Спондилодисцит (омыртқа инфекциясы) дегеніміз не? Белгілері қандай? Диагностикасы мен емі қалай жүргізіледі?

Спондилодисцит – омыртқаңызға әсер ететін күрделі әрі қауіпті инфекциялық ауру. Омыртқа инфекциялары барлық омыртқа ауруларының шамамен 2-7%-ын құрайды. Ауру асқынған сайын қатты ауырсынуға, қозғалыстың шектелуіне және жүйке жүйесінің бұзылуына әкелуі мүмкін. Ерте диагностика аурудың өршуіне жол бермеу үшін өте маңызды.

Бұл мақалада спондилодисцит дегеніміз не, оның белгілері, себептері, диагностикасы және емдеу жолдары туралы толық ақпаратты қарастырамыз. Сонымен қатар, омыртқа инфекциясы туралы жиі қойылатын сұрақтарға жауап береміз.

Спондилодисцит (омыртқа инфекциясы) дегеніміз не?

Спондилодисциттің анықтамасы

Спондилодисцит – бір немесе бірнеше омыртқа сүйегіңізді және омыртқааралық дискілерді зақымдайтын инфекциялық ауру. Ол микроорганизмдердің омыртқа сүйектеріне, дискілерге немесе екеуіне бірдей енуінен туындайды. Әдетте бактериялық сипатта болады және омыртқа инфекцияларының ең жиі кездесетін түрі болып табылады.

Соңғы жылдары халықтың қартаюы, иммунитетті төмендететін емшаралардың көбеюі және омыртқаға жасалатын оталардың жиілеуіне байланысты бұл аурудың кездесу жиілігі артып келеді. Бұл – білінбей өршитін, бірақ ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін жағдай. Оны жай ғана бел ауруы деп қарамау керек, кешенді түрде тексеру қажет.

Аурудың даму жолы

Инфекция омыртқаға көбінесе сырттан тікелей жұқпайды. Ол әдетте гематогенді жолмен, яғни қан айналымы арқылы омыртқаға жетеді. Ағзаңыздағы кез келген инфекция ошағынан шыққан бактериялар қан арқылы омыртқаға тасымалдануы мүмкін.

Несеп жолдарының инфекциялары, тыныс алу жолдарының аурулары, тіс инфекциялары және тері инфекциялары сияқты әртүрлі аймақтардағы инфекциялар омыртқаға таралуы мүмкін. Сондықтан, кейде бел немесе арқа ауруынан басқа инфекцияның айқын белгілерін байқамауыңыз мүмкін.

Сирек жағдайларда омыртқаға жасалған отадан кейін тікелей жұғу немесе көршілес тіндерден таралу арқылы да дамиды. Әсіресе, бұрын ота жасалып, металл бұрандалар салынған болса, микроорганизмдердің бекінуі оңай болғандықтан, инфекция қаупі артады.

Омыртқаның зақымданатын аймақтары

Көбінесе бел (люмбальды) аймағы зақымданады, одан кейін арқа (торакалды) және мойын (цервикалды) аймақтар келеді. Инфекция омыртқаның әртүрлі құрылымдарын зақымдауы мүмкін:

Диск тіні: Диск аралығында инфекция дамуы ауырсыну мен қозғалыстың шектелуіне әкеледі.

Омыртқа сүйектері: Инфекция сүйекке тарағанда құрылымдық әлсіреу және опырылу қаупі туындайды. Омыртқаға түсетін қысым салдарынан сынулар болуы мүмкін.

Айналадағы жұмсақ тіндер: Іріңнің жиналуы жүйкелерге қысым түсіреді. Бұл процесс асқынған сайын омыртқаңыз жай ғана ауырсыну көзі емес, жүйке жүйесі мен омыртқа тұрақтылығы үшін қауіпті жағдайға айналады.

Инфекция жұлынға қысым жасап, функционалдық мәселелерге әкелуі мүмкін. Жұлынды тікелей зақымдаған жағдайда сал ауруы дамуы мүмкін.

