перифериялық вертиго ішкі құлақтағы мәселеден туындауы мүмкін.

Ішкі құлақта орналасқан құрылымдар өздігінен қабынуы мүмкін. Әдетте ішкі құлақта орналасқан кішкентай кристалдар немесе тастар орын ауыстырып, жарты шеңбер өзектерінің ішіндегі кішкентай жүн тәрізді жасушаларды тітіркендіруі арқылы вертигоны туғызуы мүмкін. Сонымен қатар ми шайқалуы немесе жарақаттық ми зақымы сияқты жағдайлар вертигоға әкелуі мүмкін. Вертиго ауруы түрлі факторлардан пайда болуы мүмкін. Сонымен бірге кейбір денсаулық мәселелері де вертигоның туындауына себеп болуы мүмкін. Вертигоға әкелетін факторды емдеу вертиго пайда болуының алдын алуға және вертиго салдарынан туындаған белгілерді жеңілдетуге көмектесе алады. Емделмеген вертиго ауруы күнделікті өмірге жағымсыз әсер етуі мүмкін. Вертиго ауруы бар адамдар иілу мен тік тұру, жүру және басты басқа бағытқа бұру сияқты қарапайым қимылдарды орындауда қиындық көруі мүмкін. Мұндай жағдайлар адамның әлеуметтік өмірін, жұмыс жағдайын және үйдегі рөлдерін жағымсыз етуі мүмкін. Вертиго белгілерінің ең жиі кездесетін бірі — әдетте басты кез келген бағытқа қозғағанда күшейетін бас айналу. Вертиго науқастар үшін көбіне айналасындағы бөлме немесе заттар қозғалып тұрғандай көрінуімен бірге айналу сезімі ретінде сипатталады. Бас айналумен қатар тепе-теңдіктің жоғалуы да пайда болуы мүмкін.

Вертиго ауруы — айналадағы ортаның айналып немесе қозғалып тұрғандай сезімі. Вертиго ішкі құлақта немесе мида туындаған мәселеден туындауы мүмкін. Вертиго өмір сапасына жағымсыз әсер етуі, жұмыс өнімділігін төмендетуі, күнделікті әрекеттерді шектеуі және апаттарға себеп болуы мүмкін. Сондықтан вертиго ауруы бар адамдардың ауруының себебін, ауырлығын және емдеу нұсқаларын анықтау үшін дәрігер бақылауынан өтуі маңызды. Дәрігер бақылауы вертиго ауруының астарында жатқан басқа денсаулық мәселесінің бар-жоғын, вертиго шабуылдарын қоздыратын немесе азайтатын факторлардың қандай екенін, вертиго ауруының дәрілермен немесе хирургиялық араласумен емделуі мүмкін-мүмкін еместігін немесе вертиго ауруын реабилитация немесе өмір салтын өзгерту арқылы басқаруға болатын-болмайтынын анықтауға көмектесе алады. Вертиго ауруы бар адамдар дәрігердің үнемі бақылауы арқасында ауруларымен жақсырақ күресе алады, өмір сапасын арттыра алады және ықтимал асқынулардың алдын алады.