Көпшілікті склероз орталық жүйке жүйесіне әсер ететін аутоиммундық ауру. MS ауруының диагнозы басында қиын болғанымен, ауру дамыған сайын оның өзіне тән белгілері пайда болған кезде диагноз анығырақ қойылады. Көпшілікті склероз ауруын толық емдеу мүмкін болмаса да, тиісті әдістер арқылы бақылауға алуға болады.
MS ауруы (Көпшілікті склероз) дегеніміз не?
Көпшілікті склероз (MS) — күрделі жүйке жүйесінің ауруы. Бұл ауруда, әдетте ағзаны бөгде заттардан қорғайтын иммундық жүйе күтпеген жерден орталық жүйке жүйесін нысанаға алады. Жүйке талшықтары ағзаның электр желісіне ұқсайды, ал бұл талшықтар оқшаулағыш және қорғағыш миелин қабатымен оралған. MS ауруында иммундық жүйенің жұмысы бұзылады және миелинді қауіп ретінде қабылдап, оған шабуыл жасайды. Нәтижесінде миелин қабықшасында қабыну мен зақым пайда болады. Зақымдалған миелин өз қызметін толық атқара алмағандықтан, ми мен ағзаның қалған бөлігі арасындағы дұрыс байланыс бұзылады. Бұл байланыстың бұзылуы ағзада әртүрлі белгілердің пайда болуына себеп болады.
MS ауруы (Көпшілікті склероз) неліктен пайда болады?
MS-тің генетикалық және қоршаған орта факторларының үйлесімі ретінде пайда болатыны ойластырылады. Генетикалық факторлар әдетте MS ауруының ең негізгі сатысын құрайды. Отбасы мүшелерінде MS ауруы бар адамдар MS дамыту қаупі біршама жоғары болуы мүмкін. Себебі нақты генетикалық өзгерістер де адамдарды MS ауруына басқаша сезімтал етуі мүмкін. Ғалымдар MS-пен байланысты HLA-DRB1 гені сияқты белгілі бір гендерді анықтаған. Бұл ген иммундық жүйенің реттелуінде маңызды рөл атқаратын адам лейкоцит антигені (HLA) кешенінің бір бөлігі болып табылады. Осы гендердегі өзгерістер иммундық жүйенің жұмыс бұзылу қаупін арттыру арқылы MS-тің пайда болуына себеп болуы мүмкін.
Қоршаған орта факторлары да MS ауруының пайда болуында генетикалық бейімділік сияқты маңызды орын алады. Вирустық инфекциялар, D дәрумені жетіспеушілігі және белгілі бір уыттарға ұшырау сияқты факторлар MS-тің дамуында рөл атқаруы мүмкін. Эпштейн-Барр вирусы (EBV) сияқты вирустар MS-пен ықтимал байланысы болғандықтан назар аудартады.
MS ауруының белгілері қандай?
MS белгілері әр адамда әртүрлі болғанымен, жалпы алғанда ұқсас. Белгілері былай өтуі мүмкін:
Шаршағыштық : MS ауруының белгілерінің бірі — шаршағыштық күнделікті өмірге әсер етуі мүмкін.
Көру проблемалары: MS көру қызметіне әсер ете отырып, көздің бұлыңғырлануы немесе қос көру сияқты мәселелерге себеп болуы мүмкін. Оптикалық жүйкенің қабынуы — оптикалық нейрит, MS-те кең таралған жағдай және көз қозғалысы кезінде ауыруға әкелуі мүмкін.
Ұйып қалу және түйілу: MS ауруына шалдыққан адамдар дене мүшелерінде ұйып қалу, түйілу немесе "ине шаншу" сезімін бастан өткеруі мүмкін. Бұл сезімдер әртүрлі уақытта ағзаның әртүрлі бөліктеріне әсер етуі мүмкін.
Тепе-теңдіктің жоғалуы және бұлшықет проблемалары: MS үйлестіруге және тепе-теңдікке әсер ету арқылы адамның жүру және ұсақ моторлық дағдыларын орындауда қиындықтар туғызуы мүмкін. Кейбір науқастарда бұлшықет әлсіздігі немесе спазмдар пайда болуы мүмкін.
Танымдық қызметтердің бұзылуы: MS танымдық қызметтерге де әсер етуі мүмкін. Назар аудару, ақпаратты өңдеу, логикалық ойлау және мәселені шешу сияқты қызметтерде проблемалар туындауы мүмкін.
Алаңдаушылық (анксиеті): MS-тің психологиялық әсерлері ретінде ауру барысында эмоция толқулары, депрессия және алаңдаушылық байқалуы мүмкін.
Созылмалы ауырсыну: Созылмалы ауырсыну MS-те кең таралған симптом. Ауырсыну ағзаның әртүрлі бөліктерінде сезілуі мүмкін және оны басқару қиын болуы мүмкін.
