Ми қабынуы (энцефалит) дегеніміз не? Белгілері мен емі қандай?

Миenі iлтihaбы (энceфалиt), виrуcты iнfekциялаr немece оcы iнfekциялаrға qарcы iмmундyқ жüйenің көрceteтiн реакциялаrы nadeniрeн paйда болатын мидағ iлтihaб түзилібі. Ми мен ми тамыrлаpыnda iлтihaб paйда болyбыna байланыcты eң алдыmen cyыq tıiвuғa ұqcaс мазаcыздыq, қызу сияқты аnıq eрeкшeлiгi жoq белгiлeр байқалады. Eмдi keшiктiрy, iнfekцияnıң өрвiyi, миda нeрв ұштарыnıң iлтihaбыnıң paйда болyбы сияқты әceрлeрdеn нeрвлогиялыq mәceлeлeр, сөйлеy бұзылыстаpы жәne эpileпcия ұстамалаpы сияқты энceфалиt белгiлeрi паiда болуы mүмкiн. Oсы cebepten ми тамыrлаpыnıң iлтihaбы eртe анықталған жағдайда eмделгеnnен keyiн qalatiн zaқымдаnуdы eң аmmı деңгейге дейiн төмендетугe boladı. Ми тамыrлаpı iлтihaбыnıң белгiлeрi пайда бола бастағанда ең жақын денсаулық сақтау мекемесіne жүгinу keрeк.

“Миda iлтihaб neдeн paйда болады?” deгеn сұрақтын жауабы энceфалиtтiң түriнe байланыcты өзгеpеdі. Виrуcтыq ми iлтihaбы iнfekциялаr nadeniрeн paйда болcа, аутоiмmүндiк энceфалиt iмmундyқ жүйeden туындайды. Ми iлтihaбы түпкі себептерін жою, науқаста байқалатын симптомдарды түзеу арқылы емделеді. “Ми ілтіхабына не көмектеседі?” деген сұраққа жауап беру үшін де ең алдымен түпкі себептер табылады.

Энцефалит (Ми Ілтіхабы) Дегеніміз Не?

“Энцефалит ауруы дегеніміз не?” деген сұрақтын жауабы мидын қабынуына байланысты ісінуі ve түрлі зақымдар алуы деп қабылдануы мүмкін. Денеде дамитын түрлі инфекциялар миға жетіп, ми тінінде қабынуды тудырады. Бұл энцефалит түрі жұқпалы және жылдам өрбиді. Иммундық жүйенің жұмысындағы ақауларға байланысты пайда болатын ми ілтіхабы баяу өрбиді, бірақ белгілері күрделірек болуы мүмкін. Миға қан кету операциясынан кейін инфекцияның пайда болуы да энцефалит үшін қауіп төндіруі мүмкін. “Мидағы қабыну қалай жазылады?” деген сұрақтын жауабы аурудың туындауына себеп болған факторларды түзеу үшін қолданылатын процедуралар болып табылады. Мысалы, иммундық жүйеде пайда болатын аутоиммундық реакцияны реттеу мақсатында ағзаға иммуноглобулин беру аутоиммундық энцефалитті емдеуде таңдалуы мүмкін.

Энцефалит Белгілері Қандай?

Энцефалит басында көбінесе жоғары қызу ve бас ауруы сияқты тұмау, суық тию белгілерімен көрінгенімен, энцефалиттің түріне қарай белгілер өзгеріп отырады. Сонымен қатар нәрестелер мен кішкентай балаларда энцефалит ересектерден өзгеше белгілермен байқалады. Инфекция нәтижесінде дамитын вирусстық энцефалит белгілері ең алдымен себеп болған инфекцияның белгілері ретінде пайда болады. Мысалы, синусит ми қабынуы белгілерінің көрінуіне себеп болса, ең алдымен синуситке тән белгілер байқалады. Алғашқы кезеңде байқалатын кейбір ми қабыну белгілері мыналар:

