LDH (Лактатдегидрогеназа)

Лактатдегидрогеназа немесе сүт қышқылы дегидрогеназасы – жасушалық деңгейде тыныс алу кезінде жұмыс істейтін фермент түрі. Жасушалық тыныс алу тағаммен бірге қабылданған глюкозаны бөлшектеу арқылы энергия өндіруді қамтитын метаболизмдік үдеріс болып табылады. Ферменттер химиялық реакциялар мен метаболизмді жылдамдату арқылы әсер ететін ақуыздар. Ағзадағы тіндердің көпшілігі сүт қышқылы дегидрогеназа ферментін ұстайды және пайдаланады. Көбінесе қызыл қан жасушаларында, бүйректе, бауырда және бұлшықеттерде кездесетін бұл фермент жасуша зақымдануының көрсеткіші болуы мүмкін. Тіндерде ескі жасушалардың ыдырауы және олардың орнына жаңа жасушалардың түзілуі қажет. Бұл ыдыраған жасушалар қан айналымына белгілі мөлшерде лактатдегидрогеназа бөле алады және бұл үдеріс қалыпты жағдай болып табылады. Қалыпты жағдайдағыдан көбірек LDH бөлінуі қарқынды жасуша ыдырауы мен тін зақымдануын көрсетуі мүмкін. Әрқашан жеке өзі ғана нақты белгі болып табылмаса да, денсаулықты тексеру кезінде назар аудару қажет.

LDH (Лактатдегидрогеназа) дегеніміз не?

Лактатдегидрогеназа (LDH) – анаэробты метаболизмдік әрекеттерге көмектесетін фермент. Ол жасушалық деңгейдегі тыныс алу және АТФ өндіру циклінде оттегісіз ортада қызмет атқарады. Глюкоза метаболизмінде оттегі шектеулі немесе мүлдем жоқ жағдайда пируваттың лактатқа айналуын қамтамасыз етеді. Лактат иммундық жүйеге әсер етіп, қауіп төнген сәтте ағзаға сигналдар арқылы ескертеді. Лактат сигналдық молекула болуымен қатар, энергия көзі және pH реттеушісі ретінде де рөл атқара алады. Өсімдіктер, жануарлар мен адамдарды қоса алғанда, көптеген ағзаларда LDH болады. Адамда дерлік әрбір тінде лактатдегидрогеназа ферменті орналасқан. Алайда жалпы лактат өндірісінің шамамен 40%-ы қаңқа бұлшықеттерінде жүзеге асады. Одан басқа, бауырда, бүйректе және қызыл қан жасушаларында жоғары концентрация көрсетуі мүмкін. Көптеген тін мен ағзада болатындықтан, тіндердің алмасуы туралы ақпарат бере алады. Әдетте тін зақымдануын көрсете алатын көрсеткіш болып табылады. Сондай-ақ кейбір денсаулық мәселелерінің бар екенін де меңзейді. Осыған байланысты кейбір жағдайларда мәндері қалыптыдан жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Жалпы алғанда, бұл арнайы емес (спецификалық емес) маркер болып саналады.

LDH (Лактатдегидрогеназа) тесті дегеніміз не?

