Сақалдың ошақты түсуі дегеніміз не? 5 белгісі, себептері және тиімді емдеу әдістері

Сақал түсуі

Күнделікті өмірде, әсіресе ер адамдардың эстетикалық келбетіне әсер ететін тері ауруы болып табылатын сақал түсуі – физикалық және психологиялық тұрғыдан қиындық тудыруы мүмкін мәселе. Сақалдың белгілі бір аймақтардан түсуімен көрініс беретін бұл жағдай, кейде қарапайым стресстің өзі қоздыруы мүмкін аутоиммундық ауру ретінде пайда болады. Ерте диагностика және дұрыс емдеу арқылы бақылауға алынатын сақал түсуі адамның өмір сүру сапасына тікелей әсер етуі мүмкін.

Сақал түсуі дегеніміз не?

Сақал түсуі медицинада "alopesi areata barbae" деп аталады. Бұл ер адамдардың сақал аймағында дөңгелек немесе сопақша пішінде, кенеттен және айқын шекарамен түктердің түсуімен сипатталатын аутоиммундық ауру. Ағзаның иммундық жүйесі қателікпен қыл тамырларына шабуыл жасап, олардың қызметін бұзады және түктердің түсуіне әкеледі. Сақал түсуі әдетте сақал аймағында кездеседі, бірақ кейбір жағдайларда қас, кірпік немесе шаш сияқты басқа да түкті аймақтарға әсер етуі мүмкін. Бұл шаш түсу ауруының сақалда көрініс табуы деп те бағаланады. Кез келген жаста пайда болуы мүмкін болса да, көбінесе жас ер адамдарда жиі кездеседі.

Сақал түсуі жұқпалы ауру емес. Алайда, психологиялық әсерлеріне байланысты әлеуметтік өмірге кері әсерін тигізуі мүмкін. Ауыр жағдайларда қыл тамырлары толығымен қызметін жоғалтып, түскен аймақтарда тұрақты тақыр жерлер қалуы мүмкін.

Сақал түсуінің белгілері қандай?

Сақал түсуінің басталуы әдетте онша байқалмайтын кішігірім түсулермен көрінуі мүмкін. Алайда уақыт өте келе бұл аймақтар кеңеюі немесе жаңа аймақтар қосылуы мүмкін. Сақал түсуінің белгілері адамнан адамға өзгеруі мүмкін, бірақ жалпы алғанда келесідей көрініс береді:

Сақалдағы дөңгелек немесе сопақша түсу аймақтары: Ең жиі кездесетін белгі. Белгілі бір аймақтарда түктер толығымен түсіп, айналасы қалыпты күйде болады.

Түскен аймақтарда қышу немесе жеңіл шаншу сезімі: Кейбір науқастар түсу басталмас бұрын бұл аймақтарда жеңіл қышу немесе шымырлау сезінуі мүмкін. Бұл аймақтарда сақал түсуі сары түктердің шығуына себеп болады.

Тегіс және сау көрінетін тері: Түскен аймақта әдетте қызару, қабыршақтану немесе жара болмайды. Тері сау көрінеді, бірақ түк шықпайды.

Сынғыш, жіңішке немесе түсі өзгерген түктер: Жаңадан шыққан түктер кейде түссіз, жіңішке және әлсіз болуы мүмкін.

Тырнақтардағы пішін бұзылулары (сирек): Кейбір жағдайларда шаш түсуі және сақал түсуімен бірге тырнақтарда сызықтар немесе шұңқырлар байқалуы мүмкін.

Сақал түсуі көбінесе ауыртпалықсыз, бірақ эстетикалық тұрғыдан адамды мазалайды. Кейбір адамдарда бір немесе екі аймақпен шектелсе, кейбіреулерінде көптеген түсу аймақтары пайда болуы мүмкін.

Сақал түсуі қалай пайда болады?

