Күн дағы дегеніміз не?

Күн дағы – терінің ұзақ уақыт күн сәулесіне ұшырауы нәтижесінде пайда болатын қою пигментті түзілімдер. Теріде меланин пигментінің артуымен пайда болатын бұл дақтар әдетте жас ұлғайған сайын айқынырақ бола түседі. Әсіресе жаз айларында күн сәулесінің әсері артқан сайын бұл дақтардың санының көбейгенін байқауға болады. Күн сәулесінің әсері әртүрлі себептермен пайда болған дақтардың да көбеюіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, терідегі күн дақтарының пайда болуында генетикалық факторлар, қолданылатын кейбір дәрі-дәрмектер, гормондар, жүктілік, қартаю сияқты факторлар да рөл атқарады.

Әрбір тері типінде кездесуі мүмкін болғанымен, аққұба және даққа бейім терілерде жиірек кездесетін күн дақтары көп жағдайда зиянсыз болса да, адамдарда эстетикалық алаңдаушылық тудыруы мүмкін.

Күн дағының белгілері қандай?

Күн дақтарының типтік ерекшелігі – олардың қою қоңыр түсті және симметриялы құрылымда болуы. Күн – тері дақтарын қоздыратын ең маңызды факторлардың бірі. Ұзақ уақыт әсер ету меланин пигментінің артуына себеп болады. Меланин пигменті теріге түс береді және оның артық өндірілуі тері дақтарының пайда болуына әкеледі, бұл жағдай гиперпигментация деп аталады. Күн сәулесінің әсері артқан сайын дақтар да көбейеді. Дақтар пайда болғанда көзбен көрінетіндей ерекшеленеді. Бұл дақтардың әртүрлі түрлері бар, олардың ішінде ең көп тарағандары: сепкіл, мелазма және күн лентигосы.

Сепкіл – әдетте генетикалық факторларға байланысты балалық шақта пайда болатын, күн сәулесінің әсерімен айқындалатын кең таралған тері дағы. Ашық қоңыр реңкте болып, көбінесе бет пен мұрын айналасында кездеседі. Әдетте зиянсыз; жаз және қыс айларында көрінуі өзгеруі мүмкін. Эстетикалық тұрғыдан мазаламаса, емдеуді қажет етпейді.

Мелазма – «жүктілік маскасы» деп те аталатын, жүктілік кезеңінде пайда болатын, негізінен бетте, сондай-ақ дененің әртүрлі бөліктерінде кездесетін қоңыр қою дақтар. Жүктілік кезеңінде жиі кездесетін пигментацияның бұзылуы. Әдетте бет сүйектерінің үстінде, мұрында, иекте және ерін жиектерінде кездеседі. Терінің үстіңгі қабатында да, астыңғы қабатында да пигменттің артуымен сипатталады. Ең үлкен себебі – күн сәулесі және жүктіліктен кейін тұрақты болып қалу қаупі бар болғандықтан, жүкті әйелдер бұл кезеңде күннен қорғануы керек.

Күн лентигосы – кетпейтін күн дақтарының қартаюмен бірге тұрақты болып қалуы. Ұзақ уақыт күн сәулесінің әсерінен пайда болатын бұл дақтар; бетте, қолдың сыртқы жағында, қолдың жоғарғы бөліктерінде және декольте аймағында айқын көрінеді. Қоңыр және шекаралары анық дақтар әдетте зиянсыз және әсіресе аққұба адамдарда айқынырақ байқалады. Мұндай дақтар теріде жиі кездесетін пигментация өзгерістерінің қатарына жатады.

Түс айырмашылықтарын көрсететін, шекаралары ретсіз, уақыт өте келе өсетін немесе пішіні өзгеретін тері дақтарына назар аудару керек, мұндай өзгерістер кейбір қауіпті жағдайлардың хабаршысы болуы мүмкін.

Күн дағы неден пайда болады?

Күн дақтарының пайда болуындағы ең негізгі фактор – терінің күн сәулесіне ұзақ уақыт ұшырауы. Ультракүлгін (УК) сәулелер терінің қорғаныс механизмін қоздырып, меланин пигментінің өндірілуін арттырады; бұл гиперпигментация деп аталатын дақтануға әкеледі.

