Хондросаркома дегеніміз не? Белгілері қандай? Диагностикасы мен емі қалай жүргізіледі?

Сүйектерде дамитын сирек кездесетін қатерлі iсiк түрi болып табылатын хондросаркома шеміршек түзетін жасушалардан бастау алады. Бұл ауру кез келген жас тобында кездесуi мүмкін, алайда көбінесе 40-70 жас аралығындағы адамдарда жиі байқалады. Сондай-ақ ерлерде әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі.

Хондросаркоманың белгілері арасында сүйектердегі ауыру, ісіну және қатаю ең жиі кездесетін шағымдар болып табылады. Бұл қатерлі iсiк түрі әртүрлі формаларда көрінуі мүмкін. Олардың ішінде классикалық хондросаркома ең көп таралғаны болып саналады және барлық жағдайлардың шамамен 85%-ын құрайды. Бұл мақалада біз «хондросаркома қатерлі iсiгi дегеніміз не» деген сұрақтан бастап, оның түрлерін, диагностика әдістерін және хондросаркомаға байланысты операция жасатқандарға арналған ем нұсқаларына дейінгі көптеген маңызды мәселелерді қарастырамыз.

Хондросаркома қатерлі iсiгi дегеніміз не?

Хондросаркома – шеміршек жасушаларынан бастау алатын қатерлі сүйек iсiгi. Бұл қатерлі iсiк түрі шеміршек тінін түзетін хондроциттерден дамиды және шеміршек тінінің қалыптан тыс түзілуіне себеп болады. Хондросаркомалар сүйек тінінде пайда болады, алайда кейбір сирек жағдайларда жұмсақ тін ішінде де дамуы мүмкін.

Хондросаркома алғашқы (primer) сүйек қатерлі iсiктерi арасында маңызды орын алады. Кейбір елдерде кездейсоқ анықталатын жағдайлардың артуына байланысты ол қазір ең көп таралған алғашқы сүйек қатерлі iсiгi болып саналады.

Бұл iсiктер екі жолмен дамуы мүмкін: алғашқы (тікелей) немесе қайталама (sekondar) түрде (бұрыннан бар энхондрома және остеохондрома сияқты қатерсіз шеміршек iсiктерінің негізінде). Сонымен қатар оның әртүрлі кіші түрлері бар, ең жиі кездесетін кіші түрі – классикалық хондросаркома.

Қай жас топтарында жиі кездеседі?

Хондросаркома әдетте 40-70 жас аралығындағы ересектерде кездеседі. Жағдайлардың басым бөлігі 50 жастан асқандарда байқалады. Америкада диагноз қойылатын орташа жас 51 деп хабарланған, науқастардың 70%-дан астамы диагноз қойылған кезде 40 жастан асқан.

Дегенмен 30 жасқа дейін сирек кездесетін бұл ауру 20 жасқа дейін және балалық шақта өте сирек байқалады. Әсіресе мезенхимальды хондросаркома деп аталатын сирек кіші түрі өмірдің екінші және үшінші онжылдығында (20-30 жас аралығында) жиірек кездеседі.

Жынысқа қарай бөлінуіне қарасақ, хондросаркома ерлерде әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі. Ер/әйел қатынасы шамамен 1.4/1.

Хондросаркома жиі кездесетін сүйек аймақтары

Хондросаркома дененің әртүрлі бөліктеріндегі сүйектерде кездесуі мүмкін, алайда кейбір аймақтарда жиірек пайда болады. Ең жиі кездесетін жерлері мыналар:

• Жамбас аймағы: барлық жағдайлардың шамамен 25%-ы жамбас сүйектерінде кездеседі
• Ұзын сүйектер: әсіресе проксимальды сан сүйегі (жамбас), дистальды сан сүйегі, проксимальды иық сүйегі (иық) және проксимальды жіліншік
• Қабырға сүйектері
• Иық белдеуі

Қызық жайт, дене осіне қатысты сүйектердің таралуында да айырмашылықтар бар. Аппендикулярлық хондросаркома (қол мен аяқ сүйектерінде кездесетін) әйелдерде, аксиальды хондросаркома (дене сүйектерінде кездесетін) ерлерде жиірек байқалады.