Спондилодисциттің себептері мен қауіп факторлары

Бактериялық факторлар

Спондилодисцит себептерінің басым бөлігі бактериялық инфекцияларға байланысты. Ең жиі кездесетін бактерия – Staphylococcus aureus, ол жағдайлардың 40-60%-ына жауапты. Бұл бактерия әдетте теріңізде болады, бірақ қолайлы жағдайда қан айналымына түсіп, омыртқаға жетеді.

Грам-теріс бактериялар арасында E. coli, Klebsiella және Pseudomonas түрлері несеп жолдары инфекцияларында жиі кездеседі. Streptococcus түрлері көбінесе тіс инфекцияларынан туындайды. Дамушы елдерде туберкулез бактериясы (Mycobacterium tuberculosis) әлі де спондилодисциттің маңызды себебі болып табылады. Сондай-ақ, шикі сүт және сүт өнімдерін тұтынсаңыз немесе жануарлармен тығыз байланыста болсаңыз, Brucella бактериясына байланысты инфекция қаупі бар.

Саңырауқұлақтық (фунгалды) факторлар

Саңырауқұлақ инфекциялары бактерияларға қарағанда сирек кездеседі. Дегенмен, иммундық жүйеңіз әлсіреген болса, мұндай инфекцияларға қарсы қорғансыз қаласыз. Candida және Aspergillus – ең жиі кездесетін саңырауқұлақ түрлері.

Ұзақ уақыт антибиотик қабылдағаннан кейін немесе иммунитетті басатын ем алсаңыз, саңырауқұлақ инфекциясының ықтималдығы артады. Бұл жағдайда ағзаңыздағы табиғи бактериялық тепе-теңдік бұзылып, саңырауқұлақтардың көбеюіне мүмкіндік туады.

Иммундық жүйені әлсірететін жағдайлар

Иммундық жүйеңіз – инфекцияларға қарсы бірінші қорғаныс шебіңіз. Қант диабетіңіз болса, инфекция қаупі 2-3 есе артады. Диабет иммундық жасушаларыңыздың дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіреді.

Қатерлі ісікке ем алсаңыз, ағза трансплантациясынан кейін дәрі қолдансаңыз немесе АИТВ инфекцияңыз болса, иммундық жүйеңіз қатты әлсірейді. Химиотерапия және трансплантация дәрілері иммунитетті әдейі төмендетеді, бұл инфекцияларға жол ашады.

Тамыр ішілік заттарды қолдану жастар арасында маңызды қауіп факторы болып табылады. Ортақ инелер бактериялардың тікелей қан айналымына түсуіне әкеледі. Сол сияқты, ұзақ уақыт тамыр ішілік катетер қолдану да инфекция қақпасын ашады.

Егде жас және созылмалы аурулар

50 жастан асқан болсаңыз, қауіп айтарлықтай жоғарылайды. Жас ұлғайған сайын иммундық жүйеңіз әлсіреп, инфекцияларға қарсы тұру қабілеті азаяды.

Созылмалы бүйрек жеткіліксіздігіңіз болса немесе диализ емін алсаңыз, тамырлық кіру жолдары инфекция үшін қолайлы орта жасайды. Бауыр циррозы және алкоголизм де иммундық функцияларыңызға теріс әсер етеді.

Бұрын омыртқаға ота жасалған болса, отадан кейінгі инфекция қаупі 1-4% аралығында болады. Әсіресе бұранда және шыбық сияқты материалдар қолданылса, ота ұзаққа созылса немесе қайта ота жасалса, бұл көрсеткіш одан да артады. Семіздік және дұрыс тамақтанбау да инфекция қаупін арттыратын факторлардың бірі.

Спондилодисцит белгілері қандай?

Спондилодисцит белгілері білінбей басталады, бұл диагноз қоюды кешіктіреді. Белгілер басталғаннан бастап дұрыс диагноз қойылғанға дейінгі уақыт орташа есеппен 2-6 айды құрайды. Көбінесе бірінші орында ауырсыну тұрады. Жағдайлардың 85-95%-ында арқа немесе бел ауруы байқалады.

Арқа және бел ауруы

Ең жиі және ең ерте белгі – тұрақты, терең және сыздап ауыру. Бұл ауырсыну механикалық аурулардан өзгеше. Тыныштық күйде басылмайды және уақыт өте келе күшейеді. Қозғалыс кезінде күшейетін, бірақ тыныштық күйде де жалғасатын сипатқа ие.

