Жамбас шығуының белгілері, себептері, диагностикасы және емдеу әдістері

Жамбас шығуы – бұл жамбас буыны мен жоғарғы сан сүйегі бір-бирине қосылатын буындағы сүйек басының алға немесе артқа қарай ығысу жағдайы. Бұл жағдай кезінде буындағы сүйектердің орнында тұруын қамтамасыз ететін бұлшықет пен байлам тін де зақымданады. Кейбір науқастарда жүйке зақымдануы да орын алуы мүмкін. Бұл жағдай әдетте сүйектердің сынуына әкелетіндей қатты құлау, жарақат алу, жол-көлік оқиғалары сияқты жағдайлардың нәтижесінде орын алады. Шығу мәселесімен бетпе-бет келген науқас, әсіресе, жоғарғы сан сүйегін қолдануда қиындыққа тап болуы мүмкін. Жүруде немесе дене қалпын өзгертуде қиындықтар туындауы ықтимал. Емдеу үшін хирургиялық немесе хирургиялық емес әдістерді қолдану арқылы сүйекті өз ұясына қайта орнына түсіру қамтамасыз етіледі.

Жамбас шығуы дегеніміз не?

Жамбас сүйегінің шығуы – жол-көлік оқиғасы, биіктен құлау сияқты жағдайлар кезінде ортан жілік басының (шар тәрізді бөлігінің) жамбас сүйегінен бөлініп шығуын айтады. Мұны жамбас дислокациясы деп те атауға болады. Бұл қарқынды ауырсыну мен сыздау тудыруы мүмкін және шығу орын алған жағдайда аяқты қозғалту мүмкін болмауы ықтимал. Сондай-ақ, жүйке зақымданған жағдайда сезімталдықтың жоғалуы байқалуы мүмкін. Орын алған шығу мәселесі шұғыл көмекті қажет ететін жағдай болып табылады және көмек көрсетудің кешігуі тұрақты зақымданулардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Жасанды жамбас протезі бар адамдарда жиі кездесетін мәселе. Даму процесінде жамбас сүйегінің дұрыс орналаспауы – жамбас дисплазиясы да шығу қаупін тудыруы мүмкін. Сырттай қарағанда аяқтың сыртқа немесе ішке қарай құлыпталған күйде тұруы да мәселені анықтауға көмектеседі.

Жамбас шығуы қалай пайда болады?

Шығу қатты соққы немесе жарақат алғаннан кейін жамбас сүйегінде орналасқан ұяшықтан ортан жіліктің бөлініп шығуы арқылы пайда болады. Әдетте бұл жағдайда тізе мен табан ішке қарай бұрылады. Адамның аяғын тұрған қалпынан басқа қалыпқа өзгертуі дерлік мүмкін емес. Біржақты жамбас шыққаннан кейін екі аяқтың ұзындығында айырмашылықтар байқалады. Бұдан басқа, жамбас тұсында түс өзгерістері мен көгерулер көрінуі мүмкін. Шамамен 1 жастағы балаларда жамбас шығуының жүрісі ретінде белгілі теңселіп және ақсап жүру осы шығудың салдарынан орын алуы мүмкін.

Шығу мәселесі ауыр жазатайым оқиғалар, спортшылардың кенеттен жасайтын қозғалыстары сияқты жағдайларда орын алуы мүмкін. Себептер қатарына жатқызуға болатын кейбір жағдайлар төмендегідей:

Көлік апаттары,

Биік жерден құлау,

Жамбас дисплазиясы бар адамдардың жеңіл соққылар алуы,

Аяққа қатты соққы тию,

Босану кезіндегі қате әрекеттер.

Шығуға себеп болуы мүмкін факторлар қатарына аяқ пен жамбас сүйектеріне күшті күш түсуімен аяқталатын барлық жағдайларды жатқызуға болады.

Жамбас шығуы қалай анықталады?

Ауруды анықтау үшін кейбір жағдайларда науқастың сыртқы келбеті мен шағымдары жеткілікті болуы мүмкін. Дәрігердің диагноз қою үшін жамбас шығуы дегеніміз не және оның белгілері қандай деген сұрақтардың жауаптарын жан-жақты білуі қажет. Мәселе жамбаста көгеру, аяқтың сіресуі, шығудың тікелей сырттай көрінуі, сезімталдықтың жоғалуы сияқты белгілер байқалған жағдайда оңай анықталады. Диагностика барысында нақты шешімге келу үшін рентген, КТ (компьютерлік томография), МРТ (магниттік-резонанстық томография) сияқты бейнелеу әдістеріне жүгінуге болады. Бейнелеу әдістері арқылы сүйектердегі сынықтар, сызаттар сияқты мәселелер көрінетін болса, сүйектердің орналасқан орны да егжей-тегжейлі зерттеледі. Сүйектерді көру үшін түсірілген ультрадыбыстық зерттеуді қараған кезде сүйек басының жамбас сүйегінің ішінен бөлініп кеткенін анық көруге болады.

