Плевра (өкпе қабы) аурулары қандай? Белгілері қандай? Диагностикасы мен емі қалай жүргізіледі?

Плевра аурулары – өкпені қоршап тұрған және кеуде қуысының қабырғасына іргелес орналасқан екі қабатты қабықша құрылымын зақымдайтын медициналық жағдайлар. Ең жиі кездесетін плевра ауруларына плеврит, плевралық эффузия (сұйықтық жиналуы), пневмоторакс (ауа жиналуы) және плевра ісіктері жатады. Плевра құрылымдарының зақымдануы тыныс алу функциясын тікелей бұзатындықтан, ерте диагностика өте маңызды. Бұл мақалада плевра ауруларының не екені, белгілері, себептері, диагностика әдістері және емдеу нұсқалары туралы білуіңіз керек барлық ақпаратты түсінікті тілмен баяндаймыз.

Плевра аурулары қандай?

Плевра – өкпеңіздің сыртқы бетін және кеуде қуысының ішкі бетін қаптайтын екі жұқа қабықшадан тұрады. Осы қабықшалар арасындағы кеңістікте аз мөлшерде сұйықтық болады және ол тыныс алу кезінде өкпеңіздің еркін қозғалуын қамтамасыз етеді. Плевра аурулары осы қабықша құрылымдарының қабынуы, қалыптан тыс сұйықтық жиналуы немесе ауаның енуі сияқты жағдайларды қамтиды.

Пневмоторакс (Өкпенің сынуы)

Пневмоторакс өкпе мен кеуде қуысы арасындағы плевра қуысына ауаның енуінен пайда болады. Жиналған ауа өкпеңізді итеріп, оның ішінара немесе толықтай сынуына (коллапсына) әкеледі. Бұл жағдай «блеб» немесе «булла» деп аталатын ауа көпіршіктерінің жарылуы нәтижесінде өздігінен дамуы мүмкін.

Бұл жағдай әсіресе 20-40 жас аралығындағы жас, бойшаң және арық ер адамдарда жиі кездеседі. Кеуде жарақаттары, кейбір медициналық процедуралар немесе ӨСОА (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы) сияқты өкпе аурулары да пневмоторакстың дамуына жағдай жасайды.

Плевралық эффузия (Өкпе қабында сұйықтық жиналуы)

Плевралық эффузия – плевра қабықшалары арасында қалыптыдан көп сұйықтық жиналуы. Сау адамда бұл қуыста шамамен 20 мл сұйықтық болады. Алайда, әртүрлі себептермен сұйықтықтың бөлінуі артқанда немесе кері сіңуі азайғанда бұл мөлшер көбейеді.

Жиналған сұйықтық өкпеңізге қысым түсіріп, тыныс алуды қиындатады. Жүрек жеткіліксіздігі, пневмония, туберкулез, өкпе обыры, бүйрек және бауыр аурулары плевралық эффузияға әкелуі мүмкін. Сұйықтықтың сипатына қарай ол транссудат (мөлдір сұйықтық) немесе экссудат (қоспасы бар сұйықтық) болып екі топқа бөлінеді.

Эмпиема (Өкпе қабының іріңдеуі)

Эмпиема – плевра қуысында ірің жиналуы. Әдетте пневмонияны емдемеу немесе емнің нәтижесіз болуы салдарынан бактериялық инфекциялардың әсерінен пайда болады.

Қазіргі таңда ерте кезеңде тиісті антибиотиктерді қолданудың арқасында эмпиеманың кездесу жиілігі азайды. Жоғары дене қызуы, кеудедегі ауырсыну, ентігу және қақырық шығару – оның ең айқын белгілері. Емделмеген жағдайда өмірге қауіп төндіретін асқынуларға әкелуі мүмкін.

Мезотелиома (Өкпе қабының обыры)

Мезотелиома – плевра қабықшасында дамитын сирек кездесетін, бірақ агрессивті обыр түрі. Жағдайлардың басым көпшілігі асбест материалына ұшырау нәтижесінде пайда болады.

Қызығы сол, асбест әсерінен кейін белгілердің пайда болуы 10-нан 50 жылға дейін созылуы мүмкін. Ауру әдетте өкпе қабында сұйықтық жиналуы арқылы білінеді. Кеудедегі шаншып ауыру, ентігу және себепсіз салмақ жоғалту – жиі кездесетін симптомдардың бірі.