Балалық шақтан бері әсер еткен зиянды күн сәулелері ересек жаста теріде айқын көрінуі мүмкін. Аққұба адамдарда қара торы адамдарға қарағанда күн күйігі дақтарының тұрақтылығы мен зақымдануы жоғарырақ. Бетте пайда болатын күн дақтарының бір себебі ретінде әсіресе жаз айларында тері күтімі тәртібіне қосылатын химиялық пилинг және қышқыл құрамды күтім өнімдерін атауға болады. Бұл өнімдер теріні күнге сезімтал етеді, бұл күн дақтарының пайда болу қаупін арттырады. Беттен бөлек дақтану ең көп кездесетін аймақтардың бірі – қолдар. Әсіресе жаз айларында күнге қорғаныссыз шығу қолдағы күн дақтарының айқынырақ болуына әкеледі. Сонымен қатар, күн дақтарын тудыратын жағдайларды былайша тізімдеуге болады:

Генетикалық бейімділік

Гормоналды өзгерістер

Жүктілік

Косметикалық процедуралар

Бұғақ ауруы

Жылу және жасанды жарық көздері

Солярий

Даққа бейім тері құрылымы

Күн дағына диагноз қалай қойылады?

Күн дақтары – әдетте қатерсіз деп саналатын, терідегі пигментацияның артуымен сипатталатын зақымданулар. Бұл зақымдануларды дұрыс анықтау және ұқсас көрінісі бар тері ауруларынан ажырату өте маңызды.

Диагноз қою процесін дерматолог жүзеге асырады. Алдымен науқастың егжей-тегжейлі медициналық тарихы алынады. Науқастың мамандығы, күн сәулесіне ұшырау ұзақтығы, қолданатын дәрілері, бұрын болған тері аурулары және тері типі бағаланады. Күн дақтарының типтік ерекшелігі; ашық қоңыр, шекаралары анық, беті тегіс және симметриялы болуы. Көбінесе бет, қол, арқа және қолдың сыртқы жағы сияқты күнге жиі ұшырайтын аймақтарда кездеседі.

Егжей-тегжейлі бағалаудан кейін дерматоскопия деп аталатын арнайы құрылғының көмегімен диагноз қойылады. Дерматоскоп дақтың шекаралары мен құрылымын егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді. Тексеру кезінде күдікті жағдай анықталса, биопсия қажет болуы мүмкін. Мұндай жағдайлар емдеу жоспарын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Клиникалық және дерматоскопиялық тұрғыдан қатерлі ісікке күдік тудырмайтын зақымданулар белсенді емдеуді қажет етпейді. Науқасқа арналған жеке тәсіл жоспарланады және қорғаныс шараларымен қолдау көрсетіледі.

Күн дағы қалай емделеді?

Күн дағын емдеу әдетте дақтардың көлеміне, жиілігіне және тері типіне байланысты өзгеруі мүмкін. Күн дақтарын лазерлік емдеу, химиялық пилинг, криотерапия сияқты әдістермен айтарлықтай дәрежеде кетіруге болады. Бар дақтарды ағарту үшін жүйелі тері күтімін жасау және қорғаныс шараларын қолдану ұсынылады. Басқа дақ емдерін былайша тізімдеуге болады:

Күннен қорғану

Күн дақтарынан қорғанудың ең маңызды қадамы күннен қорғану болып табылады. Көлеңкеде қалу әсер ететін УК сәулелерінің 80%-ын азайтады. УК индексі күн ішінде күн төбеде тұрғанда жер бетіне жететін зиянды сәулелердің мөлшерін өлшейді. УК индексі туралы ақпаратты тексеру, әсіресе 3 және одан жоғары мәндерде міндетті түрде қорғануды талап етеді. Мүмкіндігінше сағат 10.00-16.00 аралығында тікелей күнге шықпау керек.

Сонымен қатар, физикалық және химиялық болып екі түрлі күннен қорғайтын құрал бар. Физикалық күннен қорғайтын құралдарға бас киім, ұзын жеңді киімдер, қолшатыр және т.б. жатады, олар теріні қалқан сияқты қорғайды. Химиялық күннен қорғайтын құралдар күнге қарсы кремдер болып саналады. Күнге шығардан 20-25 минут бұрын кемінде 30 SPF құрамды күннен қорғайтын кремдер қолданылуы және әр 2-3 сағат сайын қайталануы керек. 6 айдан асқан сәбилерге және жүкті әйелдерге минералды сүзгілері бар күннен қорғайтын кремдер ұсынылады.

Тері күтімі

Беттегі күн күйігі дақтарын кетіруде «химиялық пилинг» тиімді әдіс болып табылады, терінің үстіңгі қабатын кезең-кезеңімен сыпыруды қамтамасыз ететін бұл процедура жаз айларында қолданылмауы керек. Процедурадан кейін қорғаныс шаралары қолданылуы, қыс айларында болса да күнге қарсы крем қолданылуы керек.