Жамбас шығуын емдеу әдістері қандай?

Жамбас сүйегінде орын алған шығу шұғыл араласуды қажет ететін шағым болып табылады. Осы мәселе туындады деп күдіктенген жағдайда науқастың аяғын қозғалтуына жол бермеу керек. Қажетті сақтық шараларын қолдана отырып, науқастың жедел жәрдем немесе жеке көлікпен ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жеткізілуі қамтамасыз етіледі. Оқиғадан кейінгі бірнеше сағат ішінде көмек көрсетілуі емнің сәтті болуы үшін маңызды. Емдеу әдістерінің кейбірін төмендегідей тізімдеуге болады:

Жамбас редукциясы: Ота жасамай жамбас шығуын емдеу ретінде таңдалатын редукция рәсімі өз саласының маманы болып табылатын дәрігер тарапынан жүзеге асырылуы тиіс. Жүйке зақымдануы, сүйек сынықтары сияқты қосымша мәселелер орын алмаған жағдайда науқасқа анестезия беріліп, сүйек өз ұясына қайтарылады. Бұл процедура үшін айтарлықтай күш қолдану қажет болуы мүмкін.

Жамбас шығуына ота жасау : Науқаста шығудың салдарынан тамырлар мен жүйкелер зақымданған жағдайда операция бөлмесінде араласу қажет болады. Ота кезінде сүйектер бұрынғы орнына келтірілгеннен кейін мәселенің қайталанбауы үшін сүйектердің бекітілуі қамтамасыз етіледі.

Жамбас шығуына арналған шиналар (ортездер): Емдеуден кейін қайталану қаупін азайту үшін кейбір шаралар қолға алынады. Туабітті жамбас шығуы байқалатын нәрестелерде емдеуден кейінгі 6 айлық кезеңде матадан дайындалған арнайы шиналар арқылы сүйектердің орны бекітіледі. Бұл процедура емнің әсерін күшейтетін қасиетке ие.

Емнен кейінгі процедуралар: Шығуды емдеу қолданылғаннан кейін немесе хирургиялық процедуралардан кейін төсек режимі ұсынылмайды. Төсек режимі науқаста тромб түзілуіне әкеп соқтыруы мүмкін. Ауруханадан шығу кезінде әдетте науқасқа қолтуырма (костыль) қолдану ұсынылады және бір апталық кезеңнен кейін науқас қалыпты түрде жүре бастай алады. Осылармен қатар физиотерапевттің көмегімен жамбас шығуына арналған жаттығулар жасалып, жамбас буынының қозғалуы қамтамасыз етіледі.

Жамбас шығуына қашан ота жасау қажет?

Шығу қосымша зақымдануларға әкеп соқпаған кездерде сүйекті күш қолдану арқылы орнына қайтару жеткілікті болып табылады. Ал ота жасау қажет болатын жағдайларды төмендегідей тізімдеуге болады:

Шығуға қосымша сүйек сынықтарының да болуы,

Сүйек орнына қайтарылғанымен, бекітілмеуі,

Сүйектердегі мәселелермен қатар тамырлар мен жүйкелердің де зақымдануы.