Хилоторакс (Лимфа сұйықтығының жиналуы)

Хилоторакс – плевра қуысында лимфа сұйықтығының жиналуы. Лимфа жүйесіндегі «ductus thoracicus» деп аталатын негізгі тамырдың зақымдануы нәтижесінде дамиды. Жүрек операциясы, кеуде хирургиясы, жарақат немесе кейбір обыр түрлері хилотораксқа себеп болуы мүмкін.

Күніне 2,5 литрге дейін лимфа сұйықтығы жиналуы мүмкін. Жиналған сұйықтық сүттей ақ түсті болады және құрамында триглицерид мөлшері жоғары болады. Емделмеген жағдайда ауыр асқынулармен өтеді.

Плевра ауруларының белгілері қандай?

Плевра ауруларының белгілері қабықшалардың қай бөлігі зақымданғанына және аурудың ауырлығына байланысты әртүрлі болады. Кейбір науқастар жеңіл ыңғайсыздықты сезінсе, басқалары күнделікті өміріне әсер ететін ауыр симптомдарға тап болады.

Кеудедегі ауырсыну

Кеудедегі ауырсыну – плевра ауруларының ең айқын және жиі кездесетін белгісі. Бұл ауырсыну әдетте өткір және шаншып ауыратын сипатта болады. Терең тыныс алғанда, жөтелгенде немесе түшкіргенде ауырсыну күшейеді.

Көптеген науқас бұл ауырсынуды «пышақ сұққандай» деп сипаттайды. Плеврит кезінде ауырсыну ерекше байқалады және плевра қабаттарының бір-біріне үйкелуінен туындайды. Қабырға тұсының ауыруы түрінде де сезілуі мүмкін және кеуденің қысылу сезімін тудырады.

Ентігу

Ентігу – плевра ауруларында жиі кездесетін симптом. Әсіресе плевра қуысында сұйықтық немесе ауа жиналған жағдайда айқындалады. Жиналған сұйықтық немесе ауа өкпеңіздің кеңеюіне кедергі келтіріп, тыныс алуды қиындатады.

Бір жақты сұйықтық жиналғанда ентігуден гөрі ауырсыну басым болуы мүмкін. Алайда екі жақты сұйықтық жиналғанда екі белгі де байқалады. Сұйықтық мөлшері артқан сайын ентігуіңіз де арта түседі. Қабыну салдарынан өкпеңіздің кеңеюі қиындайды және әсіресе терең тыныс алғанда қиындыққа тап боласыз.

Жөтел және дене қызуы

Жөтел әдетте құрғақ жөтел түрінде пайда болады. Кейбір жағдайларда қақырық шығаруға да әкелуі мүмкін. Жөтел кезінде кеудедегі ауырсынуыңыз одан сайын күшеюі мүмкін.

Дене қызуы инфекциядан туындаған плевра ауруларында байқалады. Эмпиема кезінде жоғары дене қызуы, қалтырау және тоңу сияқты белгілер қосылады. Аурудың инфекциямен байланысты болуы жағдайында жалпы жағдайдың нашарлауы да қоса жүреді.

Жалпы белгілер

Плевра ауруларында кейбір жалпы симптомдар да байқалады. Шаршау және әлсіздік – жиі кездесетін белгілердің бірі. Ағзаңыз қабынумен күресіп жатқандықтан, өзіңізді шаршаңқы сезінесіз.

Салмақ жоғалту және тәбеттің болмауы әсіресе қатерлі (малигн) плевра ауруларында пайда болады. Мезотелиома кезінде ауыздан қан келуі де мүмкін. Қатерлі жағдайларда белгілер әдетте жасырын өтеді және түнде терлеу сияқты жүйелік белгілермен көрінуі мүмкін. Хилоторакста емделмесе, иммунитеттің жеткіліксіздігі жағдайы қалыптасады.

Плевра ауруларының себептері қандай?

Плевра ауруларының себептері өте кең ауқымды қамтиды. Өкпеден тыс жүйелік аурулардың өзі плевра қабықшаларыңызға әсер етуі мүмкін. Әрбір себеп әртүрлі механизмдер арқылы плевра ауруларына әкеледі.

