Балалардағы өсудің тежелуі – баланың өсу қарқынының жасына, жынысына және генетикалық әлеуетіне сәйкес қалыпты салмақ пен бой көрсеткіштеріне жете алмауы. Өмірдің алғашқы жылдарында өсу мен даму қарқыны жоғары болғандықтан, бұл жағдай әсіресе сәбилерде байқалады. Сәбилердегі өсудің тежелуі ерте анықталып, шара қолданылуы тиіс жағдай болып табылады. Өсуі тежелген сәби жасына сәйкес келетін салмақ пен бойда болмауы мүмкін, сонымен қатар кейбір моторлық дағдылары да кешеуілдеуі ықтимал. Мұндай белгілер астарында жатқан денсаулық мәселесінен хабар беруі мүмкін. Гормоналды теңгерімсіздіктер, даму кемістіктері, генетикалық аурулар, тамақтанудың жеткіліксіздігі сияқты факторлар өсудің тежелуіне немесе өсу бұзылыстарына әкеледі. Егер өсудің тежелуі байқалмай, асқынып кетсе, кейінгі жастағы жағымсыз әсерлері қайтымсыз болуы мүмкін. Бұл жағымсыз әсерлерді барынша азайту үшін ата-аналар балалардың өсу және даму процестерін үнемі бақылап отыруы қажет.
Балалардағы өсудің тежелуі және өсу бұзылыстары дегеніміз не?
Балалардың туғаннан бастап әр жасқа сәйкес келуі тиіс көрсеткіштері бар. Бұл көрсеткіштер стандартты кестені құрайды және бұл кесте баланың жасы мен жынысына қарай болуы тиіс бой мен салмақ мәндерін көрсетеді. Осы көрсеткіштерден төмен қалған балаларда әдетте отбасылық тарихы егжей-тегжейлі сұралады. Егер отбасында генетикалық тұрғыдан бойдың аласа болуы, метаболизмнің жылдамдығы сияқты ерекшеліктер болса және бала дамуын жалғастырып жатса, бұл өсу бұзылысы болмауы мүмкін. Өсу қарқыны бақыланады және жүйелі түрде өлшеулер жүргізіледі. Егер баланың отбасылық тарихында генетикалық жағдай болмаса және ол жүйелі өлшеулерде әлі де артта қалып жатса, гормон тапшылығы, гипотиреоз, генетикалық аурулар зерттеледі. Марфан синдромы сияқты генетикалық аурулар да баланың жасы мен жынысына қарай шамадан тыс өсуімен сипатталатын өсу бұзылыстарына жатады.
Балалардағы өсудің тежелуі және өсу бұзылыстары қалай пайда болады?
Балаларда өсудің тежелуіне себеп болатын факторлар – тамақтанудың жеткіліксіздігі, созылмалы аурулар, гормоналды бұзылыстар немесе генетикалық факторлар болуы мүмкін. Балалардағы тамақтану жеткіліксіздігінің себебі қажетті дәрумендер мен қоректік заттарды алмауы болуы мүмкін, сонымен қатар бұл қоректік заттарды қабылдағанымен, балада сіңіру бұзылысынан туындауы мүмкін. Целиакия, Крон ауруы сияқты сіңіру бұзылыстары балаларда өсудің тежелуіне әкелуі мүмкін.
Целиакия ауруы: Целиакия ауруы бидай, арпа, қара бидай сияқты тағамдарда болатын глютен ақуызын сіңіру кезінде иммундық жүйенің қалыптан тыс реакция беруінен туындайды. Целиакия ауруы кез келген жастағы адамға әсер етуі мүмкін. Балаларда өсудің тежелуіне себеп болуы мүмкін.
Крон ауруы: Аш ішекте қоректік заттарды сіңіру қабілетін төмендететін Крон ауруы ас қорыту жүйесінің кез келген бөлігіне әсер ететін қабыну ауруы болып табылады.
Тамақтану бұзылысы: Мальнутриция (тамақтанудың жеткіліксіздігі) өсудің тежелуінің жиі кездесетін себептерінің бірі. Тамақтану бұзылысы бар балаларда өсудің тежелуі бойдың аласалығы немесе пубертаттың (жыныстық жетілудің) кешеуілдеп басталуымен көрініс береді.
