Жыныс мүшесінің обыры дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу әдістері

Жыныс мүшесінің обыры

Жыныс мүшесінің обыры – бұл жыныс мүшесінің терісінде немесе ішкі тіндерінде басталатын қалыптан тыс жасушалардың өсуі. Бұл жасушалар бақылаусыз көбейіп, айналадағы тіндерге және кейінгі кезеңдерде дененің басқа бөліктеріне таралуы мүмкін. Ең жиі кездесетін түрі – сквамозды жасушалы карцинома, яғни жыныс мүшесінің терісінен басталатын обыр түрі. Бұдан бөлек, сирек кездесетін аденокарцинома, меланома және саркома сияқты кіші түрлері де бар.

Жыныс мүшесінің обыры дегеніміз не?

Жыныс мүшесінің обыры – ерлердің жыныс мүшесінің тіндерінде басталатын қатерлі жасушалардың көбеюімен дамитын сирек, бірақ күрделі обыр түрі. Ол әдетте жыныс мүшесінің сыртқы бетін жабатын теріде немесе шырышты қабықта пайда болады. Ең жиі кездесетін түрі – терінің үстіңгі қабатынан бастау алатын сквамозды жасушалы карцинома. Мұндай обыр түрлері баяу дамуы мүмкін, бірақ емделмеген жағдайда айналадағы тіндерге таралуы, тіпті лимфа түйіндері арқылы дененің алыс аймақтарына метастаз беруі мүмкін. Жыныс мүшесінің обыры көбінесе жыныс мүшесіндегі жазылмайтын жаралар, түс өзгеруі немесе зақымданулар арқылы білінеді және бұл белгілер әдетте ауыртпайтын болғандықтан, бастапқыда мән берілмеуі мүмкін. Бұл жағдай диагноздың кешігуіне әкелуі мүмкін. Генетикалық бейімділіктен гөрі қоршаған орта факторлары әсер ететін бұл ауруда гигиеналық жағдайлар, АПВ (адам папилломавирусы) инфекциясы, темекі шегу және сүндеттелмеу сияқты факторлар маңызды рөл атқарады. Жыныс мүшесінің обыры сирек кездессе де, адамның физикалық денсаулығына, сондай-ақ жыныстық, психологиялық және әлеуметтік өміріне терең әсер ететіндіктен, оны уақытында анықтау және емдеу өмірлік маңызға ие.

Жыныс мүшесінің обырының белгілері қандай?

Жыныс мүшесінің обырының белгілері әдетте ерте кезеңде теріде көрінетін кейбір өзгерістер арқылы білінеді. Жыныс мүшесінің обыры бөлінділер, жағымсыз иіс және жара түріндегі белгілермен көрінуі мүмкін. Жыныс мүшесінің обырының белгілері мыналар болуы мүмкін:

Обыр зақымдаған жыныс мүшесіндегі жазылмайтын жара, қабыршақтану немесе сүйел тәрізді зақымданулар,

Терідегі түс өзгеруі немесе қалыңдау,

Жыныс мүшесінің басында немесе сүндет терісінде пайда болатын ауыртпайтын түйіндер,

Қалыптан тыс иісі бар бөлінділер,

Қан кету немесе сезімталдық,

Шап аймағындағы лимфа түйіндерінің ісінуі.

Белгілер әрқашан обырды білдірмеуі мүмкін, бірақ 2-3 апта ішінде өтпейтін кез келген өзгеріс үшін міндетті түрде уролог дәрігерге қаралу керек.

Жыныс мүшесінің обыры неден болады?