Инфекциялар

Бактериялық инфекциялар – плевра ауруларының ең жиі себептерінің бірі. Пневмония өкпеде сұйықтық жиналуына әкелуі мүмкін. Емделмеген пневмония плевра қуысына таралып, эмпиема түзеді.

Туберкулез, әсіресе біздің елімізде, плевра ауруының маңызды себебі болып табылады. Туберкулезбен ауыратын науқастарда плевра қуысында қалыптыдан көп сұйықтық жиналады. Бұл сұйықтықтың жиналуы қабынуға жағдай жасайды.

Вирустық инфекциялар сирегірек болғанымен, плевраның қабынуына әкелуі мүмкін. Саңырауқұлақтан туындаған инфекциялар иммундық жүйесі әлсіз адамдарда кездеседі.

Жарақаттар мен зақымданулар

Кеуде аймағына алынған соққылар плевра ауруларына әкеледі. Қабырға сынықтары гемоторакс дамуындағы маңызды қауіп факторы болып табылады. Бес немесе одан да көп қабырғасы сынған науқастарда өлім қаупі 2,5 есе артады.

Тесіп өтетін және тұйық жарақаттар гемоторакстың ең жиі себебі болып табылады. Тұйық жарақат жағдайлардың 73,3%-ын құраса, ятрогендік (медициналық процедура салдарынан) зақымданулар 25% деңгейінде кездеседі. Ал спонтанды гемоторакстар тек 1,7% жағдайда ғана болады.

Жүрек операциялары және кеуде хирургиясы асқыну ретінде плевралық эффузияға әкелуі мүмкін. Орталық веналық катетерді орнату сияқты медициналық процедуралар кезінде пайда болған зақымданулар да плевра ауруларын қоздырады.

Обыр және ісіктер

Өкпе обыры жағдайларының 8-15%-ында плевраның зақымдануы байқалады. Обыр жасушаларының плевраға таралуы сұйықтық жиналуын арттырады. Өкпе аденокарциномалары қатерлі плевра сұйықтығына ең жиі әкелетін обыр түрі болып табылады.

Аденокарциноманың шеткі орналасуы көршілес мүшелер арқылы плевраға таралуын жеңілдетеді. Сүт безі обыры да сол сияқты плевраға метастаз беріп, сұйықтық жиналуына әкеледі.

Мезотелиома – асбест әсеріне байланысты дамитын плевра обыры. Плевралық метастаздар спонтанды гемоторакстарда маңызды себеп ретінде кездеседі.

Жүрек және бүйрек аурулары

Конгестивті жүрек жеткіліксіздігі ең жиі транссудат типті сұйықтық жиналуына әкеледі. Жүректің қанды дұрыс айдай алмауы кеудеде сұйықтық жиналуына себеп болады. Гидростатикалық қысым артады және ақуыз мөлшері төмен сұйықтық жиналады.

Бүйрек аурулары транссудат және экссудат типті плевра сұйықтығын да тудырады. Ұзақ уақыт гемодиализ алатын науқастардың 20%-ында плевралық сұйықтық анықталады. Бұл сұйықтықтардың үштен екісі транссудат, үштен бірі экссудат сипатында болады.

Бауыр аурулары және цирроз гипоальбуминемия салдарынан сұйықтық жиналуына әкеледі. Нефротикалық синдром онкотикалық қысымның төмендеуімен транссудат түзілуіне әкеледі. Перитонеалды диализ науқастарында диафрагмадағы кішкентай ақаулар арқылы плевраға сұйықтық өтуі мүмкін.

Плевра ауруларының диагностикасы қалай жасалады?

Дұрыс диагноз қою – плевра ауруларын тиімді емдеудің алғашқы қадамы. Дәрігерлер алдымен науқастың шағымдарын тыңдап, физикалық тексеру жасайды. Содан кейін әртүрлі бейнелеу әдістері мен зертханалық сынақтар арқылы диагнозды нақтылайды.

Физикалық тексеру

Дәрігер алдымен кеуде аймағыңызды тыңдау арқылы тексеруді бастайды. Плевралық эффузия жағдайында өкпе дыбыстарыңыз азаюы немесе мүлдем жоғалуы мүмкін. Плеврит болған жағдайда плевралық үйкеліс дыбысы естіледі.