Хондросаркоманың диагнозын қою және сатысын анықтау қиын болуы мүмкін. Сондықтан сүйектердегі ауыру мен ісіну сияқты белгілер пайда болған жағдайда дереу денсаулық сақтау маманына қаралу маңызды.

Хондросаркоманың белгілері қандай?

Хондросаркоманың белгілері әдетте байқалмай басталады және ұзақ уақыт жеңіл шағымдармен өтуі мүмкін. Аурудың ерте кезеңдерінде белгілер онша айқын болмауы мүмкін, алайда iсiк өскен сайын әртүрлі шағымдар пайда бола бастайды. Белгілердің басталуы мен диагноз қойылуы арасындағы уақыт кейде жылдарға созылуы мүмкін.

Ауыру, ісіну және қатаю

Хондросаркоманың ең жиі кездесетін белгісі – ауыру. Бұл ауыру:

• Уақыт өте күшейеді және үдемелі сипат көрсетеді
• Әдетте күңгірт сипатта болады және демалғанда басылмайды
• Әсіресе түнде күшейеді және ұйқы тәртібін бұзуы мүмкін
• Ауырсынуды басатын дәрілерге күтілген жауап бермеуі мүмкін

Ауырудан басқа, зақымдалған аймақта өсіп келе жатқан түйін немесе ісінуді сезуіңіз мүмкін [81]. Бұл түйін әдетте қатты және қозғалмайтын болады, уақыт өте өсуге бейім. Қатерсіз шеміршек зақымданулардан (энхондромалардан) айырмашылығы, хондросаркомада ауыру болуы қатерсіз/қатерлі ажырату үшін маңызды белгі болып табылады.

Қозғалыс шектелуі және ақсау

Хондросаркома буындарға жақын аймақтарда дамығанда қозғалыстың шектелуіне әкелуі мүмкін. Бұл жағдай мынадай белгілерді көрсетуі мүмкін:

• Зақымдалған буынды толық қозғалта алмау
• Аяқ сүйектерінде кездесетін хондросаркомада ақсап жүру
• Қол сүйектерінде кездесетін хондросаркомада қол функцияларының төмендеуі
• Уақыт өте зақымдалған мүшеде бұлшықет семуі (атрофия) байқалуы мүмкін

Iсiк өскен сайын төңіректегі тіндерге қысым түсіруі мүмкін және бұл қозғалу қабілетіңізді одан әрі шектеуі мүмкін. Кейбір науқастарда нервтің қысылуына байланысты жансыздану немесе әлсіздік сияқты неврологиялық белгілер де дамуы мүмкін.

Патологиялық сынықтар

Хондросаркома сүйекті әлсіреткенде, тіпті күнделікті қалыпты әрекеттер кезінде де оның күтпеген жерден сынуына себеп болуы мүмкін. Бұл жағдай патологиялық сынық деп аталады. Патологиялық сынықтар:

• Кейде аурудың алғашқы белгісі болуы мүмкін
• Сүйек құрылымын әлсірететін iсiктің болуынан туындайды
• Қалыптыдан әлдеқайда аз күш немесе жарақат нәтижесінде пайда болуы мүмкін
• Шұғыл медициналық көмекті қажет етеді

Кейбір жағдайларда науқастар сүйектерінде ешқандай белгісіз кенеттен патологиялық сынық алуы мүмкін және осылайша хондросаркома диагнозын алуы мүмкін.

Жалпы белгілер: салмақ жоғалту, қызба, түнгі терлеу

Хондросаркомада жергілікті белгілерден басқа, бүкіл денеге әсер ететін жалпы белгілер де кездесуі мүмкін:

• Шаршағыштық және тәбеттің болмауы
• Еріксіз салмақ жоғалту
• Себебі түсініксіз қызба және діріл ұстамалары
• Түнгі терлеу

Алайда мұндай жүйелік белгілер сирек кездеседі және әдетте аурудың ілгерілеген кезеңдерінде пайда болады. Хондросаркомамен ауыратын науқастардың көпшілігі өздерін ауру сезінбейді.