Жыныс мүшесінің обырының пайда болуында бір ғана себепті атап өту мүмкін емес; әдетте бірнеше қауіп факторының жиынтығы аурудың дамуына әкеледі деп есептеледі. Жыныс мүшесінің обырының себептеріне нашар гигиена, сүндеттелмеу, созылмалы тітіркену және АПВ инфекциясы жатады. АПВ – жыныс мүшесінің обыры қаупін арттыратын негізгі факторлардың бірі және қорғалмаған жыныстық қатынас арқылы жұғуы мүмкін. Әсіресе жыныстық жолмен берілетін АПВ-ның кейбір түрлері (16 және 18 типтері) жасушаларда обырға негіз болатын өзгерістерге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, сүндеттелмеу, яғни жыныс мүшесінің басын жабатын сүндет терісінің болуы гигиенаны қиындатып, уақыт өте келе инфекциялардың дамуына әкелуі мүмкін. Әсіресе сүндет терісі артқа тартылмайтын фимоз жағдайында тазалықтың сақталмауы созылмалы тітіркену мен қабынуға әкеліп, обыр қаупін арттыруы мүмкін. Темекі шегу дене тіндерінде улы заттардың жиналуына әкеліп, жасуша құрылымының бұзылуына себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ, егде жас, жыныс мүшесі гигиенасының төмендігі, ұзақ уақытқа созылған тітіркену және созылмалы қабынулар да жыныс мүшесінің обыры қаупін арттыратын басқа факторлардың қатарына жатады. Сирек жағдайда генетикалық бейімділікті де ескеруге болады, бірақ бұл туралы нақты ғылыми деректер әлі жоқ. Бұл факторлардың барлығы жасушалардың табиғи циклінде ауытқулар тудырып, уақыт өте келе бақылаусыз бөлінуге, демек, обырға әкелуі мүмкін.

Жыныс мүшесінің обырына диагноз қалай қойылады?

Жыныс мүшесінің обырына диагноз қою әдетте науқастың шағымдарынан басталады. Жыныс мүшесінің обырының алғашқы белгілеріне терідегі ісіну, қабыршақтану немесе сүйел тәрізді түзілімдер жатады. Жыныс мүшесіндегі жазылмайтын жара, терідегі өзгеріс немесе түйін сияқты белгілермен дәрігерге жүгінген адамда алғашқы қадам – физикалық тексеру арқылы күдікті аймақты бағалау. Дәрігер бұл процесте зақымданудың көлеміне, пішініне, түсіне және таралуына назар аударады. Жыныс мүшесінің обырының кезеңдері ісіктің тінге таралуына, лимфа түйіндерінің зақымдануына және метастаздың болуына қарай анықталады. Егер күдікті құрылым болса, диагнозды нақтылау үшін биопсия жасау қажет. Биопсия – қалыптан тыс тіннен кішкене үлгі алып, микроскоп астында зерттеу. Патолог дәрігер бұл тін үлгісін талдап, обыр жасушаларының бар-жоғын анықтайды. Егер биопсия нәтижесі обырды растаса, аурудың кезеңі, яғни қаншалықты таралғаны анықталуы керек. Ол үшін ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ), компьютерлік томография (КТ), магнитті-резонансты томография (МРТ) немесе ПЭТ сияқты бейнелеу әдістері қолданылады. Сондай-ақ, обыр бірінші кезекте таралуы мүмкін шап лимфа түйіндері де мұқият бағаланады. Қажет болса, бұл аймақтан да биопсия алынуы мүмкін. Диагноз қою процесінде мультидисциплинарлық тәсіл қолданылады; уролог, онколог, радиолог және патологтың бірлескен жұмысымен науқасқа ең дұрыс және жан-жақты диагноз қойылуы қамтамасыз етіледі. Диагноздың ерте кезеңде қойылуы емдеу процесіндегі табыс мүмкіндігін айтарлықтай арттырады.

Жыныс мүшесінің обыры қалай емделеді?

Жыныс мүшесінің обырын емдеу ісіктің кезеңіне қарай хирургиялық, сәулелік терапия немесе химиотерапия нұсқаларын қамтуы мүмкін. Жыныс мүшесінің обырына қарсы вакцина ретінде белгілі АПВ вакцинасы әсіресе 16 және 18 типтеріне қарсы қорғаныс қамтамасыз етіп, қауіпті азайтады. Ерлерде жыныс мүшесінің обырын емдеудегі негізгі мақсат – обыр жасушаларын денеден толығымен жою және аурудың таралуын болдырмау, бірақ бұл мақсатқа жету барысында науқастың өмір сүру сапасын мүмкіндігінше сақтап қалу бірінші орында тұрады. Қолданылатын ем ісіктің көлеміне, таралу дәрежесіне (кезеңіне), жасуша түріне және науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай жеке жоспарланады. Емдеу көбінесе хирургиялық әдіспен басталса да, кейбір жағдайларда сәулелік терапия (радиотерапия) немесе дәрі-дәрмекпен емдеу (химиотерапия) қажет болуы мүмкін.