Несеп шығару жүйесінің проблемалары: MS кейбір жағдайда қуық пен ішек қызметін бақылайтын жүйкелерге әсер етуі мүмкін. Бұл жиі несеп шығаруға және инконтиненцияға (несепті ұстай алмауға) себеп болуы мүмкін. Іш қату сияқты ішек проблемалары да пайда болуы мүмкін.
MS ауруы генетикалық па?
MS ауруының пайда болуында генетикалық факторлар әсер етсе де, қоршаған орта факторларының да едәуір әсері бар екені белгілі. Соған қарамастан генетикалық факторлардың MS қаупін арттыратыны ойластырылады. Отбасы мүшелерінде MS бар адамдардың бұл ауруға бейім болу мүмкіндіктері жоғары. Алайда генетикалық бейімділіктің өзі MS-ке себеп болмайтынын ұмытпау керек.
MS ауруы қалай диагноз қойылады?
MS диагнозы әдетте толық медициналық анамнезді зерттеу, клиникалық тексеру және әртүрлі сынақтардың үйлесімі арқылы жүзеге асады. MS белгілері бар адам дәрігерге қаралғанда, денсаулық сақтау маманы белгілер мен олардың жиілігін түсіну үшін әдетте толық медициналық анамнезге талдау жасайды. Содан кейін көру, үйлестіру, тепе-теңдік және рефлекс сияқты қызметтерді бағалау үшін неврологиялық тексеру жүргізіледі.
MS күдігі бар болса, орталық жүйке жүйесіндегі қабыну немесе миелин жоғалту аймақтарын анықтау үшін магниттік-резонанстық бейнелеу (МРБ) сияқты бейнелеу сынақтары қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар ми мен жұлын айналасындағы сұйықтықтан үлгі алынып, ми-жұлын сұйықтығын талдау жүргізілуі мүмкін. Бұл талдау қабынуды көрсете алатын белгілі бір ақуыздардың жоғары деңгейін бақылау үшін қолданылады. Диагнозға көмектесу үшін ынталандыруларға жауап ретінде миның электрлік белсенділігін өлшейтін сынақтар да қолданылуы мүмкін.
MS ауруының сатылары қандай?
Көпшілікті склероз ауруы басқа аурулар сияқты айқын сатыларға ие емес, ал ауру барысы адамдар арасында өзгеруі мүмкін. Дегенмен денсаулық сақтау мамандары әдетте ауру дамуының үлгісі мен рецидивтердің (қайталанулардың) болуына негізделген жіктеу жүйесін пайдаланады.
Клиникалық оқшауланған синдром (CIS): Кемінде 24 сағат созылатын алғашқы белгілерді қамтитын MS-ке дейінгі немесе MS бастамасы кезеңі. Миелин қабықшасының зақымдалуына байланысты пайда болатын бұл белгілер алғашқы белгілер болып табылады.
Бастапқы прогрессивті MS (PPMS): Бұл түрі аз таралған. Айқын рецидив пен ремиссия (жақсару) кезеңдерінсіз белгілердің үздіксіз дамуымен сипатталады. Мүгедектік ауру басталғаннан бастап тұрақтырақ жинақталады.
Екінші реттік прогрессивті MS (SPMS): Уақыт өте келе, қайталанатын және жақсаратын MS-пен ауыратын кейбір адамдар екінші реттік прогрессивті MS-ке көшуі мүмкін. Бұл кезеңде шабуылдар біртіндеп жинақталып, ремиссия кезеңдері аз байқалатын болады.
Қайталанатын және жақсаратын MS (RRMS): Бұл саты ең кең таралған MS түрі. Жаңа белгілердің пайда болуымен немесе бар белгілердің нашарлауымен сипатталатын рецидив кезеңдерімен ерекшеленеді. Одан кейін ішінара немесе толық жақсаратын ремиссия кезеңдері болады.
MS ауруын қалай емдейді?
MS ауруының нақты емі жоқ, сондықтан емдеу әдетте симптомдарды басқаруға және ауру барысын бақылауға бағытталған. Алдымен дәрігерлер науқастың белгілеріне және ауру түріне қарай дәрі-дәрмектерді тағайындауы мүмкін. Бұл дәрі-дәрмектер иммундық жүйе жауабын реттеу немесе қабынуды азайту арқылы MS симптомдарын жеңілдетуге көмектесе алады. Физиотерапия да MS емінің бір бөлігі болып табылады. Физиотерапевтер науқастың күшін арттыру, тепе-теңдікті жақсарту және қозғалу қабілетін сақтау үшін арнайы жаттығу бағдарламаларын жасайды. Сонымен қатар өмір салтындағы өзгерістер де маңызды. Сау диета, тұрақты жаттығу және стрессті болдырмау MS-ті басқаруға көмектесе алады. Ауру ауыр өткен жағдайда дәрігердің бағытталуымен хирургиялық араласулар немесе басқа арнайы емдеу әдістері де қарастырылуы мүмкін.