Белгілер iсiктің орналасқан аймағына қарай өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, омыртқада орналасқан хондросаркомада iсiктің жүйке тамырына немесе жұлынға қысым жасауы нәтижесінде неврологиялық белгілер пайда болуы мүмкін. Сол сияқты, жамбас сүйегінде орналасқан iсiктерде жамбас ауыруы және ішек немесе қуық бақылауында problemалар байқалуы мүмкін.

Хондросаркоманың белгілері басқа ауруларымен шатастырылуы мүмкін болғандықтан, бұл шағымдар болған жағдайда міндетті түрде маман дәрігерге қаралуыңыз маңызды.

Хондросаркома түрлері

Медициналық зерттеулер әртүрлі ерекшеліктері бар хондросаркоманың бірнеше түрін сипаттады. Бұл түрлердің әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері, жиі кездесетін жас топтары және денеде орналасу аймақтары бар. Төменде хондросаркоманың ең көп таралған төрт түрі сипатталған.

Классикалық хондросаркома

Классикалық хондросаркома – хондросаркоманың барлық түрлері арасында ең жиі кездесетіні және жағдайлардың шамамен 85%-ын құрайды. Бұл түр әдетте 50 жастан асқан адамдарда пайда болады және көбінесе иық сүйегінде (humerus), сан сүйегінде (femur) және қабырға сүйектерінде кездеседі.

Классикалық хондросаркома өзінің гистологиялық ерекшеліктеріне қарай әртүрлі дәрежелерге жіктелуі мүмкін. Бұл жіктеу емді жоспарлауда маңызды рөл атқарады. Классикалық хондросаркома әдетте радиотерапияға және химиотерапияға төзімді, сондықтан ең тиімді ем әдісі – хирургиялық араласу.

Дедифференцияланған хондросаркома

Дедифференцияланған хондросаркома – барлық хондросаркомалардың шамамен 10%-ын құрайтын және классикалық хондросаркомаға қарағанда агрессивті ағымды түр. Бұл түрде жақсы дифференцияланған шеміршек қатерлі iсiгінің ішінен басқа бір қатерлі iсiк түрі дамиды.

Бұл түр көбінесе 50-60 жас аралығындағы адамдарда кездеседі және диагнозы әдетте сан сүйегі (femur) мен жамбас (pelvis) аймағынан қойылады. Белгілері арасында тиісті сүйектегі ауыру мен ісіну бар. Үлкенірек iсiктер сүйектің сынуына және зақымдалған аймақты пайдалана алмауға әкелуі мүмкін.

Мезенхимальды хондросаркома

Мезенхимальды хондросаркома – хондросаркоманың барлық түрлерінің 2%-ынан азын құрайтын сирек түр. Классикалық хондросаркомадан өзгеше, ол жасырақ жаста (20-40 жас аралығында) кездеседі және көбінесе бас сүйектері мен омыртқа аймағында пайда болады.

Бұл түр шеміршек тініне қосымша жасуша тығыздығы жоғары аймақтарда алғашқы мезенхимальды жасушалардың болуымен сипатталады. Мезенхимальды хондросаркома Юинг саркомасымен шатастырылуы мүмкін болғандықтан, дұрыс диагноз қою маңызды. Бұл түрді емдеуде химиотерапия және радиотерапиямен бірге хирургиялық экзицизия қолданылуы мүмкін.

Clear Cell (мөлдір жасушалы) хондросаркома

Мөлдір жасушалы хондросаркома – барлық хондросаркомалардың шамамен 2%-ынан азын құрайтын және көбінесе 20-30 жас шамасындағы адамдарда кездесетін түр. Атауын iсiк жасушаларының микроскоп астында мөлдір көрінісінен алады.

Бұл түр баяу өсумен және метастаздың төмен потенциалымен сипатталады. Ең жиі кездесетін жерлері – ұзын сүйектердің эпифиз аймақтары, әсіресе проксимальды сан сүйегі (68%) және проксимальды иық сүйегі (23%) жиі зақымданады.