Жыныс мүшесінің обырына жасалатын ота ісіктің көлеміне қарай жергілікті эксцизиядан бастап пенэктомияға дейін өзгеруі мүмкін. Егер ауру ерте кезеңде байқалса және ісік тек терінің бетінде болса, лазермен немесе жергілікті эксцизия деп аталатын кішігірім хирургиялық операциямен тек ісік бар аймақ алынып тасталуы мүмкін. Ісік тереңірек тіндерге немесе жыныс мүшесінің кең аумағына таралған болса, ауқымды оталар қажет болады. Мұндай жағдайларда парциалды пенэктомия (жыныс мүшесінің бір бөлігін алу) немесе тотальды пенэктомия (жыныс мүшесін толығымен алу) қолданылуы мүмкін. Бұл операциялар ауруды бақылауда ұстау тұрғысынан өте тиімді. Хирургиялық отадан кейін зәр шығару және жыныстық функция мәселелерінде кейбір өзгерістер болуы мүмкін. Қажет болса, реконструктивті хирургия арқылы жаңа жыныс мүшесі құрылымы жасалуы мүмкін; бұл әсіресе психологиялық жағдай тұрғысынан маңызды.

Егер ауру тек жыныс мүшесімен шектелмей, лимфа түйіндеріне таралған болса, шап аймағындағы лимфа түйіндерін де хирургиялық жолмен алып тастау қажет болуы мүмкін. Бұл процедура «лимфа түйіндерін диссекциялау» деп аталады. Обырдың одан әрі дамыған кезеңдерінде немесе ота жеткіліксіз болады деп есептелген жағдайларда сәулелік терапия немесе химиотерапия қолданылады. Сәулелік терапия әсіресе ота жасатуды қаламайтын немесе ота жасатуға жағдайы келмейтін науқастарда обыр жасушаларын нысанаға алып, жоюды көздейді. Химиотерапия болса, тамыр арқылы берілетін дәрілермен обыр жасушаларын жүйелі түрде жоюға бағытталған; әдетте аурудың дамыған кезеңінде немесе лимфа түйіндері зақымданған жағдайларда таңдалады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Жыныс мүшесінің обыры өте сирек кездеседі. Дүние жүзі бойынша ерлердегі обыр ауруларының 1%-дан азын құрайды, бірақ сирек кездесуі оны елемеуге болады дегенді білдірмейді. Ерте байқалса, емдеуге болады. Жыныс мүшесінің обырының белгілері әдетте көзбен көрінетін зақымданулармен басталатындықтан, ерте байқау мүмкіндігі бар. Жас кезде жыныс мүшесінің обыры өте сирек кездеседі, бірақ АПВ оң нәтижесі сияқты қауіп факторлары болған жағдайда ықтималдық артады. Әдетте 60 жастан асқан ерлерде жиі кездеседі. Гигиеналық жағдайлар төмен, сүндеттелу деңгейі төмен қоғамдарда жиі кездесетіні байқалған. Алғашқы кезеңдерде әдетте ауыртпайды. Бұл ауруды байқауды қиындатуы мүмкін. Дамыған сайын, зақымдану үлкейгенде немесе қабыну дамығанда ауырсыну сезілуі мүмкін. Әсіресе қан кету, иіс немесе сезімталдық қосылса, бұл күрделі белгі болуы мүмкін. Жыныс мүшесінің обыры көбінесе алғашқы белгілерін терідегі кішкентай өзгерістермен береді, бірақ бұл өзгерістер әдетте ауыртпайтын және баяу дамитын болғандықтан, назардан тыс қалуы мүмкін. Ол өздігінен жұқпалы емес, бірақ ең маңызды қауіп факторларының бірі – АПВ, жыныстық жолмен берілетін вирус. Сондықтан жыныстық гигиена, презерватив қолдану және АПВ вакцинасы қорғану тұрғысынан маңызды. АПВ мен жыныс мүшесінің обыры арасында күшті байланыс бар. Әсіресе АПВ 16 және 18 типтері жыныс мүшесінің обыры жағдайларының маңызды бөлігінде рөл атқарады. Жыныстық жолмен берілетін бұл вируспен күресудің ең тиімді жолы – АПВ вакцинасы және тұрақты тексерулер. Ең тиімді ем – әдетте хирургиялық ота. Ерте кезеңде ісік тек орналасқан аймағымен алынып тасталуы мүмкін болса, дамыған кезеңдерде ауқымды хирургиялық операциялар қажет болуы мүмкін. Отадан кейінгі реконструктивті хирургия (қайта пішіндеу) нұсқалары да бар. Жыныс мүшесінің обыры кейбір науқастарда емге қарамастан қайталануы мүмкін. Бұл жағдайды медицинада рецидив деп атайды, бірақ қайталану қаупі аурудың алғашқы диагноз қойылған кезеңіне, қолданылған емнің ауқымына және емнен кейінгі бақылау процесінің жүйелілігіне байланысты өзгереді. Ерте кезеңде диагноз қойылған, ісік тек беткі қабатта болған және хирургиялық жолмен толығымен алынып тасталған жағдайларда қайталану ықтималдығы өте төмен. Ауру дамыған кезеңде, яғни терең тіндерге немесе лимфа түйіндеріне таралған күйде диагноз қойылса, рецидив қаупі артады.

