Рахим жабысқақтығы (Ашерман синдромы) дегеніміз не? Емдеу әдістері қандай?

Рахим жабысқақтығы (Ашерман синдромы) дегеніміз не? Емдеу әдістері қандай? Hisar Hospital Intercontinental әйелдер ауруы және босану мамандарымен сөйлестік...

Рахим жабысқақтығы — рахим ішінде пайда болатын синехиялар деп аталатын жабысқақтар салдарынан рахим ішкі қуысының жартылай немесе толық жабылуын білдіретін ауру. Етеккір бұзылыстарына, жүкті бола алмауға немесе қайталанатын жүктілік жоғалуына әкелуі мүмкін. Алғаш рет 1948 жылы Joseph Asherman сипаттаған.

Қалыпты етеккір циклінде рахим ішкі қабығы деп аталатын аймақта (эндометрий) жүктіліктің бекуі үшін әр ай сайын жүктілік ұясы дайындалады. Аналық безде дамыған жұмыртқалардан бөлінетін эстроген және прогестерон гормондарының әсерімен рахим ішкі қабаты әр ай сайын жүктілікке дайындалады. Жүктілік болмаған кезде дайындалған бұл ұя етеккірмен бірге шығып кетеді. Рахим ішінде пайда болған бұл жабысқақтар салдарынан, өкінішке орай, етеккір циклі дұрыс қалыптаспайды, ал жүктілік ұясы жақсы дайындалмағандықтан, жүктіліктің бекуі немесе дұрыс дамуы үшін қолайлы орта қалыптаспайды. Сондықтан етеккір бұзылыстары немесе жүктілікпен байланысты мәселелер пайда болады.

Рахим ішіндегі жабысқақтар неліктен пайда болады?

Рахимге немесе рахим ішіне жасалатын кейбір хирургиялық араласулар, операциялар, өткізілген инфекциялар рахим ішінде жаңаруға жауапты терең қабатқа әсер етсе, осы жерде пайда болған зақымды жөндеу кезінде кейбір скар (тыртық) қабаттары түзіледі. Бұл қабаттар рахим ішінің әртүрлі локализацияларында жабысқақ деп атайтын синехияларды түзуі мүмкін.

Әсіресе босану немесе түсік түсіру үшін жасалған жедел күретаждардан кейін жабысқақ пайда болу қаупі артады. Тіпті кейде ішінде бөлшек қалғаннан кейін қайта араласу жасалған жағдайда қауіп одан да көп болады.

Араласу кезінде немесе одан кейін рахимде инфекцияның дамуы да басқа қауіп факторы болып табылады. Әсіресе тиісті және стерильді жағдайда жасалмаған күретаждардан, халық арасында өз бетінше түсік түсіру үшін қолданылатын кейбір әдістерден кейін рахимде инфекция пайда болуы мүмкін. Диагнозы ерте кезеңде қойылып, емі жасалмаса, бұл инфекциялардың жабысқақпен аяқталуы өте ықтимал.

Сонымен қатар рахимнен миома алып тастау операциялары, спираль қолдану кезінде инфекцияның дамуы және рахим ауытқулары себебінен жасалатын гистероскопиялық операциялар да рахимде жабысқақ түзе алатын басқа себептер болып табылады. Сирек жағдайда қан арқылы өкпеден рахимге жететін туберкулез инфекциясы да рахимде жабысқақ түзуі мүмкін.

Белгілері қандай?

Ең жиі етеккір мәселелерімен кездеседі. Етеккір қанының мүлде болмауы, аз мөлшерде болуы немесе ауыратын етеккір түрінде көрінуі мүмкін. Бұл белгілер рахим ішінде пайда болған жабысқақтардың орналасуына және қарқындылығына байланысты өзгеруі мүмкін.

Екінші ең жиі келу себебі — бала көтере алмау, яғни бедеулік (инфертильділік). Рахим ішіндегі жабысқақтар сперматозоидтардың өтуінде мәселе туғызуы мүмкін, сонымен қатар эндометрий, яғни жүктілік ұясындағы бұзылыстарға байланысты эмбрионның рахимге бекуін кедергілеуі мүмкін.

