Инсульт (ми инсульты) түрлері және емі

Кейде миға баратын қан ағысы азаюы немесе үзілуі мүмкін. Мұндай жағдайларда миға жеткілікті оттегі түспеуіне әкелетін инсульт жағдайы дамуы мүмкін. Инсульт деп те аталатын бұл жағдайдың бірнеше түрі болуы мүмкін. Инсульт түрлері мен емдеу әдістері қандай деген сұрақтардың жауабын білгіңіз келсе, мәтіннің жалғасына назар аударыңыз.

Инсульт дегеніміз не?

Инсульт (ми инсульты) – ми тамырларының бітеліп қалуынан немесе қан кетуінен туындайтын медициналық жағдай. Миның бір бөлігіне қан ағысы тоқтағанда, сол бөліктің қызметі жоғалады. Ми тініне баратын қан ағысының тоқтауы немесе азаюы салдарынан ми жасушаларында оттегі мен қоректік заттар жетіспейді, соның нәтижесінде ми қызметтері бұзылады. Инсульт – жедел жағдай, диагностика мен емдеу үшін жедел араласуды талап етеді. Инсульт күдігі бар адам дереу 112-ні шақырып, ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгінуі өте маңызды. Ерте араласу ми зақымын барынша азайтуда және адамның сауығу мүмкіндігін арттыруда шешуші маңызға ие.

Инсульттің себептері қандай?

Инсульттің пайда болуында түрлі факторлар рөл атқаруы мүмкін. Міне, инсульттің негізгі себептері:

Ишемиялық инсульт: Оның себебі көбінесе қан ұйығышының немесе тамырлардың тарылуы болып табылады. Қан ұйығышы ми тамырларының біріне келіп, сонда бітелуге себеп бола алады. Сонымен қатар май шөгінділері де тамырлардың тарылуына әкеліп, қан ағысын бөгей алады.

Геморрагиялық инсульт: Қан тамырының қабырғасында пайда болған әлсіз жерлер (аневризма) немесе жоғары қан қысымы осы түрдегі инсультке әкелуі мүмкін. Қан тамыры жарылғанда қан ми тініне сіңіп, айналадағы тіндерді зақымдайды.

Жоғары қан қысымы: Жоғары қан қысымы (гипертензия) инсульт қаупін едәуір арттыратын факторлардың бірі болып табылады. Жоғары қан қысымы тамыр қабырғаларын зақымдап, тамыр қатаюына және тарылуына әкелуі мүмкін. Бұл жағдай қан ағысын бөгеп, ишемиялық инсульт қаупін арттырады.

Атриалдық фибрилляция: Атриалдық фибрилляция – жүректің тұрақсыз және тез соғуына себеп болатын ырғақ бұзылысы. Бұл жағдайда жүрек камераларында қанның ұйығыштануға бейімділігі артады. Ұйығыштар мидың тамырларында бітеліске әкеліп, ишемиялық инсультке себеп бола алады.

Жүрек аурулары: Жүрек аурулары инсульт қаупін арттыратын маңызды факторлар болып табылады. Коронарлық артерия ауруы, жүрек қақпақшаларының аурулары, жүрек жеткіліксіздігі сияқты жағдайлар қан ағысының бұзылуына немесе ұйығыштануға бейімділіктің артуына әкеліп, инсульт ықтималдығын арттырады.

Қант диабеті: Қант диабеті тамырларға және жүйке жүйесіне жағымсыз әсер етуі мүмкін. Қандағы қант деңгейінің жоғарылауы тамырлардың зақымдалуына себеп болып, инсульт қаупін арттыруы мүмкін.

Басқа қауіп факторларына жоғары холестерин, темекі шегу, семіздік, қозғалыссыз өмір салты, отбасылық анамнез және қартаю жатады. Бұл себептер инсульт қаупін арттыратын факторлар ретінде қабылданады.

Инсульт диагнозы және диагностикалық әдістер қандай?

Инсультті анықтау үшін түрлі әдістер мен диагностикалық тәсілдер қолданылады. Міне, инсульт диагнозы үшін кеңінен қолданылатын әдістер:

Науқастың анамнезі мен симптомдары: Инсульт диагнозы науқастың симптомдары туралы егжей-тегжейлі ақпарат жинаудан басталады. Науқастың айтқан белгілері инсульт түрін және зақымдалған аймақты анықтауға көмектесе алады.

Физикалық тексеру: Дәрігер науқастың неврологиялық жағдайын бағалау үшін физикалық тексеру жүргізеді. Бұл тексеру барысында дәрігер бұлшық ет күшін, рефлекстерді, тепе-теңдікті, көру және сөйлеу қабілетін тексереді.