Балалардағы өсу мен даму бұзылыстары Даун синдромы, Тернер синдромы сияқты генетикалық себептерге де байланысты болуы мүмкін. Бұл екі жиі кездесетін синдромнан бөлек, Прадер-Вилли, ахондроплазия, Уильямс синдромы сияқты генетикалық себептер де кездесуі мүмкін.
Тернер синдромы: Тек қыз балаларда кездесетін Тернер синдромы X хромосомасының жетіспеушілігінен туындайды. Бойдың аласалығы, балаларда жыныстық жетілудің кешеуілдеуі сияқты белгілермен көрініс беруі мүмкін.
Даун синдромы: 21-ші хромосоманың қосымша көшірмесінің болуынан туындайды. Ақыл-ойдың дамуының тежелуі, жүрек ақаулары және өсудің тежелуі сияқты белгілермен көрініс береді.
Ахондроплазия: Бойдың аласа болуының ең жиі себептерінің бірі болып табылатын бұл генетикалық ауру қолдар мен аяқтардың қысқа болып қалуына әкеледі. Ақыл-ой қабілеті қалыпты және басқа мүшелер онша зақымдалмайды, бірақ өсудің тежелуі аяқ-қолдарда айқын байқалады.
Прадер-Вилли синдромы: 15-ші хромосомадағы аномалия нәтижесінде сәбилерде бұлшықет тонусының әлсіздігі, тамақтану қиындықтары байқалуы мүмкін. Өсу гормонының тапшылығы байқалуы мүмкін және осыған байланысты өсудің тежелуі орын алуы мүмкін.
Уильямс синдромы: 7-ші хромосомадағы аномалияға байланысты оқу қиындығы, өсудің тежелуі және бет-әлпеттің өзіндік ерекшеліктері болады. Өсу қисықтары кестеге сәйкес әдетте төмен деңгейде қалуы мүмкін.
Балалардағы даму бұзылыстары созылмалы аурулардан да туындауы мүмкін.
Созылмалы анемия: Балалардағы анемия мен өсу-дамудың тежелуі 0-18 жас аралығындағы барлық кезеңдерде өзара байланысты. Созылмалы анемияның өсуге тікелей жағымсыз әсері бар. Созылмалы темір тапшылығы анемиясы бар сәбилерде танымдық, моторлық және эмоционалдық дамудың кешеуілдеуі байқалуы мүмкін. Созылмалы темір тапшылығы анемиясы сонымен қатар өсу механизмінде рөл атқаратын IGF-1 гормонының ақаулы болуына әкеледі.
Гипотиреоз: Бастапқы гипотиреоз Хашимото ауруы немесе субакуталы тиреоидит сияқты себептерден туындауы мүмкін. Бұл қалқанша без гормондарының төмендеуі, бірақ қалқанша без гормондарының бөлінуіне себеп болатын тиреоидты ынталандырушы гормонның төмен болуы деп аталады. Гипотиреоз ағза метаболизмін баяулатады және өсу гормондарына да әсер етеді. Әдетте гипотиреозы бар балалар бойдың аласалығы сияқты себептермен дәрігерге жүгінеді.
Кушинг синдромы: Ағзада кортизол гормонының шамадан тыс өндірілуіне байланысты пайда болатын белгілерді Кушинг синдромы деп атайды. Кушинг синдромы өсу гормоны әсер ететін мүшелерде өсуді ынталандыратын жауапты басушы әсерге ие. Сондықтан бұл синдромы бар балаларда өсу және даму бұзылысы байқалуы мүмкін.
Өсу бұзылыстарының тағы бірі – өсу гормонының тапшылығы. Гипоталамустан бөлінетін және өсудің тежелуі деп аталатын гормонның тапшылығынан немесе бұл гормон әсер ететін жасушалардағы бұзылыстардан туындайды. Балалардағы өсу-дамудың тежелуі белгілі бір себепке байланыстырылмаса, «идиопатиялық» деп сипатталуы мүмкін.
Балалардағы өсудің тежелуі және өсу бұзылыстарының белгілері қандай?
Балалардағы даму бұзылыстары әр кезеңде әртүрлі белгілермен көрініс беруі мүмкін.
Жиі бойдың аласалығымен дәрігерге жүгінеді. Өсу қисықтарында жасына қарай орташа көрсеткіштен төмен жүретін балалардан алынған егжей-тегжейлі анамнез және физикалық тексеру арқылы қажет деп танылса, қосымша тексерулер тағайындалады.