Кеуде қабырғаңызды жеңіл қағу арқылы жасалатын тексеруде сұйықтық жиналуы анықталуы мүмкін. Сұйықтық мөлшеріне қарай белгілер өзгереді. Плевра қуысында 300 мл-ден аз сұйықтық болса, физикалық тексерумен анықтау қиын. Сұйықтық 500 мл-ге жеткенде қағу дыбысында өзгеріс және тыныс алу дыбысының азайғаны естіледі.

Сұйықтық мөлшері 1000 мл-ге жеткенде ипсилатеральды (зақымданған жақтағы) кеуде қабырғасында кеңеюдің азаюы және жауырын деңгейіне дейінгі белгілер анықталады. Эффузия бүкіл гемитораксты толтырғанда қабырғааралық кеңістіктердің ісінуі және тыныс алу дыбыстарының толықтай жоғалғаны байқалады.

Өкпе рентгенографиясы және бейнелеу әдістері

Өкпе рентгенографиясы – плевра ауруларын диагностикалауда ең жиі қолданылатын алғашқы әдіс. Бұл бейнелеу плевра қуысындағы сұйықтық немесе ауаның бар-жоғын бағалаудағы алғашқы қадам болып табылады.

ПА (алдыңғы-артқы) өкпе рентгенографиясында 300 мл-ге дейінгі сұйықтық жиналуы көрінбеуі мүмкін. Латеральды (бүйірлік) рентгенография 50-75 куб см сияқты кішірек мөлшерлерді көрсете алады. Сұйықтық мөлшері артқан сайын жоғары және ішке қараған параболалық сызық байқалады.

Кеуде қуысының ультрадыбыстық зерттеуі (УДЗ) аз мөлшердегі сұйықтық жиналуын анықтауда өте сезімтал әдіс болып табылады. Сұйықтықтың нақты орнын анықтау және инемен араласу үшін қауіпсіз бағыттаушы құрал. Ультрадыбыстық зерттеу қолданылғанда анықтау көрсеткіші 60%-ға дейін жетеді.

Компьютерлік томография (КТ) арқылы плевра құрылымдарына егжей-тегжейлі баға беріледі. Бұл әдіс әсіресе ісік немесе күрделі плевралық қалыңдау сияқты жағдайларды ажыратуда көмектеседі. ПЭТ-КТ обырға күдік бар жағдайларда метаболикалық белсенділікті өлшеу үшін таңдалады.

Торакоцентез және сұйықтықты талдау

Торакоцентез процедурасы арқылы плевра қуысынан сұйықтық үлгісі алынып, диагноз қою және симптомдарды жеңілдету мақсат етіледі. Процедура 21 G инесімен кемінде 50 куб см сұйықтық алу арқылы жасалады. Әдетте ультрадыбыстық бақылаумен жүзеге асырылады.

Алынған сұйықтықтың көрінісі диагнозға бір қадам жақындатады. Сұйықтықтың көпшілігі сабан сары түсті болады. Сұйықтық бұлыңғыр немесе сүт түсті болса, хилоторакс, псевдохилоторакс және эмпиемаға күдіктенеді.

Сұйықтық биохимиялық, микробиологиялық және цитологиялық тұрғыдан талданады. Ақуыз, ЛДГ, глюкоза және рН деңгейлері тексеріледі. «Light критерийлері» қолданылып, сұйықтықтың транссудат немесе экссудат екені анықталады. Триглицерид деңгейі 110 мг/дл-ден жоғары болса, хилоторакс диагнозы қойылады.

Тереңдетілген диагностика әдістері

Кейбір жағдайларда плевра қабықшасын тікелей бақылау және биопсия алу қажет болады. Плевралық биопсия арқылы париетальды плеврадан кішкентай үлгілер алынады. Қатерлі плевра ауруларында биопсияның оң нәтиже беруі 40%-дан 60%-ға дейін ауытқиды.

Торакоскопия сұйықтық талдаулары мен биопсиялардан кейін диагноз қойылмаған жағдайларда қолданылады. Бұл әдіс жергілікті жансыздандыру астында және седациямен жасалуы мүмкін. Әсіресе қатерлі ісіктерді бағалауда диагнозға қосар үлесі жоғары.

Плевра ауруларын емдеу қалай жүргізіледі?

Емдеу нұсқалары аурудың түріне және ауырлығына қарай анықталады. Кейбір жағдайлар қарапайым бақылау және дәрі-дәрмекпен емдеу арқылы жазылса, басқалары хирургиялық араласуды қажет етеді. Дәрігер жағдайыңызды бағалап, сізге ең қолайлы емдеу жоспарын жасайды.