Сақал түсуінің негізгі себебі – иммундық жүйенің өз жасушаларына шабуыл жасауы. Аутоиммундық реакция нәтижесінде иммундық жүйе қыл тамырларын бөтен құрылым деп қабылдап, оларды жоюға тырысады. Нәтижесінде қыл тамырлары әлсірейді, түктер түседі және сол аймақта қайтадан түк шығуына кедергі жасалады. Сақал түсуіне себеп болуы мүмкін факторлар:

Стресс және психологиялық факторлар: Қатты стресс, жарақаттар, кенеттен болған эмоционалдық өзгерістер сақал түсуін қоздыруы мүмкін. Көптеген жағдайларда ауру адамның өміріндегі стресстік оқиғадан кейін пайда болады.

Генетикалық бейімділік: Отбасында шаш түсуі немесе сақал түсуі тарихы бар адамдарда тәуекел жоғары. Генетикалық бейімділік иммундық жүйенің реакциясына әсер етуі мүмкін.

Аутоиммундық аурулар: Қалқанша безі аурулары, витилиго, қызыл жегі (lupus) сияқты аутоиммундық аурулары бар адамдарда сақал түсуінің кездесу ықтималдығы артады.

Инфекциялар және физикалық жарақаттар: Тері инфекциялары, жарақаттар немесе тітіркендіргіш химиялық өнімдер иммундық жүйені белсендіруі мүмкін.

Сақал түсуіне қалай диагноз қойылады?

Сақал түсуіне диагноз алдымен клиникалық тексеру арқылы қойылады. Тәжірибелі дерматолог сипаттамалық белгілерді көріп, ауруды анықтай алады. Алайда нақты диагноз үшін әртүрлі зертханалық сынақтар қажет болуы мүмкін. Сақалдағы шаш түсуіне диагноз келесі әдістермен қойылуы мүмкін:

Клиникалық тексеру: Клиникалық тексеру кезінде дәрігер зақымданған аймақтағы зақымдарды егжей-тегжейлі тексереді. Пустулалардың қыл фолликулаларының айналасында орналасуы, көлемі, саны және таралуы бағаланады. Зақымдардың тек қырылған аймақтарда болуы диагноз үшін маңызды белгі болып табылады.

Бактериологиялық зерттеу: Бактериологиялық зерттеу нақты диагноз үшін қажет. Пустулалардан алынған үлгі зертханада өсіріледі және инфекцияны қай бактерия тудырғаны анықталады. Сонымен қатар, антибиотикке сезімталдық сынағы жасалып, ең тиімді емдеу нұсқасы анықталады.

Грам бойынша бояу: Грам бойынша бояу сынағы жылдам диагноз үшін қолданылуы мүмкін. Пустуладан алынған үлгі микроскоп астында зерттеліп, бактериялардың болуы және түрі туралы ақпарат алынады. Бұл сынақ нәтижесін сол күні алуға болады. Дифференциалды диагностика өте маңызды, себебі сақал түсуімен шатастыруға болатын көптеген аурулар бар. Фолликулит, безеу, себореялық дерматит, контактілі дерматит және саңырауқұлақ инфекциялары ұқсас көрініс беруі мүмкін.

Дермоскопия: Дермоскопия арқылы тексеру диагнозға көмектесе алады. Бұл әдіспен қыл фолликулаларының жағдайы, инфекцияның тереңдігі мен таралуы жақсырақ бағаланады.

Қан сынағы: Ауыр жағдайларда қан сынақтары жасалуы мүмкін. Ақ қан жасушаларының саны, эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ) және C-реактивті ақуыз деңгейлері инфекцияның ауырлығын көрсетеді.

Биопсия: Сирек болса да, диагнозды нақтылау мүмкін болмаған жағдайларда, түскен аймақтан терінің кішкене бөлігі алынып, микроскоп астында зерттелуі мүмкін. Әсіресе созылмалы жағдайларда және емге жауап бермейтін жағдайларда тіндерді зерттеу жүргізілуі мүмкін.

Диагноз өте маңызды, себебі сақал түсуі саңырауқұлағы көптеген аурулармен шатастырылуы мүмкін. Әсіресе фолликулит, безеу, себореялық дерматит, контактілі дерматит және саңырауқұлақ инфекциялары ұқсас көрініс беруі мүмкін.