Шығу күдігімен келген науқаста жамбас шығуының белгілері егжей-тегжейлі зерттелгеннен кейін орын алған зақымдар туралы ақпарат алуға болады. Сонымен қатар бейнелеу әдістері арқылы сынықтар мен сызаттардың бар-жоғы бағаланады. Тексерулерден кейін дәрігер ота жасау туралы шешім қабылдауы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ересектерде жамбас шығуының белгілері пайда болған кезде уақыт жоғалтпастан науқасты ең жақын денсаулық сақтау мекемесінің шұғыл көмек бөліміне бағыттау қажет. Дәрігердің қарауы кезінде науқастың шағымдары тыңдалады және көрінетін мәселелер физикалық тексеру кезінде зерттеледі. Осы процедурадан кейін бейнелеу әдістері арқылы нақты диагноз қойылады. Емдеуде сүйектерді бұрынғы пішініне қайтару үшін жұмыс жасалады. Қосымша мәселелері жоқ жамбас сүйегінің шығуы үшін қысым қолдану арқылы сүйек ұясына қайта орналастырылады. Тамыр және жүйке зақымдануы сияқты мәселелерді қамтитын травматикалық жамбас шығуын басынан өткерген науқастарда хирургиялық араласу қажет болады. Емдеуден кейін сүйектердің бұрынғы қызметтерін қалпына келтіруі үшін қажетті шаралар мен өзгерістер де жасалуы тиіс. Жамбаста орын алатын шығулар ауыр апаттарды басынан өткерген және үлкен соққылар алған барлық адамдарда байқалуы мүмкін. Алайда кейбір адамдарда жиірек кездеседі. Ұрықтың ана құрсағында даму процесінде жамбас сүйегінде орын алған мәселелермен жамбас дисплазиясы бар науқастарда туабітті пайда болуы мүмкін. Бұл жағдай даму барысында жамбас сүйегінде шығудың болуы түрінде өрнектеледі. Әртүрлі себептермен жасанды жамбас протезі бар адамдарда протез қалыпты сүйектерге қарағанда оңайырақ түрде ұяшығынан шығып кетуі мүмкін. Ауыр спорт түрлерімен және бимен айналысатын адамдарда да дененің қажеттен тыс шамадан тыс жүктелуі салдарынан орын алуы мүмкін. Сауығу үшін оқиға орын алғаннан кейін бірнеше сағат ішінде емделмеген жағдайда тұрақты зақымданулар пайда болуы мүмкін. Жамбас сүйегінен бөлінген сүйек арқадан аяққа қарай созылатын жүйкеге қысым түсіреді. Осы қысымның салдарынан орын алған зақым табан мен аяқта сезімталдықтың жоғалуына әкеп соқтыруы мүмкін. Сүйектің аяққа қан тасымалдайтын тамырды зақымдауымен тіндердің қанмен қамтамасыз етілуінде мәселе туындауы ықтимал. Қанмен қамтамасыз етілмеген тіндерде жасуша өлімі орын алуы мүмкін және бұл жағдай остеонекрозбен аяқталуы мүмкін. Сүйектердің қалыптан тыс қозғалысы сүйектің ұяда ұсталуын қамтамасыз ететін шеміршек тініне зақым келтіруі мүмкін. Бұл жағдай жамбас шығуының әктануына (остеоартритке) әкеп соқтырады. Жас ұлғайған сайын жамбас протезіне қажеттілік туындауы мүмкін. Операциядан кейінгі кезеңде сүйектердің бұрынғы қызметіне қайта оралуын қамтамасыз ету үшін физиотерапевттің процедуралары ұсынылады. Физиотерапевт науқасты шалқасынан жатқызып, жамбас буынының қайтадан қозғалыс қабілетіне ие болуы үшін кейбір жаттығулардың жасалуын қамтамасыз етеді. Аллис маневрі, бигелоу маневрі, капитан морган техникасы сияқты әдістермен сүйектердің жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі. Нәрестелерде, әсіресе, даму барысында орын алған шығу емделгеннен кейін мәселенің қайталанбауы үшін шина (ортез) қолдану ұсынылады. Бұл науқастарда 6 айлық кезеңнен кейін сауығу байқалуы мүмкін. Емдеуден кейін қайтадан жазатайым оқиғаның орын алуы, науқастың ауыр соққы алуы немесе денені қажеттен тыс тым қатты жүктеуі сияқты жағдайларда шығу мәселесі қайтадан орын алуы мүмкін. Әсіресе, жамбас шығуының пайда болу қаупі жоғары адамдарда жиі-жиі орын алуы мүмкін. Осы себепті емдеуден кейінгі кезеңде де сақ болу ұсынылады. Әсіресе, жамбас протезі бар адамдар және даму барысындағы жамбас дисплазиясы бар науқастар дәрігерлерінің ұсыныстарына мұқият болуы тиіс. Кейбір науқастарда ота кезінде шығудың қайталанбауы үшін кейбір шаралар қолға алынуы мүмкін. Шығудың нәрестелерде даму процесінде орын алған-алмағаны ең қысқа мерзімде анықталуы және араласу жасалуы тиіс. Жамбас шығуының ультрадыбыстық зерттеуі нәресте туылғаннан кейін 72 сағат өткен соң жасалуы мүмкін. Сонымен қатар 6-8 апталық нәрестелерге қолданылатын жаңа туылған нәресте тексеруінде зерттелуі мүмкін. Отбасында бұл мәселе кездескен немесе теріс туылған нәрестелерде 4-6 апталық нәрестелерге қолданылатын тексеруде бақылау жасалады. Операция туралы шешім қабылданғаннан кейін науқас анестезия әдісімен ұйытылады. Хирургиялық процедура үшін қажетті аймаққа тілік жасалып, операция аймағы ашылады. Ота кезінде қан тамырларының сақталуы қамтамасыз етіледі. Науқаста сүйек сынықтары болатын болса, бұл сүйектер бұрандалардың көмегімен бекітіледі. Жүйкелер мен тамырларда зақымдану болатын болса, бұл аймақтарға да араласу жасалады. Содан кейін ота аймағы тігіліп жабылып, процедура аяқталады. Осы кезеңнен кейін науқастың ауырсынуы мен сыздауын азайту үшін ауырсынуды басатын дәрілерді пайдалануға болады.

Жамбас шығуы – шұғыл араласуды қажет ететін күрделі денсаулық мәселесі. Сізде немесе жақындарыңызда осындай белгілер болса, уақыт жоғалтпастан біздің тәжірибелі Ортопедия және травматология дәрігерлерімізге хабарласыңыз. Дәл қазір жазылыңыз