Әсіресе тамақтану бұзылыстарында жиі кездесетін тағы бір белгі – салмақ қосудың баяулауы. Баланың күтілетін салмақ өсімін көрсете алмауының астарында жатқан себеп зерттелуі тиіс. Сонымен қатар тәбеттің болмауы да байқалуы мүмкін.
Балаларда жыныстық жетілу кезеңіне кіру уақытының кешеуілдеуі жиі кездеседі. Қыз балаларда күтілетін жаста етеккір циклінің әлі басталмауы, ер балаларда аталық бездің даму бұзылысы өсудің тежелуіне нұсқауы мүмкін. Бұл жағдайлар өсудің тежелуінен бөлек себептерден туындауы мүмкін. Бұл белгінің астарындағы себеп егжей-тегжейлі зерттелуі тиіс.
Аяқтардың денеге қарағанда қысқа болып қалуы сияқты дене пропорцияларында ауытқулар болуы мүмкін.
Физикалық ерекшеліктерден бөлек, моторлық дағдыларда да кешеуілдеу болуы мүмкін. Жүру, сөйлеу сияқты дағдылар өсудің тежелуіне байланысты болуы мүмкін.
Сәбилерде өсу және даму бұзылыстарының белгілері айқынырақ болуы мүмкін. Мұның себебі – бұл кезеңде өсу қарқынының жоғары болуы.
Туғаннан кейінгі алғашқы айларда сәбидің салмақ қосуы жылдам болады деп күтіледі. Егер сәби жүйелі түрде салмақ қоса алмаса және салмақ жоғалтып жатса, бұл өсудің тежелуінің белгісі болуы мүмкін. Бұдан бөлек, астарында басқа да себептер жатуы мүмкін.
Бас айналасының жеткіліксіз өсуі сәбилер үшін маңызды белгі болып табылады, өйткені бас айналасы мидың дамуын да көрсетеді. Неврологиялық даму мәселелері зерттелуі тиіс.
Сәбилерде емізу рефлексінде қиналу, сүт ала алмау немесе салмақ жоғалтумен байланысты тамақтану үлгілеріндегі бұзылыстар өсудің тежелуін көрсетуі мүмкін.
Нәжіс режимінің өзгеруі де өсудің тежелуіне ұшыраған сәбилерде байқалуы мүмкін.
Үнемі мазасыздық пен шамадан тыс ұйықтау сияқты мінез-құлық белгілері де байқалуы мүмкін.
Балалардағыдай, сәбилерде де жасына қарай күтілетін даму кезеңдеріндегі кешеуілдеулер өсудің тежелуінің белгісі болуы мүмкін.
Балалардағы өсудің тежелуі және өсу бұзылыстарына қалай диагноз қойылады?
Ата-аналарының бақылауы нәтижесінде өсудің тежелуін көрсететін белгілері бар бала педиатр дәрігер тарапынан тексеріледі. Балада бойдың аласалығы немесе салмақ қоса алмау жағдайы болса, олардың жалғасып жатқаны немесе жоқтығы бақыланады. Алынған анамнез, отбасылық тарих және жүргізілген физикалық тексеру нәтижесінде балада өсудің тежелуінің белгілері анықталса, диагностикалық тестілер тағайындалады.
Баланың өсу және даму бұзылысы гормоналды ауруға, сіңіру бұзылысына немесе генетикалық ауруға байланысты болуы мүмкін. Дифференциалды диагностика үшін қан және гормон анализі тағайындалады. Гормондар бөлінетін/сақталатын гипофиз безі мен гипоталамусты қарау үшін радиологиялық бейнелеу тағайындалады. Сүйек дамуының жасына сәйкес жүріп жатқанын немесе жоқтығын көру үшін қол рентгені тағайындалады. Әсіресе жыныстық жетілудің кешеуілдеуі мәселесімен келген немесе гормон тапшылығы бар балаларда сүйек жасы әдетте артта қалады.
Осы тестілерге сәйкес шыққан нәтижелер мен белгілер біріктіріліп, диагноз қойылады. Балаларда өсудің тежелуіне себеп болатын факторлар анықталады. Өсудің тежелуінде ерте диагноз қою баланың дамуының дұрыс жүруін қамтамасыз ету үшін маңызды.
Балалардағы өсудің тежелуі және өсу бұзылыстары қалай емделеді?