Дұрыс қолданылған тері күтімі мен емдеу әдістері күн дақтарын кетіруде тиімді болуы мүмкін, бірақ қате қолдану дақтануды арттыруы мүмкін болғандықтан, процесс дерматологтың бақылауымен жоспарлануы керек.

Лазерлік емдеу

Лазерлік емдеу – күн дақтары үшін жиі қолданылатын емдеу әдістерінің бірі. Әртүрлі жолдармен жасалатын лазерлік емдеудегі мақсат – гиперпигменттелген аймақтың сыпырылуын қамтамасыз ету және жаңартылған тері қабатымен аймақтағы түс айырмашылығын теңестіру. Емдеу арқылы дақтардың ағаруына немесе толықтай жазылуына қол жеткізуге болады, процедураны кәсіпқойлардың қолдануы ұсынылады. Қате жасалған процедуралар дақтың айқынырақ болуына және терінің зақымдануына әкелуі мүмкін.

Тұрақты нәтижелерге қол жеткізу және ықтимал жанама әсерлердің алдын алу үшін лазерлік процедуралар тек дерматолог немесе өз саласының мамандары тарапынан жүзеге асырылуы керек.

Жиі қойылатын сұрақтар

Күн дағы аққұба адамдарда, егде жастағы топта және күнге ұзақ уақыт ұшырайтын адамдарда жиі кездеседі. Адамның күнге деген сезімталдығы дақтың пайда болуын қоздыруы мүмкін. Күн дағы тұрақты болуы мүмкін, бірақ уақыт өте келе өздігінен кетуі де мүмкін. Тиісті дерматологиялық емдеу әдістерімен оның көрінісін азайтуға немесе толықтай кетіруге болады. Күн дағы теріде қатерлі ісікке айналмайтын зиянсыз гиперпигментті бейнигн зақымданулар ретінде қабылданады. Қатерлі ісікке айналу қаупі болмаса да, ұзақ уақыт ультракүлгін сәулелердің әсері тері бетінде ДНҚ зақымдануына әкелуі мүмкін. Сондықтан күн дақтары тікелей қатерлі ісік жасушаларына айналмаса да, УК зақымдануын елемеуге болмайды. Күн дағы жергілікті ағартушы агенттер (ретиной қышқылы, С дәрумені, азелаин қышқылы), химиялық пилингтер (AHA, BHA) және лазерлік немесе жарықпен емдеу әдістері арқылы кетуі мүмкін. Дақты емдеуде дақтың құрылымы, көлемі және науқастың тері типі маңызды рөл атқарады. Емдеу процесінде және одан кейін күннен қорғануға мән беру керек. Дақтарды кетіру үшін жергілікті қышқыл туындысы бар сыпырғыш өнімдер қолданылуы мүмкін. Мұндай химиялық пилинг әсері бар өнімдерді ұзақ уақыт қолдану дәрігердің бақылауымен жүзеге асырылуы керек. УК сәулесінің әсері жалғасқан сайын күн дақтары қайталануы мүмкін. Тері бұрын пигмент артқан аймақтарда қайтадан түс өзгеруге бейім болады. Емдеуден кейін УК сәулесінің әсерінен аулақ болу және қорғаныс шараларын қолдану керек. Лазерлік емдеу күн дақтарын емдеуде өте тиімді. Бұл жүйелер меланин жинақталуын бөлшектеп, түс теңдігін қамтамасыз етуді мақсат етеді. Табиғи ингредиенттер (алоэ вера, жасыл шай, алма сірке суы) халық арасында жиі қолданылғанымен, ғылыми тұрғыдан тиімділігі дәлелденбеген. Бұл өнімдерді қате қолдану теріде тітіркенуге және дақтардың көбеюіне әкелуі мүмкін. Күннен қорғану – күн дағының пайда болуына жол бермеудің ең тиімді жолы. Химиялық және физикалық қорғаныс шараларымен дақтың пайда болуына тосқауыл қоюға болады. Күн дағына күдік туындаған жағдайда дерматология маманына жүгіну ұсынылады.

Күн дақтары эстетикалық алаңдаушылықтан бөлек, тері денсаулығыңызға да әсер етуі мүмкін. Ерте кезеңде дұрыс шаралар қолдану және маманның қолдауымен тиісті емдеу әдістерін анықтау өте маңызды.

Сіз де теріңіздегі күн дақтары үшін ең тиімді шешімдерді білгіңіз келсе және жеке емдеу жоспарын жасағыңыз келсе, Hisar Hospital Intercontinental дерматология мамандарымен кеңесе аласыз.

Кездесуге жазылу үшін басыңыз немесе төмендегі пішінді толтырыңыз.