LDH тесті – ағзада орын алатын тін зақымдануларын анықтауда қолданылатын зерттеу. Лактатдегидрогеназа тесті қаннан немесе басқа дене сұйықтықтарынан алынған үлгілер арқылы жасалады. Дене сұйықтықтары жұлыннан, құрсақтан, кеуде қуысынан немесе өкпеден алынуы мүмкін. Қалыпты жағдайда қан мен дене сұйықтықтарында белгілі бір мөлшерде LDH болуы қалыпты деп есептеледі. Белгілі бір тіндерде орналасқан жасушалар зақымданған кезде LDH жасуша сыртына ағып шығады. Бұл ағып шығу мөлшері тым көп болғанда, жедел немесе созылмалы зақымдануды анықтау қажет болады. Жалпы зақымдану жағдайын көрсеткенімен, бұл тест қай тіннің ыдырағанын нақты анықтай алмайды. Ересектерде LDH референстік диапазоны шамамен 140–280 U/L аралығында қабылданады. Бұл мән жаңа туған нәрестелерде 135–750 U/L, 12 айға дейінгі балаларда 180–435 U/L, 18 жастан асқан балаларда 122–222 U/L құрайды. Науқастың симптомдарына, физиологиялық жағдайына және зертханалық жағдайларға байланысты референстік диапазон өзгеруі мүмкін. Жаңа туған нәрестелер мен сәбилерде ересек жастағы топпен салыстырғанда LDH деңгейінің жоғары болуы қалыпты жағдай. Сонымен қатар кейбір физиологиялық және қоршаған орта жағдайлары қандағы LDH мәнін өзгертуі мүмкін. Қарқынды жаттығу, C витаминінің жоғары концентрациясы, дәрі-дәрмектер, жұқпалы аурулар, жарақаттар мен травмалар осы жағдайлардың қатарына жатады.

LDH (Лактатдегидрогеназа) тесті қандай ауруларды анықтау үшін жасалады?

Ағза жасушалары мен тіндерінің көбінде болатын лактатдегидрогеназа зақымданған жағдайда тіндерден сыртқа ағып шығып, өлшеуге болады. Сондықтан қанда LDH мөлшерінің артуы байқалуы мүмкін және тест арқылы мәндерді бақылауға болады. Көптеген түрлі ауруларды анықтауда LDH деңгейі қажет болуы мүмкін. Бұл аурулар негізінен мыналар болуы мүмкін:

Анемия,

Миокард инфарктісі,

Бауыр аурулары,

Сүйек сынықтары,

Бұлшықет травмалары,

Энцефалит,

Менингит,

ВИЧ/СПИД,

Қатерлі ісіктер,

COVID-19,

Гепатит,

Өкпе артериясының тромбоэмболиясы,

Жедел бүйрек жеткіліксіздігі.

Тін зақымдануының ауырлығы мен түріне байланысты лактатдегидрогеназа 7 күнге дейін қанда жоғары мәндер көрсетуі мүмкін. Өлі жасушалар цитоплазмасын жоғалтып, сарысуға таралады және біршама уақыт айналымда қалады. Клиникалық тұрғыдан диагноз қою үшін жеткіліксіз болғандықтан, АЛТ, тропонин, КК сияқты қосымша талдаулар қажет болуы мүмкін. Қатерлі ісіктің көптеген түрлерінде LDH мәнінің артуы байқалуы мүмкін. Сондықтан бұл ісік түрін анықтауда арнайы маркер болмауы ықтимал. Әдетте лейкозда, метастазды карциномада және орталық жүйке жүйесінің лимфомасында қалыпты деңгейден 40 U/L жоғары мәндер көрінуі мүмкін. Тым жоғары лактатдегидрогеназа көп ағзалық жеткіліксіздік сияқты ауыр сырқаттармен байланысты болуы мүмкін.

LDH (Лактатдегидрогеназа) жоғарылауы дегеніміз не?

Сарысудағы LDH деңгейінің жоғарылауы ағзадағы ықтимал инфекцияның, жарақаттың немесе аурудың белгісі болуы мүмкін. Әдетте 222 U/L және одан жоғары мәндер LDH жоғарылауы деп түсіндіріледі. Ауыр жүктеме беретін әрекеттер мен жаттығулар қанда лактатдегидрогеназаның жоғарылауына әкелуі мүмкін. Қарқынды жаттығу кезінде бұлшықеттерге жеткілікті мөлшерде оттегі жетпеуі мүмкін және анаэробты метаболизм белсенділік танытады. Одан басқа, төмендегідей кейбір денсаулық мәселелері де LDH жоғарылауының себептері болуы мүмкін:

