Бүйрек үсті безінің обыры дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу әдістері

Бүйрек үсті безінің обыры

Бүйрек үсті бездері бүйректің дәл үстінде орналасқан кішкентай, үшбұрышты құрылымдар. Әр адамда екі бүйрек үсті безі болады және бұл бездер ағзаның гормоналды тепе-теңдігін сақтауда өмірлік маңызды рөл атқарады. Қатерлі бүйрек үсті безінің обыры – гормон өндіретін осы тіндерден басталатын сирек кездесетін, бірақ күрделі ісік түрі. Обырдың бұл түрі көбінесе адренокортикальды карцинома деп аталады және әсіресе бүйрек үсті безінің қыртысы (адреналды қыртыс) деп аталатын сыртқы қабаттан басталады. Обыр жасушалары мұнда бақылаусыз көбейіп, гормон өндірісіне әсер етеді және айналадағы тіндерге немесе алыс мүшелерге таралу қаупін тудырады. Сондықтан ерте кезеңде диагноз қою өте маңызды, алайда белгілерінің басқа аурулармен шатастырылуы мүмкін болуы процесті күрделендіруі мүмкін.

Бүйрек үсті безінің обыры дегеніміз не?

Бүйрек үсті безінің обыры – бүйректің дәл үстінде орналасқан және гормон өндіруге жауапты адреналды бездерде дамитын, сирек кездесетін, бірақ күрделі обыр түрі. Обыр бүйрек үсті бездері арқылы ағзада гормоналды тепе-теңсіздікке әкелуі мүмкін. Бұл бездер стресске жауап беретін кортизол, қан қысымына әсер ететін альдостерон және жыныстық гормондар сияқты өмірлік маңызды гормондарды бөледі. Обыр әдетте бездің сыртқы бөлігінде, яғни адреналды қыртыста басталады және көбінесе адренокортикальды карцинома деп аталады. Бұл ісік қатерсіз (benign) ісікпен шатастырылуы мүмкін. Қатерлі болған жағдайда, ол бақылаусыз өсіп, гормон тепе-теңдігін бұзады және басқа мүшелерге таралу қаупін тудырады. Кейбір ісіктер гормон өндірсе, кейбіреулері өндірмеуі мүмкін; бұл жағдай белгілердің ауырлығына және байқалу уақытына тікелей әсер етеді. Сирек кездессе де, диагнозы мен емі уақытында жасалмаса, өмірге қауіп төндіретін агрессивті обыр түрі болып табылады.

Бүйрек үсті безінің обырының белгілері қандай?

Бүйрек үсті безінің обырының белгілері адамнан адамға қарай өзгеруі мүмкін. Мұның басты себебі – ісіктің гормон бөлу немесе бөлмеуі. Гормон өндіретін ісіктер ағзаның гормоналды тепе-теңдігін бұзып, кейбір көзге түсетін симптомдарға жол ашуы мүмкін. Мысалы, әйелдерде түктің шамадан тыс өсуі, етеккір циклінің бұзылуы, дауыстың жуандауы сияқты еркекке тән белгілер пайда болуы мүмкін. Ерлерде болса, сүт безінің ұлғаюы немесе жыныстық құмарлықтың төмендеуі сияқты жағдайлар дамуы мүмкін. Бұдан бөлек, жоғары қан қысымы, салмақ қосу, бұлшықет әлсіздігі, кенеттен болатын көңіл-күйдің өзгеруі, терідегі көгерулер және іштің ауыруы сияқты белгілер де байқалуы мүмкін, бірақ егер ісік гормон өндірмесе, белгілер айқын болмауы мүмкін және көбінесе ісіктің өсуіне байланысты арқада немесе іш аймағында ауырсыну түрінде көрінеді.

Бүйрек үсті безінің обыры неден болады?

Бұл обыр түрінің нақты себебі көбінесе белгісіз болғанымен, кейбір генетикалық бейімділіктер мен тұқым қуалайтын синдромдармен байланысты болуы мүмкін деп есептеледі. Ли-Фраумени синдромы, Беквит-Видеман синдромы және көптік эндокриндік неоплазия (MEN) 1-тип сияқты кейбір тұқым қуалайтын аурулар адамда бүйрек үсті безінің обырының даму қаупін арттыруы мүмкін. Бұлардан бөлек, қоршаған орта факторларының, әсіресе ұзақ мерзімді стресстің немесе кейбір химиялық заттардың әсеріне ұшыраудың жанама әсерлері бойынша да зерттеулер жүргізілуде. Қазіргі таңда бұл ауруға арналған, нақты анықталған қоршаған орта себебі жоқ.

Бүйрек үсті безінің обырына диагноз қалай қойылады?