Бейнелеу зерттеулері: Инсульт диагнозы үшін магниттік-резонанстық бейнелеу (МРТ) және компьютерлік томография қолданылуы мүмкін. Бұл зерттеулер ми тінін егжей-тегжейлі бейнелеу арқылы инсульттің себебін анықтауға көмектеседі. Бейнелеу зерттеулері қан ұйығышы, қан кету, ісік немесе ми зақымы сияқты мүмкін зақымдануларды анықтау үшін қолданылады.

Қан анализдері: Қан анализдері инсульт диагнозында көмектесе алады. Мысалы, қан қантының деңгейін бақылау үшін глюкозаға тест жүргізілуі мүмкін. Сондай-ақ қанның ұю бұзылыстарын немесе инфекция белгілерін анықтау үшін қан анализдері де қолданылуы мүмкін.

Электрокардиография (ЭКГ): ЭКГ аппараты жүректегі электрлік белсенділікті бағалау үшін қолданылады. Инсульт диагнозы үшін оның қолданылу себебі – атриалдық фибрилляция сияқты жүрек ырғағының бұзылыстары инсульт қаупін арттыра алады.

Транскраниалдық доплерография (ТКД): ТКД – ми қан ағысын өлшеу үшін қолданылатын ультрадыбыстық әдіс. Инсульт диагнозы мен емдеу барысында ми тамырларының жағдайын бағалау үшін қолданылуы мүмкін.

Инсульт диагнозы симптомдарды бағалау, физикалық тексеру және тиісті диагностикалық әдістерді қолдану арқылы қойылады. Дұрыс диагноз емдеу процесін жоспарлау және инсульттің себебіне сай араласуларды жүргізу үшін маңызды.

Инсульт түрлері қандай?

Инсульт әр түрлі түрде пайда болуы мүмкін. Міне, инсульт түрлерінің кейбірі:

Ишемиялық инсульт: Ишемиялық инсульт ми тінін қоректендіретін тамырлардың бітелуі салдарынан дамиды. Оның себебі көбінесе қан ұйығышы немесе тамырлардың тарылуы болып табылады. Ишемиялық инсульт – ең көп таралған инсульт түрі және инсульт жағдайларының шамамен %80-85-ін құрайды.

Геморрагиялық инсульт: Геморрагиялық инсульт миdағы қан тамырларының жарылуы немесе жарылуы салдарынан пайда болады. Қан тамырларының әлсіреуі немесе аневризма деп аталатын, қалыптан тыс тамыр кеңеюі салдарынан қан кетулер пайда болуы мүмкін. Геморрагиялық инсульт сирек кездессе де, одан да ауыр жағдайларға әкелуі мүмкін. Ми ішілік геморрагия: Ми тінінің ішіндегі қан тамырының жарылуы салдарынан пайда болады. Қан ми тініне сіңіп, зақым келтіреді. б. Субарахноидалды геморрагия: Ми мен ми қабықтары арасындағы кеңістікте қан кетуге себеп болатын аневризма немесе артериовенозды малформация (AVM) сияқты жағдайлар салдарынан пайда болады.

Уақытша ишемиялық шабуыл (ТИА): Уақытша ишемиялық шабуыл әдетте қан ағысы уақытша тоқтаған кезде пайда болуы мүмкін. ТИА айтарлықтай инсульт қаупін тудыратындықтан, оны жеңіл қабылдамау керек және жедел медициналық араласуды талап етеді.

Бұл инсульт түрлері әртүрлі себептерге байланысты пайда болады және емдеу мен басқару тұрғысынан әртүрлі тәсілдерді талап етуі мүмкін.

Инсульт қалай емделеді? Емдеу әдістері қандай?

Инсультті емдеуде жедел араласу және тиісті емдеу әдістері аса маңызды. Міне, инсульт емінде қолданылатын кейбір әдістер:

Ишемиялық инсультті емдеу:

Инсульт препараттары (тромболитикалық емдеу): Ишемиялық инсульт жағдайында қан ұйығышы ми тамырын бітегенде, белгілі бір уақыт ішінде тромболитикалық препараттар (қан ұйығыштарын еріте алатын дәрілер) қолданылуы мүмкін. Бұл дәрілер қан ұйығышын ерітіп, қан ағысын қалпына келтіруге тырысады.

