Қолыңыздағы қартаю жан күйіңізді ашып беруі мүмкін!

Соңғы кезде жалғыз жайлы орныңыз үйіңіз болса, үйден тыс өмірді бақылай алмайтыныңызды сезген сайын толқып, тіпті үйдегі отбасы мүшелерінің қолы тиген заттарға қол тигізгенде де үнемі таза ма деп уайымдасаңыз, абай болыңыз; обсессияға бой алдырған болуыңыз мүмкін…

Халық арасында обсессия ауруы деп танылатын Обсессивті-компульсивті бұзылысты (ОКБ) Hisar Hospital Intercontinental Психиатрия бөлімінің мамандарымен сөйлестік... Обсессивті-компульсивті бұзылыстың обсессивті ойлар мен оларды жоюға бағытталған обсессивті мінез-құлықтардың мазасыздықтың өзгерген түрлері ретінде көрінетінін айтқан мамандар: «Адам бұл жалғаспалы ойларды өз санасының өнімі ретінде қабылдайды, бірақ бұл ойлардың мистикалық, ал мінез-құлықтардың ритуалдық сипаты бар. Сирек жағдайда ауруды түсінбеу байқалады, пациенттердің көбі өзінің обсессивті ойлары мен мінез-құлқын «асыра» немесе «мағынасыз» деп санайды.» деп сөйледі.

Қажетінен тыс тазалық жасасаңыз, абай болыңыз!

Обсессиялар әртүрлі түрде бөлek-бөлек немесе бірге кездесуі мүмкін. Ең жиі кездесетін обсессиялар — жұқтыру-ластану обсессиялары. Заттар, орта немесе адамдар ластанған, олармен жанасқан кезде бұл кір немесе микроб өзіне және жақындарына жұғуы мүмкін деген алаңдаушылық туындайды. Жұқтыру-ластану обсессиясында қолдар басты рөл атқарады. Себебі сыртқы әлеммен және басқа адамдармен ең көп қолымызбен жанасамыз. Екінші жағынан, қолдарымыз үнемі көз алдымызда. Мұндай обсессиялары бар адамдар үшін қолдың гигиенасы, тырнақтың ұзындығы, басқалардың қолдарын қаншалықты таза ұстайтыны өте маңызды. Жұқтыру мен ластану обсессиясы бар адамдар қысым тудыратын ойларды басу үшін міндетті түрде тазалық жасайды, жуынады немесе осындай жағдайлардан сақтанамыз деп ойлап, қоғамдық орындарда ортақ пайдаланылатын заттарға қол тигізбейді. Есіктер, орындықтар, қалемдер, ақша, қысқасы көптеген қолдар тиген заттарға қол тигізуден аулақ болады. Амалсыз қол тигізгенде, қолдарын одеколонды дәке-орамалмен немесе жуу арқылы тазалағысы келеді. Үйден тыс өмір бақыланбайтындықтан сенімсіз, өздерін ең көп үйде жайлы сезінеді. Олар үйді де, отбасы мүшелерін де өздерінің тазалық талаптарына бейімдеуге тырысады. Кейбіреулер үшін тазалық обсессиясы шыдатпас дәрежеге жеткен. Сыртан үйге кірген әрбір адамның дереу жуынатын бөлмеге барып, киімдерін кір жуғыш машинаға салуын талап етеді. Үйдегі ең кішкентай тәртіпсіздікке немесе ұсақ қиындыға шыдамайды. Жиі тазалық жасап, өздерін шаршатады. Сұйық сабын, кір жуғыш ұнтақ, ыдыс жуғыш сияқты «гигиеналық» заттар қалыпты мөлшерден артық қолданылады. Киімдер мен шаршылар жиі жуылады. Үнемі су мен химиялық заттармен жанасқандықтан, қолдарда экзема, жарықтар, тозу, әжімделу байқалуы мүмкін. Қысқасы, бұл ауруы бар адамдардың қолдары тез қартаяды. Обсессиялар ауыр болған жағдайда кейде адам тазалықтан басқа ешбір іс істей алмайтын жағдайға жетеді.