Шаршау және қуаттың төмендеуі

Бас аурулары

Жоғары қызу

Жеңіл немесе орташа дәрежедегі мойын, арқа бөліктерінің түйіліп қатаюы

Жарық пен дыбысқа деген сезімталдықтың артуы

Бұлшықет және буын аурулары

Келесі күн мен апталарда шағымдар қарқындылығы мен маңыздылығы арта түседі. Энцефалиттің асқынған сатыларында келесі белгілер байқалуы мүмкін:

Сананың бұлдырауы немесе сананың жоғалуы

Мінез-құлықтағы айқын өзгерістер, ашушаңдық мәселелері

Сөйлеу және түсіну мәселелері

Көрудің бұзылуы, қосарланып көру

Жүрек айну және құсу

Ұстама (эпилепсия)

Жадының жоғалуы

Жүру, қозғалу сияқты қабілеттердегі бұзылыстар

Шындықты қабылдау қабілетінен айырылу

Қуық және ішек мәселелері

Сезім мүшелері жұмысының бұзылуы

Мұндай белгілер пайда бола бастағанда шұғыл көмек қажет болатындықтан, ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгіну керек. “Мидағы қабыну қалай жазылады?” деген сұраққа жауап іздеу үшін маман дәрігерге барып, тексерістен өту қажет.

Нәрестелер мен Кішкентай Балаларда Көрінетін Белгілер

Нәрестелер мен балалар өзін ересектердей еркін жеткізе алмайтындықтан, белгілерін түсіну қиынырақ болуы мүмкін. Ата-аналар тарапынан белгілер байқалған кезде тиісті шараларды қолдану қажет. Нәрестелердегі ми қабыну белгілері мыналар:

Нәрестенің бас сүйегіндегі жұмсақ бөлікте күтпеген ісіну

Жүрек айну және құсу

Дұрыс тамақтанбау және тәбеттің болмауы

Бүкіл денеде дамитын қатаңдық

Балаларда бас ауруы энцефалиттің ерте белгілерінің бірі болуы мүмкін. Сондықтан ата-аналар мұқият болып, қажетті жағдайларда дәрігерге қаралуы тиіс.

Энцефалит Түрлері Қандай?

Энцефалиттер жұқпалы және аутоиммундық болып екіге бөлінеді. “Вирустық энцефалит дегеніміз не?” деген сұрақ аурудың пайда болу жолымен түсіндіріледі. Вирустық энцефалит ретінде де белгілі жұқпалы ми инфекциясы вирусстық инфекциялардың жұлын мен миға жетіп, қабынуды тудыруы нәтижесінде дамиды. Вирусстық инфекциялар маса сияқты паразиттер арқылы тарайтын инфекцияларға байланысты пайда болуы мүмкін. Вакцинация саясаты мұндай инфекциялардың таралуын азайтқанымен, ЖИТС, қатерлі ісік науқастары сияқты иммундық жүйесі басылған науқастарда кездесу жиілігі жоғары. Жұқпалы энцефалитті тудыруы мүмкін кейбір вирустар мыналар:

Батыс Нил вирусы

Энтеровирустар

Герпес Симплекс Вирусы (HSV)

Аденовирус

Қызылша

Құлақмама (Паротит)

Құтыру

Варицелла (Желшешек)

Жапон энцефалиті вирусы

Вирустық энцефалит 1-ші Дүниежүзілік соғыс кезінде байқалған летаргиялық энцефалит эпидемиясы сияқты жұқпалы аурулармен адамзат тарихында орын алған.

Аутоиммундық энцефалит – бұл адамның иммундық жүйесі орталық жүйке жүйесіне шабуыл жасап, ми қабынуын тудыратын жағдай. Аутоиммундық энцефалит белгілері вирустық энцефалитке қарағанда баяу өрбиді. Аутоиммундық энцефалиттің ішкі түрлері антиденелер нысанаға алатын ақуыздар мен рецепторларға қарай топтастырылады. Кейбір аутоиммундық энцефалит түрлері мыналар:

Anti-NMDA рецепторының энцефалиті

VGKC кешені антиденесінің энцефалиті

Жедел диссеминацияланған энцефаломиелит (ADEM)

Лимбиялық энцефалит

Энцефалит Диагнозы Қалай Қойылады?