Сақал түсуін емдеу

Сақал түсуін емдеу адамнан адамға өзгеруі мүмкін. Кейбір жағдайларда ауру өздігінен басылса, кейбір жағдайларда дәрі-дәрмекпен емдеу қажет болуы мүмкін. Сақалдағы шаш түсуін емдеу аурудың таралуына, ұзақтығына, адамның жасына және жалпы денсаулық жағдайына байланысты жоспарланады. Емдеу әдетте жергілікті және жүйелі антибиотиктермен жүргізіледі. Шаш-сақал түсуіне қарсы дәрі ретінде қолданылатын жергілікті антибиотикпен емдеу жеңіл жағдайларда алғашқы таңдау болып табылады. Мупироцин, фузидин қышқылы немесе клиндамицині бар жақпамайлар күніне 2-3 рет зақымданған аймаққа жағылады. Бұл емдеу әдетте 1-2 аптаға созылады.

Сақал түсуіне инемен емдеу де кең таралған әдіс болып табылады. Сақал түсуіне арналған кортизон инесі әсіресе шектеулі аймақтарда тиімді нәтиже береді. Кортизон инесін сақал түсуін емдеуде маман дәрігер қолдануы керек. Орташа және ауыр жағдайларда жүйелі антибиотиктер қажет. Антибиотиктер 7-14 күн бойы қолданылады және антибиотикті таңдау дақыл нәтижесіне сәйкес болуы керек. Сақал түсуіне арналған ерітінді ретінде антисептикалық ерітінділер қосымша ем ретінде қолданылады. Әсіресе хлоргексидин, повидон-йод немесе сутегі асқын тотығы сақал түсуін емдеуде тиімді болуы мүмкін.

Қырыну әдеттерін өзгерту емдеудің маңызды бөлігі болып табылады. Ауру кезінде қырынудан аулақ болу керек, қажет болса электрлік ұстара қолдану керек. Егер ұстара қолданылатын болса, бір реттік ұстараларды таңдаған жөн. Ыстық компресс жасау симптомдарды жеңілдетеді. Күніне 2-3 рет 10-15 минут бойы ыстық, ылғалды шүберекпен компресс жасалады. Бұл процесс пустулалардың ашылуын жеңілдетеді және ауырсынуды азайтады.

Ауырсынуды басатын дәрілер симптоматикалық емдеу үшін қолданылады және олар ауырсыну мен қабынуды азайтады. Сонымен қатар, сарымсақ халық арасында сақал түсуін емдеуде қыл тамырларын ынталандыру үшін қолданылуы мүмкін. Сақал түсуіне сарымсақ қолдану толықтырушы тәсіл ретінде қарастырылуы мүмкін; өйткені сақал түсуін емдеу сарымсақпен қолдау тапқанда кейбір адамдарда оң әсерлер байқалуы мүмкін. Сонымен қатар, алма сірке суы сақал түсуін емдеуде табиғи қолдаушы ретінде де қолданылуы мүмкін.

Гигиена ережелерін қатаң сақтау қажет. Бетті күніне екі рет бактерияға қарсы сабынмен жуу, таза сүлгі қолдану және қырыну құралдарын жүйелі түрде тазалау керек. Созылмалы жағдайларда ұзақ мерзімді антибиотикпен емдеу қажет болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда төмен дозалы антибиотик 3-6 ай бойы қолданылады. Иммундық жүйені нығайту үшін тамақтануды қолдау маңызды. С дәрумені, мырыш және ақуызға бай тамақтану ұсынылады. Емдеудің сәттілігі жүйелі бақылау арқылы бағаланады. Емге жауап бермейтін жағдайларда дақыл қайталанады және емдеу өзгертіледі.