Мөлдір жасушалы хондросаркома төмен дәрежелі деп белгілі болса да, жүргізілген бір зерттеуге сәйкес науқастардың 78,6%-ында орташа не жоғары дәрежелі iсiк болғаны анықталған. Емі – кең шекарамен жасалатын хирургия, ол химиотерапияға және радиотерапияға төзімді.

Қорытындылай келе, хондросаркоманың әртүрлі түрлерін тану дұрыс диагноз қою және емді жоспарлау үшін үлкен маңызға ие. Әр түрдің өзіне тән ерекшеліктері науқастарға жеке көзқарасты талап етеді.

Хондросаркомаға диагноз қалай қойылады?

Хондросаркоманың диагностикасы – бірнеше кезеңде жүзеге асырылатын жан-жақты процесс. Дұрыс диагноз қою үшін дәрігер тексеруі, бейнелеу әдістері және зертханалық тесттер бірге бағаланады. Міне, осы процестің кезеңдері.

Физикалық тексеру және науқастың анамнезі

Диагностика процесі ең алдымен сіздің шағымдарыңызды тыңдаудан басталады. Дәрігеріңіз:

• Ауыру, ісіну немесе түйіннің бар-жоғын бағалайды
• Ауыру қашан басталғанын және ауыруды не күшейтетінін сұрайды
• Отбасыңызда қатерлі iсiк анамнезінің бар-жоғын біледі
• Бұрынғы жарақаттар және жалпы денсаулық жағдайыңыз туралы ақпарат алады

Физикалық тексеру кезінде дәрігер зақымдалған аймақта қатаю, ісіну немесе қозғалыс шектелуін тексереді. Қолмен тексеру (пальпация) әдісімен түйіннің құрылымы және төңіректегі тіндермен байланысы бағаланады.

Рентген, МРТ және КТ бейнелеу

Бейнелеу техникалары хондросаркома диагностикасында өте маңызды рөл атқарады:

Рентген (X-ray): Алғашқы қолданылатын бейнелеу әдісі. Сүйектегі өзгерістерді көрсетеді және iсiктің орнын, көлемін анықтайды. Хондросаркомалар рентгенде әдетте «жарылған жүгері» көрінісіндегі кальцификаттар түрінде байқалады.

Магнитті-резонансты бейнелеу (МРТ): iсiктің сүйек кемігі мен жұмсақ тін ішіндегі таралуын ең жақсы көрсететін техника. МРТ iсiктің шекаралары мен көлемін нақты көрсетеді. T2 салмақты бейнелерде лобулалы, жарқын көріністі түйін түрінде көрінеді.

Компьютерлік томография (КТ): Сүйек құрылымын егжей-тегжейлі зерттеп, сүйектегі бұзылу және кальцификация сияқты ерекшеліктерді көрсетеді. Сондай-ақ эндостеальды скаллоптың (сүйектің ішкі бетіндегі ойықтар) болуын бағалауда пайдалы.

Биопсия түрлері және маңызы

Нақты диагноз үшін биопсия жасау міндетті. Биопсия арқылы iсiк тінінен үлгі алынып, патологиялық зерттеу жүргізіледі. Биопсияның екі әдісі бар:

• Инелі биопсия: Бейнелеу бақылауымен жіңішке ине арқылы тіннен үлгі алынады. Инвазивтілігі аз және амбулаториялық ем түрінде жүргізілуі мүмкін.
• Ашық биопсия: Хирургиялық процедурамен тін үлгісі алынады. Әсіресе шеміршек iсiктерінде сенімдірек нәтиже береді.

Биопсияны жоспарлау және жүргізу хондросаркоманы емдеуде маман ортопед-онколог жүргізуі керек. Дұрыс жасалмаған биопсия iсiктің таралуына себеп болуы және науқастың жазылу мүмкіндігін төмендетуі мүмкін.

Сатысын анықтауға арналған кеңейтілген тесттер

Хондросаркома диагнозы нақтылангаңнан кейін аурудың сатысын анықтау үшін кеңейтілген тесттер жүргізіледі:

• Өкпе КТ: Хондросаркома көбінесе өкпеге таралатындықтан, метастазды іздеу мақсатында өкпе КТ жасалады.
• Бүкіл дене ПЭТ-КТ немесе сүйек сцинтиграфиясы: Бұл тесттер қатерлі iсiктің дененың басқа аймақтарына таралған-таралмағанын көрсетеді.
• Сүйек сканерлеу: Сүйектегі метастатикалық ошақтарды анықтауда қолданылады.