Панкреатит,

Цирроз,

Бүйрек ауруы,

Өкпе ауруы,

Лейкоз,

Лимфома,

Безгек (малярия),

Сонымен қатар аспирин, есірткі заттар, анестетиктер, прокаинамид сияқты дәрі-дәрмектерді және алкогольді қолдану да жоғары мәндердің туындауына себеп болуы мүмкін. Ауруды емдеу үдерісі кезінде LDH деңгейінің төмендеуі ағзаның емге жақсы жауап беріп жатқанын көрсетуі мүмкін. Бауыр зақымдануы, миокард инфарктісі сияқты жағдайларда болжамның (прогноздың) жақсарғанын білдіруі ықтимал.

LDH (Лактатдегидрогеназа) төмендеуі дегеніміз не?

Қандағы LDH төмендеуі немесе жетіспеушілігі өте сирек кездесетін денсаулық жағдайы болып табылады. LDH төмендеуі, негізінен, LDH-A және LDH-B гендерінде пайда болатын мутациялардан туындауы мүмкін. Осы мутациялардың салдарынан LDH-A және LDH-B ақуыздарында тапшылықтар пайда болуы ықтимал. LDH-A генінің мутациясы негізінен қаңқа бұлшықеттеріне әсер етеді. Сондай-ақ бұл геннің жетіспеушілігі басқа тіндердегі фермент мөлшерін де азайтып, гликогеннің тиімсіз бөлшектенуіне әкеп соғуы мүмкін. Сол себепті бұл «XI типті гликоген жиналу ауруы» деп аталады. Бұл ауру бұлшықеттерде әлсіздікке және бұлшықет тіндерінің ыдырауына әкеледі. Әсіресе қарқынды әрекеттер кезінде айқын әсерлер көрсетуі мүмкін. Бұлшықет тінінің ыдырауы нәтижесінде миоглобин босап шығады және зәрмен бірге шығарылып, миоглобинурияға әкелуі мүмкін. Миоглобиннің жоғары мөлшерде жиналуы бүйректің зақымдануына және бүйрек жеткіліксіздігіне жол ашуы ықтимал. Ал LDH-B генінің мутациясы жүрек бұлшықетіне әсер ету ерекшелігіне ие. Бұл жағдайда ешқандай симптом байқалмауы мүмкін. LDH-A және LDH-B мутациялары ісіктің пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Ауыр жағдайларда LDH төмендеуін емдеу үшін дәрігеріңізге қаралыңыз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қан талдауындағы LDH жоғарылауы кейбір жағдайларда қоршаған орта жағдайларына байланысты болса, кейде күрделі денсаулық мәселесін меңзейді. Негізгі аурулар LDH-ның күшті жоғарылауына әкеп соқтыруы мүмкін. Бұл жағдайда міндетті түрде медициналық көмек алу ұсынылады. Қалыпты референстік диапазоннан жоғары LDH талдауы тұрақты түрде тексеріліп, оның көзі анықталуы тиіс. LDH қалыпты мәні жаңа туған нәрестелерде 135–750 U/L, сәбилерде 180–435 U/L, 18 жастан асқан жас ересектерде 122–222 U/L және ересектерде 140–280 U/L болып белгіленген. Кейбір жағдайларда ешқандай денсаулық мәселесі болмаса да, дәрі қабылдау, жаттығу жасау және т.