Пневмотораксты емдеу

Кішігірім пневмоторакс жағдайларында өкпеңіздің өздігінен жазылуы күтілуі мүмкін. Бұл процесте оттегімен қолдау көрсетіледі және ауаның сіңуінің жылдамдауы қамтамасыз етіледі.

Ауырлау жағдайларда кеуде түтігі (дренаж) салынып, плевра қуысындағы ауа шығарылады. Қабырғаларыңыздың арасына орналастырылған бұл түтік өкпенің қайта кеңеюін қамтамасыз етеді. Кейбір науқастарда инемен аспирациялау әдісі арқылы ауа алынуы мүмкін.

Пневмоторакс қайталанған жағдайда хирургиялық операция қарастырылады. Плевра қабықшалары жабыстырылып, қайтадан ауа жиналуына жол берілмейді. Бұл процедура «плевродез» деп аталады. Аурудың қайталану ықтималдығы 50%-ға дейін жетуі мүмкін.

Плевралық эффузияны емдеу

Негізгі себепті емдеу – бірінші қадам. Жүрек жеткіліксіздігінде несеп айдағыш дәрілер қолданылады. Инфекцияларда антибиотик басталады. Ревматикалық ауруларда қабынуға қарсы дәрілер таңдалады.

Жиналған сұйықтық ентігуге әкелсе, торакоцентез жасалады. Жіңішке инемен сұйықтық шығарылып, симптомдарыңыз жеңілдейді. Қайталанатын жағдайларда плевралық катетер орнатылады немесе плевродез процедурасы қолданылады.

Плевродезде тальк сияқты химиялық заттар плевра қуысына беріліп, қабықшалардың жабысуы қамтамасыз етіледі. Осылайша сұйықтықтың қайта жиналуына жол берілмейді. Хирургиялық нұсқаларға түтік торакостомиясы, плеврэктомия және декортикация жатады.

Эмпиеманы емдеу

Антибиотикпен емдеу – негізгі тәсіл. Инфекцияны тудырған бактерия түріне қарай дәрі таңдалады. Емдеу мерзімі әдетте 2-ден 6 аптаға дейін созылады. Қоғамда жұққан жағдайларда бета-лактам дәрілері таңдалады.

Плевра қуысындағы ірің міндетті түрде шығарылуы керек. Ерте кезеңде түтік торакостомиясы әдісімен кіші немесе үлкен диаметрлі катетер орнатылады. Асқынған жағдайларда бейне-көмекші торакоскопиялық хирургия қолданылады.

Ұйымдасқан кезеңдегі науқастарда ашық хирургия қажет болуы мүмкін. Декортикация процедурасында өкпені қоршап тұрған қалың қабат алынып тасталады. Осылайша өкпенің қайта кеңеюі қамтамасыз етіледі.

Мезотелиома және хилотораксты емдеу

Мезотелиомада емдеу аурудың түріне және кезеңіне байланысты. Мезотелиоманың үш түрлі түрі бар және тек эпителиальды типте ғана хирургиялық мүмкіндік бар. Саркоматоидты және аралас типтерде науқас химиотерапия мен радиотерапияға бағытталады.

1 немесе 2-кезеңдегі ерте кезеңдегі науқастарда хирургиялық ем қолданылады. Иммунотерапия соңғы жылдары қолданыла бастады және әсіресе саркоматоидты типте тиімді нәтижелер беруде. Хирургиядан кейін химиотерапия және қажет болса радиотерапия беріледі.

Асқынған кезеңдегі науқастарда паллиативті емдер қолданылады. Кеуде түтігі салынып сұйықтық шығарылады және плевродез жасалып, қайта жиналуына жол берілмейді. Төмен дозалы химиорадиотерапиямен өмір сүру сапасын арттыруға тырысады.

Хилоторакста ауыз арқылы тамақтану тоқтатылып, тамыр ішілік тамақтану қолданылады. Майы аз диета немесе орташа тізбекті триглицеридтері бар қоспалар ұсынылады. Түтік торакостомиясымен лимфа сұйықтығы шығарылады. Науқастардың шамамен 50%-ында бұл ем жеткілікті болады. Жауап болмаса, лимфа арнасын байлау операциясы қажет болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Науқастар өкпе қабы аурулары туралы көптеген сұрақтар қояды. Бұл сұрақтар әдетте аурудың ауырлығына, емдеу процесіне және жазылу күтулеріне қатысты болады. Төменде ең көп қызықтыратын тақырыптарға нақты жауаптар табасыз.