Бүйрек үсті безінің обырына диагноз қою көбінесе басқа денсаулық мәселесін зерттеу барысында кездейсоқ байқалған адреналды ісікті бағалаудан басталады. Бүйрек үсті безінің обырының сатылары ісіктің көлеміне, айналадағы тіндерге таралуына және метастаз жағдайына қарай анықталады. Бүйрек үсті безінің обыры 4-сатыда аурудың ең соңғы кезеңін білдіреді және көбінесе алыс мүшелерде метастаз болады. Науқаста гормонның көптігіне байланысты кейбір белгілер болса (мысалы, кенеттен салмақ қосу, жоғары қан қысымы, әйелдерде түктің көбеюі немесе ерлерде сүт безінің ұлғаюы сияқты), бұл симптомдар дәрігерде күдік тудырады. Алғашқы кезеңде қан және зәр анализі арқылы адреналды бездің шамадан тыс гормон өндіріп жатқаны немесе өндірмейтіні зерттеледі. Содан кейін ісіктің бар-жоғын және құрылымын бағалау үшін бейнелеу әдістеріне жүгініледі. Компьютерлік томография (КТ) және магнитті-резонанстық томография (МРТ) адреналды ісіктің көлемін, шекарасын және ықтимал таралуын анық көрсетеді. Кейбір жағдайларда позитрондық эмиссиялық томография (ПЭТ) сияқты озық бейнелеу техникалары да қажет болуы мүмкін. Егер ісік хирургиялық жолмен алынса, алынған тіннің патологиялық зерттелуі нақты диагнозды қамтамасыз етеді. Бұл процесте ісіктің қатерсіз немесе қатерлі екені, жасушалардың қаншалықты жылдам көбейетіні және обырдың басқа мүшелерге таралып-таралмағаны сияқты ақпараттар нақтыланады. Диагноз қою мұқият бағалауды талап етеді және көбінесе эндокринология, радиология, патология және онкология мамандары бірлесіп жұмыс істейтін көп салалы тәсіл қажет.

Бүйрек үсті безінің обырын емдеу қалай жүргізіледі?