Сақал түсуінің белгілерін байқаған кезде уақыт жоғалтпай дерматология маманына жүгініп, қажетті тексерулерден өтуге болады. Ерте диагностиканың арқасында түсуді тоқтатып, қайтадан түк шығуын ынталандыратын емдеу әдістерін бастауға болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Сақал түсуі жұқпалы емес. Адамнан адамға жанасу, ауа немесе ортақ заттарды қолдану арқылы жұқпайды. Бұл ауру ағзаның өз иммундық жүйесінің қыл тамырларына шабуыл жасауынан туындайтын аутоиммундық жағдай және тек жеке иммундық мәселелермен байланысты. Сақал түсуі ауруында адамдардың көпшілігінде қышу байқалмайды. Алайда кейбір адамдарда түсу басталмас бұрын сол аймақта жеңіл қышу, шымырлау немесе шаншу сезімі пайда болуы мүмкін. Бұл белгілер әдетте қысқа уақытқа созылады және ауыртпалықсыз. Егер қышу болса, дерматологқа жүгіну керек. Сақал түсуі жұқпайды, өйткені ол микробтық немесе саңырауқұлақтан туындаған ауру емес. Иммундық жүйеге қатысты бұзылыс нәтижесінде пайда болады. Яғни қол алысу, жақын қарым-қатынас, ұстара бөлісу сияқты жағдайлар сақал түсуін бір адамнан екіншісіне жұқтырмайды. Толығымен адамның өзіне тән дамиды. Жазылу уақыты адамнан адамға өзгереді. Кейбір науқастарда бірнеше айда өздігінен жазылса, кейбір жағдайларда жылдарға созылуы мүмкін. Ерте диагностика және емдеу арқылы процесс жылдамдауы мүмкін. Түскен аймақтағы қыл тамырлары тірі тұрғанша қайтадан шығу мүмкіндігі өте жоғары. Сақал түсуі тікелей бір ғана дәруменнің жетіспеушілігінен туындамайды. Алайда B12, D дәрумені, мырыш және биотин жетіспеушілігі иммундық жүйені әлсіретіп, бұл аурудың пайда болуына үлес қосуы мүмкін. Сондықтан қан сынақтары арқылы дәрумен деңгейлерін тексеру маңызды. Сақал түсуі бар адамдар түсу болмаған аймақтарды қыра алады. Алайда түскен аймақтар сезімтал болуы мүмкін болғандықтан, қатты басып қырынудан аулақ болу керек. Ұстараларды жиі ауыстыру керек. Егер қырыну терінің тітіркенуіне себеп болса, үзіліс жасау ұсынылады. Стресс – сақал түсуін қоздыратын ең маңызды факторлардың бірі. Қатты эмоционалдық қысым, кенеттен болған жарақаттар немесе мазасыздық бұзылыстары иммундық жүйеге әсер етіп, аурудың басталуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан емдеу процесінде психологиялық қолдау және стрессті бақылау маңызды. Сақал түсуі саңырауқұлақ инфекциясы емес. Иммундық жүйенің қате жұмыс істеуі нәтижесінде қыл тамырларына шабуыл жасауынан дамитын аутоиммундық ауру. Сыртқы түрі бойынша саңырауқұлақ ауруларына ұқсауы мүмкін болғандықтан, нақты диагноз үшін дерматология маманына жүгіну керек. Сақал түсуіне күдіктенген жағдайда жүгіну керек маман – дерматолог, яғни тері аурулары дәрігері. Дерматолог қажет деп тапса, дерматоскопия, қан сынағы немесе биопсия жасап, диагноз қояды және науқасқа ең қолайлы емдеу жоспарын жасайды. Өз бетімен емделуге болмайды. Сақал түсуінен кейін түскен аймақта қайтадан шыққан түктер әдетте алдымен жіңішке құрылымды және сақал түсуі ақ түк түрінде болады. Бұл кезеңде сақал түсуі ақ түктер шығып жатыр деп уайымдаудың орнына, бұл жағдайдың жазылу процесінің бір бөлігі екенін білу керек. Сақал түсуі ақ сақал көрінісі әдетте уақытша, меланин өндірісі қалыпқа келген сайын бұл түктер уақыт өте келе қараюы мүмкін. Алайда кейбір адамдарда тұрақты түрде ақ болып қалуы да мүмкін.

Егер сізде сақал түсуінің белгілері болса, дұрыс диагноз және адамға тән емдеу үшін Дерматология мамандарымыздан кезекке жазыла аласыз.

Тері денсаулығыңыз үшін ерте бағалау үлкен маңызға ие.