Түнгі ауырсыну айқын және сізді ұйқыдан оятуы мүмкін. Әсіресе түнде күшейеді. Белгілі қатерлі ісік тарихы немесе диабет, ағза трансплантациясы сияқты инфекция қаупі бар жағдайларда омыртқа ауруына міндетті түрде мән беру керек. 3 аптадан астам уақытқа созылған және күшейіп келе жатқан ауырсыну кезінде міндетті түрде тексеру жүргізіледі.

Ауырсыну көбінесе инфекцияланған аймақта шоғырланады. Бел аймағында сезімталдық болады. Басқанда немесе жеңіл ұрғанда сол аймақта қатты сезімталдық сезінесіз. Омыртқааралық жарық немесе дегенеративті аурулармен шатастырылуы мүмкін.

Дене қызуы және жалпы мазасыздық сезімі

Жағдайлардың 35-60%-ында дене қызуының көтерілуі байқалады. Алайда әр науқаста кездеспеуі мүмкін. Көбінесе жоғары қызудан гөрі, жеңіл қызу және түнде терлеу түрінде көрінуі мүмкін. Терлеу, тәбеттің төмендеуі, салмақ жоғалту және жалпы әлсіздік қосылуы мүмкін.

Әлсіздік және тез шаршау сезімі болады. Жалпы ауру сезімі және энергияның жоғалуы орын алады. Басқа белгілі мәселеңіз болмаса да, бұл белгілер ұзақ уақыт жалғасуы мүмкін. Себепсіз салмақ жоғалту байқалуы мүмкін.

Қозғалыстың шектелуі және бұлшықет түйілуі

Инфекцияланған аймақ айналасында бұлшықет түйілуі және сезімталдық айқын болады. Омыртқа қозғалыстарыңызда айқын шектелу болады. Күнделікті іс-әрекеттерде шектелу және қозғалу қиындығын сезінесіз.

Омыртқа қозғалыстарында айқын азаю және сіресу сезімі пайда болады. Қалыпты іс-әрекеттеріңізді орындауда қиналасыз. Көбінесе ауыратын аймақты қорғайтын қалыпты ұстанасыз. Отадан кейін пайда болған инфекцияларда жара орнында ісіну, қызару және ірің ағуы мүмкін.

Неврологиялық белгілер

Инфекция асқынған сайын жүйке құрылымдары зақымданады және ұю, күштің жоғалуы сияқты неврологиялық белгілер қосылады. Қол және аяқтарыңызда ұю, сезімнің жоғалуы, бұлшықет күшінің әлсіреуін сезінуіңіз мүмкін. Бұл белгілер кейбір науқастарда өте білінбей орнығады.

Асқынған жағдайларда аяққа тарайтын ауырсыну немесе әлсіздік пайда болады. Инфекцияның эпидуральды аймаққа таралуы немесе іріңдік түзуі жағдайында жүйкеге қысым түседі. Аяқтардағы әлсіздік, жүйке қысылуы белгілері және асқынған жағдайларда қуық-ішек функцияларының бұзылуы байқалуы мүмкін. Неврологиялық зақымдану шұғыл ота жасауды талап етеді. Мән беру керек басқа белгі – ішінара немесе толық сал ауруы.

Спондилодисцит диагностикасы қалай қойылады?

Дұрыс диагнозға жету үшін жүйелі бағалау процесі қажет. Ауру белгілері басқа омыртқа мәселелерімен шатасуы мүмкін болғандықтан, мұқият тексеру жүргізілуі керек.

Физикалық тексеру және медициналық тарих

Дәрігеріңіз алдымен шағымдарыңызды тыңдайды және медициналық тарихыңызды егжей-тегжейлі бағалайды. Белгілеріңіздің қашан басталғаны, ауырсыну сипаты және инфекция қаупі бар жағдайларыңыз сұралады. Өткен оталарыңыз, созылмалы ауруларыңыз және қолданатын дәрілеріңіз диагностика процесінде маңызды ізімдер береді.

Физикалық тексеруде бел аймағыңыздағы сезімталдық тексеріледі. Омыртқа қозғалыстарыңыз бағаланады және бұлшықет түйілуінің бар-жоғына қаралады. Асқынған жағдайларда неврологиялық тексеру жасалып, аяқтарыңыздағы күш жоғалуы, сезімталдық өзгерістері және рефлекстік бұзылулар зерттеледі.