Бүйрек үсті безінің обырын емдеу ісіктің сатысы, гормон өндіретіні немесе өндірмейтіні және науқастың жалпы денсаулық жағдайы ескеріле отырып, жеке жоспарланады. Егер обыр ерте кезеңде анықталса және басқа мүшелерге тарамаған болса, ең тиімді емдеу әдісі – хирургия. Бұл ота кезінде көбінесе ісігі бар бүйрек үсті безі айналадағы тіндермен бірге толығымен алынып тасталады. Хирургияның ашық немесе лапароскопиялық (жабық) әдіспен жасалуы ісіктің көлеміне және айналадағы тіндермен байланысына қарай өзгереді. Ісік толығымен алынбаған немесе ағзаның басқа бөліктеріне тараған жағдайларда қосымша емдеу шаралары қажет болады. Бұл кезеңде химиотерапия, радиотерапия және арнайы кейбір дәрі-дәрмектермен емдеу іске қосылады. Химиотерапия көбінесе митотан белсенді затымен немесе одан тәуелсіз түрде қолданылуы мүмкін. Кейбір науқастарда радиотерапия хирургиядан кейін қалған жасушаларды жою немесе ауырсынуды азайту үшін таңдалады. Емдеу процесі тек физикалық араласулардан тұрмайды; науқастың психологиялық жағдайы, өмір сүру сапасы және бақылау жоспары да бұл процестің маңызды бөлігі болып табылады. Емдеуден кейін тұрақты тексерулер арқылы аурудың қайталанбағанын бақылау керек, қажет болған жағдайда араласу қажет.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бүйрек үсті безіндегі киста обыры – өте сирек кездесетін ауру. Барлық обыр оқиғаларының ішінде өте аз пайызды құрайды және жылына шамамен бір миллион адамның тек 1-2-сінде ғана диагноз қойылады. Сондықтан оны науқастар да, денсаулық сақтау мамандары да байқамай қалуы мүмкін. Әсіресе белгілерінің басқа жиі кездесетін аурулармен ұқсастығы диагноздың кешігуіне әкелуі мүмкін. Сирек кездесуі оған мән бермеу керек дегенді білдірмейді; керісінше, агрессивті түрде өршуі мүмкін болғандықтан, ерте диагноз және дұрыс емдеу өте маңызды. Сонымен қатар, обырдың бұл түрі кейбір тұқым қуалайтын аурулармен бірге кездесуі мүмкін, бұл генетикалық бейімділігі бар адамдарда қауіптің артуына әкеледі. Нәрестелерде бүйрек үсті безінің обыры сирек кездеседі және көбінесе нейробластомамен шатастырылуы мүмкін. Сирек кездесуі ауруды басқаруды қиындатуы мүмкін, өйткені көптеген орталықтарда жеткілікті тәжірибе болмауы мүмкін. Сондықтан бүйрек үсті безінің обыры диагнозы қойылған адамдарға емдеу процесін осы салада маманданған орталықтарда жалғастыру ұсынылады. Обырдың бұл түрі көбінесе кортизол, альдостерон, андроген және эстроген сияқты гормондарға әсер етуі мүмкін. Бөлінетін гормон түріне қарай белгілер де өзгереді. Кортизолдың көптігі Кушинг синдромына әкелсе, андроген мен эстрогеннің өндірілуі әйелдер мен ерлерде жынысқа байланысты белгілерге әкелуі мүмкін. Аурудың байқалуы көбінесе кездейсоқ болады. Басқа себеппен жасалған бейнелеу кезінде бүйрек үсті безінде ісік байқалуы мүмкін, бірақ гормон өндірісіне байланысты белгілер пайда болғанда да адам дәрігерге жүгіне алады. Гормон тесттері мен бейнелеу тексерулері диагнозға апаратын жолда маңызды белгілер береді. Ісік өскен сайын айналасындағы тіндерге қысым жасауы мүмкін және бұл жағдай іш, арқа немесе бел аймағында ауырсынуға жол ашады. Ерте кезеңдерде ауырсыну көбінесе байқалмайды. Гормон тепе-теңсіздігіне байланысты симптомдар басымырақ болады. Бүйрек үсті безінің обырының метастазы бауыр, өкпе немесе сүйек сияқты алыс мүшелерге таралу түрінде болуы мүмкін. Бұл жағдайда емдеу күрделірек болады және науқастың өмір сүру ұзақтығы мен сапасына елеулі әсер етуі мүмкін. Өкпе обырының бүйрек үсті безіне таралуы аурудың соңғы сатысында жиі кездесетін таралу түрі болып табылады. Өкпе обырының бүйрек үсті безі метастазы бейнелеу әдістерімен анықталып, биопсия арқылы расталуы мүмкін. Өкпе обырының бүйрек үсті безі метастазының белгілері көбінесе айқын болмауы мүмкін және көбінесе кездейсоқ анықталады. Өкпе обырының бүйрек үсті безі метастазын емдеу химиотерапия, мақсатты емдеу немесе иммунотерапия арқылы жоспарлануы мүмкін. Ота – ауруды емдеудің ең тиімді әдісі. Әсіресе обыр тек бүйрек үсті безімен шектелген болса, хирургиялық сәттілік деңгейі жоғары. Лапароскопиялық немесе ашық әдіспен жасалған ота арқылы ісік пен айналасындағы тіндер алынып, сауығуға қол жеткізілуі мүмкін. Әр науқаста қажет болмауы мүмкін, бірақ обыр тараған жағдайларда химиотерапия маңызды емдеу нұсқасы болып табылады. Сонымен қатар, хирургиядан кейін қалған жасушаларды жою мақсатында да қолданылуы мүмкін. Бүйрек үсті безінің обыры қайталануы мүмкін. Обырдың бұл түрі табиғатынан агрессивті өршуі мүмкін және әсіресе ісік толығымен алынбаған болса немесе диагноз кеш қойылған болса, аурудың қайталану қаупі артады. Емдеуден кейінгі алғашқы бірнеше жыл қайталану тұрғысынан ең маңызды кезең болып табылады. Бұл процесте ісік алғаш басталған жерінде қайта пайда болуы мүмкін, сондай-ақ алыс мүшелерге таралу (метастаз) түрінде де көрінуі мүмкін. Қайталану қаупі ісіктің жасушалық ерекшеліктеріне, таралу әлеуетіне, қолданылған емнің сәттілігіне және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты өзгеріп отырады. Сондықтан хирургиядан кейін де науқастар міндетті түрде белгілі бір аралықпен бақыланып отыруы керек. Қан анализі, гормон деңгейін өлшеу және тұрақты бейнелеу тексерулері арқылы ауру бақылауда ұсталады. Әсіресе митотан сияқты кейбір дәрілер қайталану қаупін азайту үшін хирургиядан кейін ұзақ мерзімді қолданылуы мүмкін. Өмір сүру ұзақтығы диагноз қойылған кездегі сатысына қарай айтарлықтай өзгеріп отырады. Ерте кезеңде анықталған және сәтті емделген науқастарда 5 жылдық өмір сүру деңгейі 50%-дан жоғары. Соңғы сатыларда бұл көрсеткіш төмендейді. Адамның жалпы денсаулық жағдайы және емге берген жауабы да маңызды анықтаушы факторлар болып табылады. Эндокринология маманы – аурудың гормондармен байланысын бағалау үшін алғаш жүгінетін маман. Диагноз нақтыланғаннан кейін, хирургиялық араласу қажет болса, жалпы хирургия немесе урология мамандары іске қосылады. Онкология маманы болса, емдеудің химиотерапия немесе радиотерапия бөлігін бағыттайды.

Ерте диагноз өмірді сақтап қалады.

Егер бүйрек үсті безінің обырының белгілерін сезініп жүрсеңіз, уақыт жоғалтпастан Урология маманымызға жүгініңіз.

Hisar Hospital мамандар тобы дұрыс диагноз және жеке емдеу тәсілдерімен сіздің жаныңызда.

Кездесуге жазылу үшін басыңыз.