Хондросаркома сатысын анықтау әдетте Эннекинг жіктемесі немесе Американдық қатерлі iсiк жөніндегі біріккен комитет (AJCC) жіктемесі қолданылып жүргізіледі. Бұл жіктемеде iсiктің дәрежесі, көлемі, жұмсақ тінге таралуы және метастаздың болуы бағаланады.

Хондросаркоманың диагнозы мен сатысын ортопед маман, онколог, радиолог және патологтан тұратын мультидисциплинарлық команда бағалауы керек.

Хондросаркома қалай емделеді?

Хондросаркоманы емдеудегі негізгі көзқарас – iсiктi толық алып тастау. Бұл ем процесін маман ортопедиялық онкология командасы жоспарлап, басқаруы керек. Ем шешімінде iсiктің түрі, орналасуы, сатысы және науқастың жалпы денсаулық жағдайы шешуші рөл атқарады.

Хондросаркомаға байланысты операция жасатқандарға арналған хирургиялық нұсқалар

Хирургиялық ем хондросаркома үшін ең тиімді әдіс болып табылады және iсiктi толық алып тастау көзделеді. Хирургиялық араласудағы негізгі мақсат – iсiктi сау хирургиялық шекаралармен толық алып тастау. Төмен дәрежелі iсiктерде интралезиональды кюретаж және адъювантты емдер қолданылуы мүмкін болса, жоғары дәрежелі iсiктерде кең, en-bloc резекция таңдалады.

Хондросаркомамен ауыратын науқастарда қолданылатын негізгі хирургиялық техникалар:

• Кең резекция арқылы iсiктi таза шекаралармен алып тастау
• Буын протездерімен реконструкция
• Сүйек трансплантатын қолдану
• Аллотрансплантат-протез комбинациясы

Жаныс сақтайтын хирургия және ампутация

Ең алдымен, мүшені сақтайтын хирургия хондросаркомамен ауыратын барлық науқастарда таңдалатын әдіс болып табылады. Дамыған технологияның арқасында көптеген науқастар ампутацияға қажеттілік туындамай емделе алады.

Алайда кейбір жағдайларда ампутация қажет болуы мүмкін. Әсіресе iсiк өте кең аймаққа таралған, жүйкелер мен тамырларды қоршаған жағдайларда немесе толық емес хирургиядан кейінгі қайталанатын iсiктерде ампутация қолайлырақ болуы мүмкін.

Радиотерапия мен химиотерапияны қолдану

Хондросаркома жасушалары әдетте химиотерапия мен радиотерапияға төзімді. Классикалық хондросаркоманы емдеуде бұл әдістер үнемі қолданылмайды. Дегенмен ерекше жағдайларда көмекші ем ретінде қарастырылуы мүмкін:

• Хирургиялық жолмен толық алып тастау мүмкін болмаған iсiктерде
• Дедифференцияланған және мезенхимальды хондросаркома кіші түрлерінде
• Жеткіліксіз резекциядан кейін қайталану қаупін азайту үшін
• Метастатикалық ауруда паллиативті мақсатта

Оңалту процесі

Емнен кейінгі оңалту науқастың қалыпты өмірге оралуы үшін өте маңызды. Хондросаркомаға байланысты операция жасатқандар үшін оңалту процесі мына кезеңдерді қамтиды:

• Ерте кезеңде науқастың мобилизациясы
• Зақымдалған буындарда қозғалыс көлемін сақтау және арттыру
• Бұлшықет күшін қайта қалпына келтіру
• Күнделікті өмір әрекеттеріне оралуға арналған оқыту

Оңалту процесі науқас бастан кешірген хирургияның ауқымына және зақымдалған аймақтарға байланысты 6 айдан 1 жылға дейін созылуы мүмкін. Бұл процесте дене шынықтыру медицинасы және оңалту маманы, физиотерапевт, еңбек терапевті, психолог және басқа мамандардан тұратын команда жұмыс істейді.