Кейбір науқастарда жүкті болғаннан кейін бірқатар мәселелерге әкелуі мүмкін. Жүктіліктің дамуында қиындық туғызып, қайталанатын түсік түсіруге әкелуі мүмкін. Одан әрі дамыған жүктіліктерде плацентаның рахимнің ішкі қабатына жабысуына әкелетін қауіпті жүктіліктерге себеп болуы мүмкін.

Диагноз қалай қойылады?

Рахим ішіндегі жабысқақтар кәдімгі ультрадыбыстық тексеруде әрқашан байқала бермеуі мүмкін. Алайда күдік туындаған жағдайларда рахим қабығында жұқару, бұзылыс және кейбір аймақтарда жарқырау байқалуы мүмкін. Рахим ішіне су жіберу арқылы жасалатын соногистерография бізге одан да көмекші бола алады.

Алайда дәл диагноз рахим рентгенограммасы арқылы қойылады. Суретте рахим ішінің рентгенконтрасттық затпен толтырылуы тиіс бөлігінде толу кемістіктері мен бұзылыстар байқалады. Жабысқақтың ауырлығы және түтікшелердің ашық болу-болмауы туралы да рахим рентгенограммасы бізге мәлімет береді.

Камера жүйесі арқылы рахим ішін бейнелеу, яғни гистероскопия деп аталатын процедурада диагноз қойылып, сонымен бірге жабысқақтарды жою емі де жасалуы мүмкін.

Рахим ішіндегі жабысқақтардың жіктелуі қандай?

Рахим ішіндегі жабысқақтар жеңіл қабық түріндегі жабысқақтардан тығыз, қатты жабысқақтарға дейін өзгеруі мүмкін. Рахим ішінде алып жатқан орнына және қарқындылығына қарай мынадай түрде жіктелуі мүмкін (March жіктемесі):

Сынып

Жеңіл

Рахим ішкі қуысының ¼ бөлігінен азында қабық түріндегі жұмсақ жабысқақтар бар. Түтікше аузы мен рахим ішкі қуысының жоғарғы бөлігі таза.

Орта

Рахим ішкі қуысының 1/4–3/4 бөлігінде жабысқақтар бар. Рахим ішкі қуысының жоғарғы бөлігі мен түтікше аузы ішінара бітелген.

Ауыр

Рахим ішкі қуысының 3/4 бөлігінен астамында қатты, тығыз жабысқақтар бар. Түтікше аузы мен рахим ішкі қуысының жоғарғы бөлігі толық бітелген.

Емдеу әдістері қандай?

Рахим ішіндегі жабысқақтарды жоюдың ең тиімді әдісі — гистероскопия. Жеңіл жабысқақтарда амбулаториялық жағдайда да жасалуы мүмкін, ал орташа немесе ауыр жабысқақтарда анестезия астында операциялық бөлмеде орындалуы қажет. Қынап арқылы рахим ішіне енгізілген эндоскоп көмегімен рахим іші бақыланады. Жабысқақтардың құрылымы мен қарқындылығы анықталады. Содан кейін тиісті аспаптардың көмегімен жабысқақтарды жоюға тырысады. Мақсат — рахим ішінің жеткілікті кеңдікке жеткізілуі және түтікшелерге апаратын жолдың ашық болуы.

Араласу кезінде қауіпті жағдайлар күдіктенсе немесе өте тығыз жабысқақтар болса, іштен бақылау астында лапароскопия арқылы гистероскопия көмегімен жабысқақтарды жою қажет болуы мүмкін.

Емдеуден кейін назар аударылатын мәселелер

Емдеуден кейін жабысқақтың қайта пайда болмауы үшін бірқатар шаралар қолданылады. Олардың қатарында рахимге спираль салу және одан кейін бірнеше ай гормон емін қолдану бар. Сонымен қатар араласудан кейін рахим ішіне енгізілетін жабысқақтың пайда болуын алдын алатын гельдер де қолданылуы мүмкін. Бірақ соған қарамастан жабысқақтың қайта пайда болуы мүмкін екенін есте ұстау керек.