Баланың өсуінің тежелуін емдеу диагнозға қарай қалыптасады. Диагноз қойылған аурудың қаншалықты ауыр екеніне, баланың басқа ауруы бар-жоғына, отбасының көзқарасына қарай емдеу туралы шешім қабылданады. Өсу-дамудың тежелуі – балалар психиатриясы бөлімі де емдеуге қатысуы тиіс жағдай. Баланың өсуінің тежелуі оны құрдастары арасында және отбасы ішінде психологиялық тұрғыдан қалай әсер ететінін балалар психиатры қарастыруы тиіс.
Гормон тапшылығына байланысты өсудің тежелуі болса, гормондық ем басталуы мүмкін. Генетикалық ауруларда симптомдарды жақсартуға бағытталған ем беріледі. Тамақтану бұзылыстарында сіңіру бұзылысының түріне қарай ем беріледі. Балада темір тапшылығы анемиясы болса, темір қоспасы берілуі мүмкін. Целиакия ауруы болған жағдайда, ем ретінде глютенсіз диета қолданылады.
Балалардағы өсудің тежелуі және өсу бұзылыстары туралы жиі қойылатын сұрақтар
Өсу гормонының тапшылығына күдіктенген науқасқа жасалған гормон анализі арқылы өсу гормоны диагнозы қойылады. Балалар эндокринологиясы бөлімі даму бұзылыстарымен айналысады. Тамақтанудың жеткіліксіздігіне күдіктенген науқас балалар гастроэнтерологиясы бөліміне бара алады. Созылмалы анемия, целиакия ауруы, Тернер синдромы, Даун синдромы, ахондроплазия, өсу гормонының тапшылығы сияқты аурулар өсудің тежелуіне себеп болуы мүмкін. Тамақтану бұзылысы немесе гормон тапшылығына байланысты дамуы тежелген балалар ем алып, өсу кезеңдерін қалыпқа келтіре алады. Дұрыс диета мен қоспалар арқылы немесе гормон алмастырушы емдер арқылы бұны жүзеге асыруға болады. Генетикалық синдромдарда да өсудің тежелуін баяулатуға тырысады. Балалар эндокринологиясы сүйек жасының артта қалуы, жыныстық жетілудің кешеуілдеуі сияқты белгілердің диагнозы мен емімен айналысады. Сонымен қатар, егер сәби өсудің тежелуін көрсетсе, жаңа туған нәрестелер дәрігері де бұны анықтап, тексеріп, қажетті тестілерді тағайындай алады. Сәбилерде өсудің тежелуі өзін шамадан тыс арық болу, нәжіс шығарудың тұрақсыздығы, тәбеттің болмауы, емізу рефлексінің әлсіздігі, бас айналасының күтілетіндей өспеуі сияқты белгілермен көрініс беруі мүмкін. Сәбилерде өсу және даму бұзылыстары сәбидің өсу процесінде болуы тиіс бой, салмақ, моторлық дағдылар деңгейлерінен артта қалуымен түсініледі. Сәбилердегі өсудің тежелуінің белгілері бұл мәселеге күдіктенуге негіз болады және байқалған жағдайда маманның кеңесін алу ұсынылады.
Ата-аналар балаларының өсуі мен дамуын мұқият бақылауы тиіс. Егер дамуда тұрақты тежелу байқасаңыз, міндетті түрде маман дәрігердің бағалауы қажет. Hisar Hospital БАЛАЛАР ГАСТРОЭНТЕРОЛОГИЯСЫ мамандарымыз өсудің тежелуінің себептерін анықтау және тиісті емдеу процесін бастау үшін сіздермен бірге.
Балалардағы өсудің тежелуі: белгілері және емдеу: дұрыс бағалаудан бастаңыз
Шағымдарыңызды маман дәрігерлерімізбен бөлісіңіз; сізге қолайлы диагностика мен емдеу жоспарын бірге анықтайық.
Ескерту
Шағымдарыңыз кенеттен басталса, тез үдесе немесе күнделікті өміріңізді айтарлықтай шектесе, уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралыңыз.
Балалардағы өсудің тежелуі: белгілері және емдеу бойынша емделу жолыңызды мамандарымызбен жоспарлаңыз.
Емдеу нұсқалары, процесс және дайындық туралы білу үшін форманы толтырыңыз немесе қабылдауға жазылыңыз.