MS ауруын емдеуден кейінгі үдеріс қандай?
MS емінен кейінгі жалғасатын күтім ауруды бақылауға алу тұрғысынан маңызды. Бұл үдеріс барысында ауру дамуын бақылау және емдеу жоспарының тиімділігін бағалау мақсатында тұрақты тексеру жүргізіледі. Науқастар симптомдардағы кез келген өзгерісті мұқият бақылап, дәрігерлерімен ашық байланыс орнатуы керек. Медициналық тексерулермен қатар, емнен кейінгі кезеңде сау өмір салтын ұстану да маңызды. Теңгерімді диетаны ұстану, тұрақты жаттығу жасау және стрессті басқару MS-пен ауыратын адамдардың жалпы денсаулығына оң әсер етуі мүмкін.
MS ауруы емделмесе не болады?
MS ауруы емделмесе, әртүрлі асқынуларға әкелуі және уақыт өте келе дамуы мүмкін. Басында жеңіл болуы мүмкін симптомдар, емделмесе, одан да ауыр және қиын жағдайға айналуы мүмкін. Қозғалу қабілетінің артатын қиындықтары, үйлестіру проблемалары, тіпті күнделікті әрекеттерді орындауда қиналу сияқты жағдайлар байқалуы мүмкін. Емделмеген MS-тің ең маңызды қаупі — орталық жүйке жүйесінде қайтымсыз зақым келтіру мүмкіндігі. Уақыт өте келе иммундық жүйенің миелин қабықшасын нысанаға алуы жүйке талшықтарында тұрақты зақым қалдыруы мүмкін. Бұл зақым көру, бұлшықетті бақылау және сезім қабілетін қоса алғанда, әртүрлі қызметтерге әсер етуі мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
MS (Көпшілікті склероз) кез келген жаста басталуы мүмкін, бірақ әдетте 20-дан 50 жасқа дейін диагноз қойылады. MS емдеуіндегі соңғы жетістіктерге ауру барысын баяулату үшін ауру формасын өзгертетін терапияларды әзірлеу кіреді. Моноклоналды антиденелер, ауыз арқылы қабылданатын дәрілер және жеке тәсілге негізделген әзірленген емдеу тәсілдері де қолданылатын емдеу әдістері қатарына кіреді. Бұл жаңалықтар симптомдарды басқаруды тиімдірек ету, рецидивтерді азайту және MS-пен өмір сүретін адамдардың жалпы өмір сапасын жақсарту мақсатын көздейді. Ер адамдардағы жалпы белгілерге шаршағыштық, жүру қиындығы, ұйып қалу немесе түйілу сезімі, бұлшықет әлсіздігі, үйлестіру проблемалары және көру өзгерістері жатады. MS-пен ауыратын ер адамдар сонымен бірге танымдық қиындықтарды, эмоция толқуларын және жыныстық қызмет проблемаларын бастан кешіруі мүмкін. MS әдетте отбасында MS бар және витамин жетіспеушілігі немесе вирустық инфекциялар сияқты қоршаған орта факторларына сезімтал ересектерде кездеседі. Сонымен қатар ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. MS ең көбіне 20-дан 50 жасқа дейінгі ересектерде кездеседі. Бұл жас аралығынан тыс адамдарға да әсер етуі мүмкін, бірақ жағдайлардың көпшілігі осы жас тобында кездеседі. MS-тің ең маңызды белгісі — неврологиялық симптомдар. Олар шаршағыштықтан, жүру қиындығы мен бұлшықет әлсіздігінен ұйып қалу немесе түйілу сезіміне дейін өзгеруі мүмкін. MS ауруымен жүйке жүйесі бұзылыстарымен айналысатын неврология бөлімі айналысады. Егер сізде де MS белгілері болса немесе осы ауруға шалдықсаңыз, көмек алу үшін денсаулық сақтау ұйымына жүгіне аласыз. Аналық болашақта жоғары қан қысымымен өтетін, преэклампсия бар болса, нәрестенің мерзімінен бұрын туылу ықтималдығы жоғарырақ болады.
MS ауруы дегеніміз не? Емдеу әдістері қандай?: дұрыс бағалаудан бастаңыз
Шағымдарыңызды маман дәрігерлерімізбен бөлісіңіз; сізге қолайлы диагностика мен емдеу жоспарын бірге анықтайық.
Ескерту
Шағымдарыңыз кенеттен басталса, тез үдесе немесе күнделікті өміріңізді айтарлықтай шектесе, уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралыңыз.
MS ауруы дегеніміз не? Емдеу әдістері қандай? бойынша емделу жолыңызды мамандарымызбен жоспарлаңыз.
Емдеу нұсқалары, процесс және дайындық туралы білу үшін форманы толтырыңыз немесе қабылдауға жазылыңыз.