Бейнелеу әдістері (МРТ, КТ, Рентген)

Бейнелеу тесттері омыртқаңыздағы физикалық өзгерістерді анықтау үшін қолданылады. Тікелей рентген көбінесе алғашқы жүгінетін әдіс, бірақ аурудың ерте сатыларында толығымен қалыпты көрінуі мүмкін. Белгілердің пайда болуы апталарға созылуы мүмкін.

Магнитті-резонансты бейнелеу (МРТ) спондилодисцит диагностикасында алтын стандарт болып табылады. МРТ 96% сезімталдық және 92% ерекшелік көрсетеді. Контрастты зат беріліп түсірілген МРТ омыртқадағы және дискідегі инфекцияны, қабынуды және жұлын каналында іріңнің бар-жоғын өте ерте сатыда көрсетеді. T1 салмақты бейнелерде омыртқа денелерінде сигналдың азаюы, T2 салмақты бейнелерде сигналдың артуы типтік белгілер болып табылады.

Компьютерлік томография (КТ) инфекцияға байланысты сүйек деструкциясын бағалауда тиімді. Сонымен қатар, биопсия процесі үшін жол көрсетуші ретінде қолданылады.

Зертханалық тесттер

Қан тесттері инфекция көрсеткіштерін анықтау үшін қолданылады. Эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ) жағдайлардың 77-90%-ында жоғарылаған. C-реактивті протеин (CRP) 95-100% сезімталдықпен артады. Бұл мәндер емге жауапты бақылауда да қолданылады.

Қан дақылдары қоздырушы микроорганизмді анықтауға көмектеседі. Алайда қан дақылдарының оң нәтиже беру көрсеткіші 40-60% аралығында. Антибиотик басталмас бұрын міндетті түрде алынуы керек.

Brucella және туберкулезге күдіктенген жағдайларда арнайы тесттер қолданылады. Туберкулез тері тесті және арнайы серологиялық тесттер диагностикада көмектеседі.

Биопсия және дақыл тесттері

Микробиологиялық диагностика емдеу жоспарлаудың негізін құрайды. КТ бақылауымен тері арқылы ине биопсиясы жасалып, тін үлгісі және дақыл алынады. Тікелей инфекция аймағынан алынған үлгілер ең сенімді нәтижелерді береді.

Биопсия дақылдарының сезімталдығы 50-70% аралығында. Қоздырушыны анықтау мақсатты антибиотик емін реттеу тұрғысынан өте маңызды. Алдын ала антибиотик қолдану дақыл нәтижесін айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Сондықтан мүмкіндігінше кем дегенде 4 күн антибиотик аралығын күту ұсынылады.

Гистопатологиялық тексеру гранулематозды инфекцияларды ажыратуда құнды. Тін үлгісінде казеозды гранулеманың болуы туберкулез диагнозын нығайтады.

Спондилодисцит емі және ота нұсқалары

Емдеу жоспары инфекция түріне, таралуына және жалпы денсаулық жағдайыңызға қарай анықталады. Негізгі мақсат – инфекцияны бақылауға алу, ауырсынуды азайту және омыртқаңыздың тұрақтылығын сақтау.

Антибиотик және антифунгалды ем

Антибиотик емі – спондилодисцит емінің негізгі тірегі. Емдеу мерзімі әдетте 6-12 апта аралығында өзгереді. Алғашқы 2-4 аптада тамыр ішілік антибиотик қолданылады, содан кейін клиникалық және зертханалық жауабыңызға қарай ауызша емге көшіріледі.

Дақыл нәтижелеріне қарай қоздырушы микроорганизмге сәйкес антибиотик таңдалады. Егер қоздырушы анықталмаса, кең спектрлі антибиотиктермен эмпирикалық ем басталады. Әсіресе Staphylococcus aureus бактериясын қамтитын антибиотиктер таңдалады.

Емге жауабыңыз CRP мәндерін тұрақты бақылау арқылы бағаланады. CRP төмендеу үрдісін көрсеткенде емнің тиімді екені түсініледі. Brucella инфекциясында кем дегенде 3 ай, туберкулезді спондилодисцитте кем дегенде 6-9 ай ем қолданылады.