Эндоваскулярлық емдеу: Ишемиялық инсульт емінде тағы бір әдіс – эндоваскулярлық емдеу. Бұл әдісте катетер арқылы тамырдың бітелген жеріне жетіп, бітеліс ашу үшін механикалық құрылғы немесе ұйығыш еріткіш дәрі қолданылады.

Геморрагиялық инсультті емдеу:

Хирургиялық араласу: Геморрагиялық инсульт жағдайында қан кету көзіне байланысты хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Қан кетуге себеп болған аневризма немесе артериовенозды малформация (AVM) хирургиялық жолмен түзетуге тырысылады.

Қолдаушы емдеу: Геморрагиялық инсульт емінде науқастың ми қысымын және басқа өмірлік маңызды көрсеткіштерін бақылау, қан қысымын төмендету, сұйықтық балансын қамтамасыз ету сияқты қолдаушы шаралар қолданылады.

Реабилитация: Инсульттен кейінгі реабилитация емдеудің маңызды бөлігі болып табылады. Физиотерапия, сөйлеу терапиясы, тағамдық қолдау, бұлшықетті нығайту жаттығулары сияқты реабилитация әдістері қолданылады. Бұл үдерісте зақымдалған ми аймағының қызметтерін қайтадан үйренуге және зардап шеккен бұлшықеттердің күшін қалпына келтіруге бағытталған жұмыстар жүргізіледі.

Инсульттен кейінгі дәрілік емдеу: Инсульттен кейін қан қысымын бақылауда ұстау, қанның ұюын болдырмау, холестерин деңгейін реттеу және басқа тиісті денсаулық проблемаларын басқару үшін дәрілік емдеу жүргізілуі мүмкін.

Өмір салтындағы өзгерістер: Инсульт қаупін азайту үшін сау өмір салтын ұстану керек. Үнемі жаттығу жасау, сау тамақтану, темекі шекпеу, алкоголь тұтынуды шектеу, стресстен аулақ болу және дәрігеріңіздің ұсыныстарына сай дәрілерді қабылдау маңызды.

Жиі қойылатын сұрақтар

Инсульт туралы жиі қойылатын сұрақтар мен олардың жауаптарын мәтіннің жалғасынан таба аласыз. Инсульт белгілерінің кез келгені (кенет басталған бас ауыруы, бет асимметриясы, сөйлеу бұзылысы, қол немесе аяқтағы күш жоғалуы, көру бұзылысы) байқалса, дереу ауруханаға жүгіну қажет. Инсульт емін үйде жүргізу кезінде не істеу керек: науқасты тыныштандыру, жедел медициналық көмек шақыру, науқасты бүйірімен жатқызып, басын сәл көтеріп қою, оны қозғамау және сұйықтық немесе тамақ бермеу керек. Инсульт емінде дәрі қолданылады. Ишемиялық инсульт жағдайында тромболитикалық дәрілер және/немесе қан сұйылтқыштар қолданылуы мүмкін. Геморрагиялық инсульт емінде қан қысымын төмендететін дәрілер қолданылуы мүмкін. Инсульт қаупін азайту үшін: үнемі жаттығу жасау, сау тамақтану, қан қысымын бақылауда ұстау, темекі шекпеу, алкогольді шектеу, стресстен аулақ болу және үнемі денсаулық тексерулерінен өту маңызды. Инсульт генетикалық бейімділікке ие болуы мүмкін, бірақ генетикалық факторлар инсульт қаупін жалғыз өзі анықтамайды. Инсульт көбінесе тұрақты жағдай болып табылады. Ишемиялық инсульттер мен көптеген геморрагиялық инсульттер тұрақты зақымдарға әкелуі мүмкін. Дегенмен кейбір симптомдар ТИА (уақытша ишемиялық шабуыл) арқылы уақытша болуы мүмкін. Инсульт күдігі болған кезде неврология немесе жедел қызмет бөліміне жүгіну керек. Иә, инсульт жағдайында кейбір хирургиялық араласулар жүргізілуі мүмкін. Дегенмен инсульттің түріне және себебіне байланысты емдеу тәсілі анықталады. Хирургиялық араласулар қатарына аневризманы жөндеу, бітеліске ие тамырды ашу сияқты емдеу шаралары кіруі мүмкін. Инсульт жедел емдеуді талап ететін ауыр жағдай. Hisar Hospital’да жұмыс істейтін тәжірибелі ми хирургтары инсульт алған науқастарды барынша тиімді емдеуді мақсат етеді. Егер инсульт белгілері бар екенін ойласаңыз, ерте диагностика мен емдеу үшін Hisar Hospital Intercontinental-ға жүгіне аласыз.