Жоқ, әр пневмония жағдайында сұйықтық жинала бермейді. Пневмония ерте кезеңде анықталып, дәрі-дәрмекпен емделгенде сұйықтық жиналмай-ақ толықтай жазыласыз. Мәселенің ерте анықталуы емдеудің сәттілігін арттырады.

Алайда кеш диагноз қойылғанда және өкпенің үлкен бөлігі зақымданғанда сұйықтық жиналу қаупі артады. Бұл жағдайда торакоцентез процедурасы немесе одан да терең емдер қажет болуы мүмкін. Пневмониядан бөлек туберкулез, өкпе абсцессі және обыр сияқты жағдайларда да сұйықтық пайда болады.

Плевралық эффузия – потенциалды қауіпті жағдай. Қарапайым болып көрінетін кеудедегі ауырсыну немесе жөтел шағымдары шын мәнінде ауыр денсаулық салдарына әкелуі мүмкін. Сондықтан белгілерді елемеу маңызды емес.

Сұйықтық жиналуының ауырлығы негізгі себепке байланысты. Жүрек жеткіліксіздігіне байланысты сұйықтық еммен бақылауға алынуы мүмкін. Екінші жағынан, қатерлі ісікке байланысты сұйықтық жиналулары ауырлау өтуі мүмкін. Сондықтан міндетті түрде дәрігеріңізге қаралуыңыз керек.

Кішігірім плевралық эффузия әдетте өздігінен жазылады. Ағзаңыз аз мөлшердегі сұйықтықты уақыт өте келе сіңіріп, түзете алады. Бұл процесте көп сұйықтық ішуіңіз және демалуыңыз көмектеседі.

Алайда дәрігерлердің плевралық эффузияға себеп болған жағдайды емдеуі шарт. Мысалы, пневмония немесе жүрек жеткіліксіздігі болса, бұл ауруларға бағытталған дәрілер қолданылады. Негізгі ауру жазылғанда плевралық эффузия да жоғалады.

Пневмоторакс қайталануы мүмкін ауру. Алғаш рет бастан өткергеннен кейін қайта пайда болу қаупі бар. Әсіресе негізгі өкпе ауруы болса, бұл қауіп артады.

Операция жасалып, жабыстыру процедурасы қолданылған науқастарда қайталану жиілігі айтарлықтай азаяды. Хирургиялық ем алған адамдарда қайталану көрсеткіші төмендейді. Темекі шегетін болсаңыз, тастауыңыз қайталану қаупін азайтады.

Мезотелиома – өкпе қабының қатерлі ісігі және оны емдеу қиын. Ауру көбінесе асқынған кезеңде анықталады. Ерте диагноз қойылғанда хирургиялық мүмкіндік болады.

Науқастың жалпы жағдайы жақсы болса, хирургиялық операция мен дәрілік емдердің бірге қолданылуы соңғы уақытта үміт берерлік нәтижелер көрсетуде. Иммунотерапия және химиотерапия нұсқалары қарастырылады. Әр науқастың жағдайы әртүрлі болғандықтан, емдеу жоспары жеке дара жасалады.

Қорытындылай келе: Плевра аурулары

Плевра аурулары ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін, алайда ерте диагностикамен сәтті емделеді. Кеудедегі ауырсыну, ентігу немесе үздіксіз жөтел сияқты белгілерді елемеңіз. Дәрігеріңіз алдымен физикалық тексеру жасайды, содан кейін бейнелеу әдістері мен сұйықтық талдауы арқылы нақты диагнозға жетеді. Емдеу нұсқалары қарапайым дәрі қолданудан хирургиялық араласуға дейінгі кең ауқымды қамтиды. Кез келген жағдайда маман дәрігердің бақылауы шарт. Белгілеріңіз басталғанда уақыт жоғалтпастан денсаулық сақтау мекемесіне жүгініңіз. Дұрыс еммен көптеген науқас толықтай жазылып, қалыпты өміріне оралады.

Толық ақпарат және байланыс үшін форманы толтырыңыз!