б. факторлар деңгейлердің өзгеруіне әсер етуі мүмкін. Лактатдегидрогеназа нәрестелер мен балаларда ересектерге қарағанда жоғары деңгейде болады. Жаңа туған сәбилерде 135–750 U/L мәні қалыпты референстік диапазон деп қабылданса, үлкенірек балаларда 180–435 U/L референстік диапазоны негізге алынады. LDH мөлшерінің тым көп болуы ауыр көлемде орын алғанда, ағзаның зақымдануы және емнің сәтсіздігі байқалуы мүмкін. Деректерге сәйкес, LDH мәнінің >1000 U/L болуы диагноз қою және емдеу үдерісінде қауіпті нәтижелер тудыруы мүмкін. Сондықтан қалыпты деп есептелетін диапазоннан жоғары көтерілгенде ерте диагностика мен емге қол жеткізу маңызды. Сирек кездесетін LDH төмендеуі әдетте ген мутацияларынан туындайды. Лактатдегидрогеназа А жетіспеушілігі, яғни XI типті гликоген жиналу ауруы және лактатдегидрогеназа В жетіспеушілігі LDH деңгейінің төмен болуына әкеледі. Сонымен қатар кейбір тесттердегі LDH төмен мәні C витаминінің жоғары концентрациясын тұтынумен байланысты болуы ықтимал. Сарысудағы LDH жоғарылауы метастазды меланома, лейкоз, лимфома, мультипликалық миелома, аталық без рагы, метастазды карцинома, аналық бездің герминогендік ісіктері сияқты ісік немесе қатерлі ісік жағдайларында байқалуы мүмкін. Жеке өзі ғана арнайы маркер болмауы мүмкін, бірақ мұқият бақылау ұсынылады. LDH ферменті көбінесе LDL холестеринімен шатастырылып жатады. LDH холестерин түрі емес, ақуыз болып табылады. Сол себепті «LDH холестеринінің жоғарылауы» деген түсінік қолданылмайды. LDH – ағза жасушаларындағы оттегісіз тыныс алу және энергия өндіру жолдарына қатысатын фермент. Ал LDL холестерині – қандағы липопротеид түрі. Ол майларды қан айналымында және түрлі жасушаларға тасымалдауға жауапты. Құрамында холестерин мөлшері көп, ал ақуыз мөлшері аз болады. Ағзадағы LDL холестеринінің жоғары болуы артерияларда бляшкалардың түзілу, миокард инфарктісі және инсульт қаупін тудыруы мүмкін. Нәрестелер мен балалардағы LDH жоғарылауы қан айналымына көп мөлшерде бөлініп шыққан лактатдегидрогеназа ферментіне байланысты болады. Бұл жағдай кейбір кездері нақты нәтиже бермесе, ал кей жағдайларда күрделі денсаулық мәселесін меңзейді. Сәбилердегі LDH жоғарылауы COVID сияқты инфекциялар, қатерлі ісік түрлері, жарақат пен травма сияқты күрделі денсаулық мәселелерінен туындауы мүмкін. Жарақат, травма, инфекция, қарқынды физикалық белсенділік, әртүрлі қатерлі ісік түрлері, бауыр, өкпе және бүйрек аурулары, анемия, жүрек талмасы, аспирин, анестезиялық және есірткілік дәрілерді қолдану LDH жоғарылауының белгілері қатарына кіруі мүмкін. Лактатдегидрогеназаның жоғарылау қарқындылығы аурудың сатысы мен ауырлығына байланысты өзгереді. Бауырда жоғары концентрацияда болатын LDH лактатдегидрогеназа ферменті кейбір мәселелерге байланысты жоғарылауы мүмкін. Қанда LDH жоғарылауы бауырда инфекцияның, зақымданудың немесе аурудың бар екенінің хабаршысы болуы мүмкін, бірақ тек өзі ғана нақты диагноз бере алмайды. Лактатдегидрогеназа ферментімен қатар АЛТ, АСТ, ГГТ сияқты басқа да бауыр көрсеткіштерін бағалау қажет болуы ықтимал.

LDH мәндерінің жоғары немесе төмен шығуы көптеген әртүрлі денсаулық жағдайларын көрсетуі мүмкін. Нақты диагноз және дұрыс ем алу үшін біздің білікті дәрігерлерімізге жазыла аласыз. Hisar Hospital Онлайн Жазылу