Саңырауқұлақ инфекцияларында антифунгалды дәрілер қолданылады. Вориконазол немесе липосомальды амфотерицин B-мен ем жасалады және мерзімі 6-12 айға созылуы мүмкін.

Ауырсынуды басқару және тыныштық

Ауырсынуды басатын және қабынуға қарсы дәрілер қатты ауырсынуларыңызды жеңілдетеді. Кейбір жағдайларда күштірек ауырсынуды басатын дәрілер қажет болуы мүмкін.

Инфекцияланған омыртқа аймағыңыздың тұрақтылығы үшін корсет немесе тірек қолданылады. Корсет қолдану 8-12 аптаға созылуы мүмкін. Тыныштық және белсенділікті шектеу инфекцияланған аймақтың жазылуын қолдайды. Алайда ұзақ уақыт төсек режимі бұлшықет әлсіздігі және тромбоэмболиялық қауіптерге байланысты ұсынылмайды.

Физиотерапия және оңалту

Қозғалыс қабілетіңізді қайтару, бұлшықет күшіңізді арттыру және омыртқа тұрақтылығыңызды қамтамасыз ету үшін физиотерапия қолданылады. Бұл ем әсіресе ұзақ уақыт тыныштықтан кейін бұлшықет әлсіздігін болдырмау үшін қажет. Күнделікті өмір іс-әрекеттеріңізге оралуыңызды қолдайды және оңалту процесіңізді жылдамдатады.

Ота жасауды талап ететін жағдайлар

Науқастардың шамамен 10-20%-ында оталық ем қажет болады. Ота жасау көрсеткіштері мыналар:

Өршіп бара жатқан немесе ауыр неврологиялық тапшылық: Эпидуральды іріңдік немесе омыртқа теңгерімсіздігіне байланысты жүйкеге қысым

Антибиотик еміне жауап бермеу: Тиісті емге қарамастан инфекцияны бақылауға алу мүмкін болмауы

Омыртқа теңгерімсіздігі: Омыртқада айқын бұзылу және тұрақтылықтың жоғалуы

Ауыр деформация: Бүкірлік дамуы немесе өршу қаупі

Үлкен іріңдік түзілуі: Алынуы керек эпидуральды немесе паравертебральды іріңдіктер

Оталық тәсіл инфекцияның орналасуына қарай жоспарланады. Инфекцияланған тіннің тазартылуы, іріңдікті дренаждау, канал декомпрессиясы және қажет болған жағдайда бұранда-шыбық жүйесімен тұрақтандыру қолданылады.

Емдеу процесі және жазылу

Емдеу мерзімі ұзақ болуы мүмкін. Ауруханада жасалған отадан кейін антибиотик емі тамыр ішілік немесе ауызша жолмен ұзақ уақыт жалғасады. Дәрігеріңіз тұрақты аралықпен ЭТЖ және CRP мәндеріңізді бақылайды. Клиникалық шағымдарыңыздың өтуі және қан мәндеріңіздің қалыпқа келуімен ем аяқталады.

Ерте және тиісті еммен өлім көрсеткіші 5%-дан төмен түсті. Науқастардың басым бөлігі толық жазылады, бірақ кейбір жағдайларда созылмалы ауырсыну және омыртқаның сіресуі тұрақты қалуы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ауру туралы науқастар тарапынан ең көп қызықтыратын сұрақтарға жауаптар таптыңыз. Бұл ақпарат емдеу процесі кезінде көкейіңізде жүрген сұрақтарды нақтылауға көмектеседі.

Спондилодисцит емі қанша уақытқа созылады?

Емдеу мерзімі инфекцияны тудырған микроорганизмге және аурудың ауырлығына қарай өзгереді. Антибиотик емі әдетте 6-12 аптаға созылады. Алғашқы 2-4 апта ауруханада тамыр ішілік беріледі, содан кейін үйде ауызша қабылданатын дәрілермен жалғастырасыз.