Емнен кейінгі кезеңде обырдың қайталанбағанын тексеру үшін тұрақты бақылау өте маңызды. Бұл бақылауларда физикалық тексерумен қатар бейнелеу зерттеулері де талап етілуі мүмкін. Әсіресе алғашқы 2–3 жыл аурудың қайта пайда болуы мүмкін ең сезімтал кезең болып саналады. Осы уақыт ішінде дәрігер ұсынған аралықтармен жасалатын тексерулер кез келген қайталану жағдайында жылдам араласуға мүмкіндік береді. Жыныс мүшесінің обыры диагнозы қойылған науқастардың өмір сүру ұзақтығы көбінесе аурудың қаншалықты ерте байқалғанына, емнің табыстылығына және обырдың таралу дәрежесіне байланысты. Ерте кезеңде, яғни обыр тек жыныс мүшесінің тінімен шектелген кезде диагноз қойылған науқастарда емнен кейінгі 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші жоғары. Бұл көрсеткіш ауру уақытында байқалып, тиімді емделгенде өмір сүру ұзақтығының өте ұзақ болуы мүмкін екенін көрсетеді. Обыр шап лимфа түйіндеріне немесе дененің басқа бөліктеріне таралса, өмір сүру көрсеткіші төмендей бастайды. Лимфа түйіндері зақымданған науқастарда бұл көрсеткіш төмендеуі мүмкін, ал алыс метастаз (мысалы, өкпе, бауыр сияқты ағзаларға таралу) болса, 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші одан да азаяды. Сондықтан ерте диагноз және жылдам араласу өмір сүру ұзақтығына тікелей әсер ететін факторлар болып табылады.

Мұнда назар аудару керек маңызды бір жайт бар: өмір сүру ұзақтығына қатысты статистика жалпылама деректерге негізделеді. Яғни, әр адамның ауруы, денесінің емге берген жауабы және психологиялық төзімділігі әртүрлі. Кейбір науқастар дамыған кезеңде диагноз қойылса да, табысты емдеу процесімен ұзақ жылдар бойы сау өмір сүре алады. Жыныс мүшесіне қатысты кез келген қалыптан тыс жағдайда алдымен уролог дәрігерге жүгіну керек. Қажет деп табылса, онкология, радиология және патология бөлімдері де процеске қосылады. Мультидисциплинарлық тәсіл емнің табыстылығын арттырады.

Урологиялық маманның қолдауымен ерте диагноз өмірді сақтап қалады

Жыныс мүшесінде жазылмайтын жара, түс өзгеруі немесе бөлінді сияқты белгілерді байқасаңыз, уақыт жоғалтпастан уролог маманымызға жүгініңіз.

Hisar Hospital-да тәжірибелі дәрігерлерімізбен ерте диагноз қою және жеке емдеу жоспары жасалады.

Кездесуге жазылыңыз немесе біздің Урология бөлімімізді қарап шығыңыз