Энцефалит диагнозы қойылған кезде дәрігер ең алдымен шағымдар мен науқастың тарихын тыңдайды. Сонымен қатар кейбір диагностикалық әдістер мен тесттер қолданылуы мүмкін. Ми қабынуын анықтау үшін таңдалуы мүмкін тесттердің кейбірлері мыналар:

Қан көрсеткіштері мен түрлі метаболикалық өлшемдерді қамтитын қан анализдері

Зәр мен нәжіс анализі

Компьютерлік томография (КТ)

Магниттік-резонанстық томография (МРТ)

Ми-жұлын сұйықтығының қабынуы сияқты инфекцияларды анықтау үшін люмбальды пункция

Ұстама мен мидағы электрлік белсенділікті анықтау үшін ЭЭГ тесті қолданылуы мүмкін.

Ми қабынуы МРТ сияқты бейнелеулерге қоса, қақырық дақылы, бас ішілік қысымды өлшеу сияқты түрлі тесттермен диагноз ала алады. Негізгі ауруға және науқаста байқалатын симптомдарға байланысты қолданылатын әдістер мен тесттер де әртүрлі болуы мүмкін.

Энцефалитті Емдеу Қалай Жүзеге Асырылады?

“Ми қабынуы қалай жазылады?” деген сұрақтын жауабы аурудың түпкі себебі мен симптомдарын емдеу түрінде түсіндірілуі мүмкін. Ми инфекциясын емдеу келесідей жіктелуі мүмкін:

Антивирустық дәрілер: Энцефалиттің себептері астында вирус тудырған инфекциялар жатса, ем үшін антивирустар қолданылады.

Антибиотиктер: Бактериялық себептермен пайда болатын ми қабынуы антибиотик қолдану арқылы емделеді.

Кортикостероидтар: Ми қабынуына байланысты мида ісіну пайда болады. Мидағы қысымды азайту үшін кортикостероидтар таңдалады.

Энтеральды тамақтандыру, тыныс алуды қолдау: Ауру асқынған науқастарда сананың жоғалуы орын алуы мүмкін. Қарқынды терапия бөлімінде ем қабылдайтын науқасқа оттегі және тамақтану қолдауы көрсетіледі.

Иммуноглобулин/Плазмаферез: Аутоиммундық энцефалитті емдеуде таңдалады.

Эпилепсия дәрілері: Мида пайда болған зақымдану нәтижесінде дамитын ұстамалардың алдын алу үшін қолданылады.

Физиотерапия қолданыстары: Аурудың неврологиялық әсерлеріне байланысты жүру және қозғалыстарда пайда болатын жағымсыз нәтижелерді емдегеннен кейін азайту үшін таңдалуы мүмкін.

Тіл және сөйлеу терапиялары: Энцефалит салдарынан сөйлеу мәселелерін бастан кешіретін науқастарда мәселені жақсартуға көмектесуі мүмкін.

Психологиялық ем: Ауру тудырған психологиялық өзгерістер, ұзақ уақытқа созылған емдеу процесі сияқты жағдайларда науқастың эмоционалды түрде сауығуы орынды болуы мүмкін.

Жиі Қойылатын Сұрақтар

Энцефалит жұғу жолына байланысты кез келген адамда кездесуі мүмкін. Алайда кейбір жағдайларда қауіп артады. Желшешек, құлақмама сияқты өте жұқпалы аурулар энцефалитке себеп болатындықтан, балалық шақ екпелері толық емес адамдар үлкен қауіп астында. Инфекциялық аурумен ауырған науқас қауіп астында. Мысалы, синусит ми қабынуының пайда болуына себеп болатындай өрбуі мүмкін. Сондықтан ешбір инфекция маңызды емес деп есептелмеуі және емделуі тиіс. Жәндіктердің шағуынан пайда болатын инфекциялар да энцефалитке себеп болуы мүмкін. Мұндай жәндіктер әдетте белгілі бір аймақтар мен елдерде таралады. Бұл аймақтарда, тоқырау су жағаларында өмір сүретін адамдар да қауіп астында.