Ұқыптысыз ба? Бақылау маниясы ма?

Күдік-сенімсіздік — жиі кездесетін басқа обсессиялардың бірі. Осыдан туындайтын қысылуды басу үшін есік құлпы, плита, терезелер бірнеше рет тексеріледі. Кейбір пациенттер өмір сүретін ортасындағы барлық нәрсенің симметриялы болуы немесе өздері белгілеген тәртіп аясында қалуы үшін күреседі. Кейде жинақтау деп аталатын жинау мінез-құлқы шектен асуы мүмкін.

Барлығының обсессиясы бар; маңыздысы — соған байланып қалмау!

Көпшіліктің санасында жиілігі мен қаттылығы әртүрлі ұсақ-түйек обсессиялар бар. Алайда обсессивті-компульсивті бұзылысы бар адамдар осы обсессиялармен алысып, шаршайды. Обсессияларына тым көп мән береді. Ауру ілгерілегенде басқа нәрсеге уақыт бөле алмай, күні бойы осы ойлар мен мінез-құлықпен айналысады. Көбіне орындалатын істің пішіні оның мақсатынан маңызды болып кетеді. Мысалы, ластану обсессиясы бар адам үшін қолын белгілі бір санда сабындау қолын тазалаудан маңызды болады. Не намаз оқыған адам оның пішіні дұрыс емес деп ойласа, пішін құлшылықтан маңызды болады. Кейбір обсессиялар соншалықты өзгеше және жеке сипатта болуы мүмкін, адам оларды айтудан ұялуы немесе тартынуы мүмкін. Мұндай обсессиялардың салдарынан өздерін адамгершілік тұрғыдан кінәлап, айыптауы мүмкін. Кейде бұл обсессиялар пациенттерді басқа жауапкершіліктеріне уақыт бөле алмайтындай дәрежеде баяулатады (обсессивті баяулық). Пациент жұмыс орнында немесе үйде айналасындағылар тарапынан сынға ұшырауы мүмкін. Пациенттер байқамай, обсессияларын басқа адамдарға да жұқтыру бейімділігіне ие. Бұл жақын қарым-қатынаста мәселелер туғызады. Обсессивті-компульсивті бұзылысқа депрессия, тик бұзылыстары, тамақтану бұзылысы, клептомания, ипохондриазис (ауру деп ойлау) қосылуы мүмкін. Басқа психиатриялық жағдайлардың көбінде болғандай, обсессивті-компульсивті бұзылысы бар адамдарды жақындары сынға алады және кінәлайды. Обсессияларын өздері туғызғанын және оларды ерік-жігерімен жеңуге болатынын түсіну кеңінен таралған.

Сізде обсессивті тұлға бар ма?

Обсессивті тұлғалар (ауру деңгейінде болмаған кезде) әдетте мінсіздікке ұмтылғыш, нақтылыққа бейім, тәртіпті, үнемшіл және өжет келеді. Принциптерінен бас тартпайды. Салмақты және жетілген көрінеді. Ар-намысты және мақтаныш сезімі басым келеді, жұмысына байланысты сөз естігісі келмейді. Қате жіберуден қорқады, сын айтуды ұнатады. Бұл ерекшеліктер кәсіп таңдауда да, мансап барысында да маңызды рөл атқарады. Алайда ауру ауыр болса, әлеуметтік және кәсіби қызметтегі жұмысқа қабілеттілікті бұзады, сол кезде емдеу қажет болады. Емделуі шыдамдылық пен уақытты талап ететін психикалық ауру. Жазылу баяу жүреді. Емдеудегі мақсат обсессиялардың толық емес, жеткілікті дәрежеде басылуы болуы тиіс. Дәрі-дәрмекпен емдеуге қосымша когнитивті-мінез-құлықтық терапия әдістері ұзақ мерзімді жазылу үшін аса қажет.