Қысқаша айтқанда, хондросаркоманы емдеу мультидисциплинарлық көзқарасты талап етеді және науқасқа арнайы жоспарлануы керек. Хирургиялық ем негізгі әдіс болғанымен, ерекше жағдайларда басқа ем нұсқалары да қарастырылуы керек.

Қысқаша хондросаркома туралы

Қорытындылай келе, хондросаркома – шеміршек жасушаларынан бастау алатын сирек сүйек қатерлі iсiгінің түрі. Ол әдетте 40-70 жас аралығындағы адамдарда кездеседі және ерлерде көбірек таралған. Бұл ауру дененің әртүрлі бөліктеріндегі сүйектерде пайда болуы мүмкін.

Ауыру, ісіну және қатаю сияқты белгілерді байқаған кезде уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралуыңыз керек. Әсіресе түнде күшейетін және демалғанда басылмайтын сүйек ауырулары маңызды белгі болуы мүмкін.

Аурудың диагнозы үшін дәрігер тексеруі, рентген, МРТ және КТ сияқты бейнелеу әдістері қолданылады. Нақты диагноз биопсия арқылы қойылады. Бұл кезеңде маман команданың бағалауы өте маңызды.

Емдеудегі ең тиімді әдіс – хирургия. Мүшені сақтайтын хирургия бүгінде көптеген науқастарда сәтті қолданылуда. Операциядан кейінгі оңалту процесі жазылу үшін үлкен маңызға ие.

Сөзсіз, хондросаркома диагнозын алу алаңдатарлық болуы мүмкін. Алайда медицина саласындағы жетістіктермен бірге ем нұсқалары барған сайын артуда. Маман команданың қолдауымен және дұрыс ем көзқарасымен өмір сапаңызды сақтау мүмкін.

Ұмытпаңыз, ерте диагностика емнің сәттілігіндегі ең маңызды факторлардың бірі. Сондықтан сүйектеріңізде ерекше ауыру немесе ісіну сезінгенде денсаулық сақтау мекемесіне қаралу өмірлік маңызға ие.

Жиі қойылатын сұрақтар

Науқастардың хондросаркома туралы ең көп қызықтайтын сұрақтарын сіздер үшін жинақтадық. Бұл бөлімде білуіңіз қажет кейбір маңызды тұстарға тоқталамыз.

1-дәрежелі хондросаркома – баяу өсетін және төмен дәрежелі iсiк түрі. Бұл түрде жасушалық өзгерістер минималды деңгейде және алыс мүшелерге таралу қаупі өте төмен. Алайда «төмен дәрежелі» деген сөз аурудың маңызсыз екенін білдірмейді. Бұл iсiктер уақыт өте өсіп, сүйек құрылымын әлсіретуі және функцияның жоғалуына себеп болуы мүмкін. Емдеуде әдетте хирургиялық әдістер таңдалады және тұрақты бақылаулар үлкен маңызға ие.

Төмен дәрежелі хондросаркомада 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші шамамен 83%. Жоғары дәрежелі түрлерде бұл көрсеткіш 53% шамасында. Болжам iсiктің дәрежесі мен орналасуына қарай өзгереді.

Хондросаркоманың дамуында мына факторлар рөл атқарады:

• Егде жас (науқастардың көпшілігі 50 жастан асқан)
• Жынысы (ерлерде сәл жиірек кездеседі)
• Энхондрома және остеохондрома сияқты қатерсіз сүйек iсiктері
• Көптеген экзостоз деп аталатын генетикалық жағдай

Операциядан кейінгі жазылу процесі адамнан адамға өзгеріп отырғанымен, әдетте 6 айдан 1 жылға дейін созылады. Физикалық ем және тұрақты жаттығу қалыпты өмірге оралу процесін жеделдетуі мүмкін. Әр науқастың жазылу процесі әртүрлі, сондықтан дәрігеріңіздің ұсыныстарын орындауыңыз маңызды.

Толық ақпарат алу және байланысу үшін форманы толтырыңыз!