Энцефалит емделгеннен кейін кейбір тұрақты асқынуларға әкелуі мүмкін. Мида тұрақты күтім мен оңалтуды қажет ететіn зақымдар пайда болуы мүмкін. Жадының жоғалуы, жүру және сөйлеу бұзылыстары пайда болуы мүмкін. Есту мен тепе-теңдіктің бұзылуы, науқастың тұлғасында айқын өзгеріс байқалуы мүмкін. Энцефалитті емдеу науқастың жағдайы, түпкі аурудың ерекшеліктері сияқты айнымалыларға байланысты өзгеше болады. Осы себептен емдеу ұзақтығы бірнеше күндік ауруханаға жатқызудан айларға созылатын процесске дейін өзгереді. Бұл мәселе бойынша нақты жауап алу үшін науқастың маман дәрігер тарапынан тексерілуі анағұрлым орынды болады. Аутоиммундық ми ілтіхабының себептері толықтай түсіндірілмеген. Алайда Бехчет ауруы сияқты аутоиммундық аурулар бұл процесті қоздыруы мүмкін. Стрептококк, Белтеулі теміреткі сияқты герпес вирусынан туындаған инфекциялардан кейін иммундық жүйе өз жасушаларына шабуыл жасап, аутоиммундық энцефалитке әкелуі мүмкін. Антидене өндірісін қоздыратын тератомаларға байланысты пайда болуы мүмкін. Сирек болса да, қатерлі ісіктің кейбір түрлері аутоиммундық реакциялардың дамуына себеп болуы мүмкін. Энцефалит пен менингит ауруларының бір мезгілде көрінуімен энцефаломенингит ауруы пайда болады. Энцефалит пен менингит мида тұрақты немесе уақытша зақымдануларға әкелетін инфекциялар болып табылады. Энцефалит пен менингиттің айырмашылығы – энцефалиттің миды толығымен қабындыруы. Ал менингит ми қабығының қабынуы ретінде түсіндіріледі. Менингит пен энцефалиттің белгілері қызу, бас ауруы, шаршау, мойынның қатаюы, бұлшықет әлсіздігі сияқты әсерлер түрінде байқалады. Ауру кезінде ми қабынуының белгілері мен ми қабығы қабынуының белгілері бірге көрінеді. Энцефалит ми тінінде дамитын қабыну нәтижесінде психологиялық, когнитивтік зақымдануларға әкелуі мүмкін. Неврологиялық мәселелер мен эпилепсия ұстамалары байқалуы мүмкін. Бұрын ешқандай эпилепсия немесе ұстама жағдайын көрсетпеген науқаста эпилепсиялық ұстамалар дамуы мүмкін. Энцефалит инфекция өршіген науқастарда миға қан кету, артқан бас ішілік қысым, нейрондық зақымданулар сияқты мәселелерге әкелуі мүмкін. Мида пайда болған зақымдануларға байланысты науқаста эпилепсия ұстамалары пайда болуы мүмкін.

Энцефалит (Ми Ілтіхабы) – бұл жылдам диагноз бен араласуды қажет ететін күрделі неврологиялық ауру. Инфекциядан кейін жалғасатын бас ауруы, жоғары қызу, шаршау, жүрек айну сияқты белгілер байқалған кезде уақыт жоғалтпастан маман дәрігерге жүгіну қажет. Мұндай шағымдарда Ми және жүйке хирургиясы саласында қызмет көрсететін Оп. Доктор Эртугрул Пнар сияқты маман дәрігерлердің бағалауы үлкен маңызға ие. Ерте диагноз бен емдеудің арқасында тұрақты зақымдану қаупін ең төменгі деңгейге түсіруге болады.

Толық ақпарат алу немесе қабылдауға жазылу үшін төмендегі байланыс формасын толтыра аласыз немесе онлайн қабылдау парақшамыз арқылы жылдам түрде қабылдауға жазылуға сұраныс жібере аласыз.