Жалпы жазылу процесі 3-6 ай аралығында өзгеруі мүмкін. Кейбір жағдайларда емдеу мерзімі 3 апта мен 3 ай аралығында болуы мүмкін. Омыртқа сүйегі және диск тіні қан айналымы әлсіз аймақтар болып табылады, сондықтан антибиотиктердің оған жеткілікті мөлшерде жетуі уақыт алады. Емді ерте тоқтату инфекцияның қайталануына әкелуі мүмкін.

Омыртқа инфекциясы жұқпалы ма?

Жоқ, спондилодисцит тікелей жұқпалы ауру емес. Адамнан адамға жұғу мүмкін емес. Инфекция көбінесе ағзаңыздағы басқа аймақтағы инфекция ошағынан қан жолымен омыртқаңызға жетеді.

Несеп жолы, өкпе, тіс немесе тері инфекциялары қан айналымыңыз арқылы омыртқаңызға тасымалдануы мүмкін. Сирек жағдайларда омыртқаға ота жасау кезінде тікелей жұғу немесе көршілес тін инфекциясынан таралу түрінде дамиды. Әсіресе иммундық жүйеңізді әлсірететін жағдайыңыз болса, бұл қауіп артады.

Спондилодисцит ота жасауды талап ете ме?

Көп жағдайда ота қажет емес. Науқастардың 70-80%-ы тек ұзақ уақыттық антибиотик емімен толық жазылады. Науқастардың 80-90%-ы антибиотик емі және қолдаушы күтіммен отасыз жазылады.

Алайда кейбір арнайы жағдайларда ота шарт болады. Антибиотик еміне жауап алынбаса, ауру өршісе, жүйкеге қысым түссе немесе омыртқада сыну орын алса, ота қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар үлкен іріңдік түзілуі, омыртқа теңгерімсіздігі және ауыр құрылымдық бұзылу жағдайларында да ота жасау сөзсіз болады.

Емделмесе не болады?

Емделмеген немесе кешіктірілген спондилодисцит ауыр асқынуларға әкеледі. Инфекция өршіген сайын омыртқа сүйектеріңіз әлсірейді, омыртқада пішін бұзылулары және жүйке зақымдануы дамуы мүмкін. Тұрақты неврологиялық жоғалтулар, созылмалы ауырсыну және омыртқада тұрақтылықтың жоғалуы орын алады.

Жақсы емделмеген инфекциялар омыртқада өршімелі бұзылуға әкеліп, бүкірлікке дейін баратын пішін бұзылуларын тудыруы мүмкін. Эпидуральды іріңдік жұлын қысылуына әкелуі мүмкін және өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Сепсис, яғни инфекцияның қанға таралуымен өмірге қауіпті жүйелік жауап дамуы мүмкін.

Омыртқа инфекциясы қайталана ма?

Тиісті мерзімде және дозада антибиотик емі қолданылған науқастарда қайталану көрсеткіші 5-10% аралығында. Дегенмен, қауіп факторларыңыз жалғасса, қайталану ықтималдығы жоғары.

Бақыланбайтын қант диабеті, иммунитеттің басылуы немесе тамыр ішілік дәрі қолдану жағдайларында қайталану қаупі артады. Сондықтан емнен кейін тұрақты бақылау және қауіп факторларын бақылау үлкен маңызға ие. Ем аяқталғаннан кейін ауырсынудың қайталануы, түсініксіз қызу, түнде терлеу немесе салмақ жоғалту қайталану белгілері болуы мүмкін.

Қорытындылай келе: Спондилодисцит

Спондилодисцит ауыр омыртқа инфекциясы болса да, ерте диагноз қойылғанда табысты емделеді. Науқастардың басым бөлігі ұзақ уақыттық антибиотик емімен толық жазылады және ота қажет етпейді. Әсіресе 3 аптадан астам уақытқа созылған бел ауруыңыз, түнгі ауырсыну және түсініксіз қызуыңыз болса, міндетті түрде дәрігеріңізге жүгініңіз.

Бұл тұста ең маңызды фактор – шыдамды болу. Емдеу процесі ұзақ болуы мүмкін, бірақ тұрақты дәрі қолдану және тексерулерге бару толық жазылуыңызды қамтамасыз етеді. Дәрігеріңіз ұсынған емдеу мерзімін аяқтау инфекцияның қайталануын болдырмау үшін өте маңызды.