Бүйрек қабынуы (пиелонефрит) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу жолдары

Бүйрек қабынуы дегеніміз не?

Бүйректер ағзаның ең маңызды мүшелерінің бірі болып табылады. Қандағы қалдық заттарды сүзіп тазартуға және артық сұйықтықты несеп арқылы шығаруға жауапты бүйректер сонымен қатар қан қысымын реттеу, жаңа эритроциттерді өндіру және сүйек денсаулығын сақтауда маңызды рөл атқарады. Сондықтан бүйрек денсаулығы өте маңызды. Бүйрек қабынуы – бүйрек денсаулығына қауіп төндіретін күрделі медициналық мәселе. Бүйрек қабынуы немесе басқаша айтқанда пиелонефрит – төменгі несеп жолдары деп аталатын уретра мен қуықтан бастау алатын несеп жолдары инфекциясының бір түрі. Бұл инфекцияны дұрыс емдемеу немесе кеш емдеу салдарынан инфекцияның бір немесе екі бүйрекке бірдей таралуы бүйрек қабынуына әкеп соғады.

Бүйрек қабынуы қалай пайда болады?

Бүйректер ағзадағы қалдықтардан арылу үшін несеп өндіреді. Несеп түтікшелер арқылы қуыққа, одан әрі сыртқа шығарылу үшін уретра каналына бағытталады. Бұл процесс барысында қалдықтармен бірге жүйедегі бактериялар мен микробтар да тазартылады. Кейбір жағдайларда бактериялар жоғары қарай қозғалып, уретра, қуық және несеп түтікшелерін қоса алғанда, несеп жолдарының кейбір бөліктерін зақымдауы мүмкін. Осы жерден бүйректердің біріне немесе екеуіне де өтіп, бүйрек қабынуын тудыруы мүмкін.

Бүйрек қабынуының себептеріне төменгі несеп жолдарының, яғни қуық немесе уретра инфекциясының бүйрекке қарай өршуі жатады. Бұдан бөлек, жыныс жүйесі инфекцияларының несеп жолына жақын орналасуына байланысты тасымалдануы немесе ағзаның кез келген мүшесіндегі инфекцияның қан немесе лимфа жүйесі арқылы таралуы да бүйрек қабынуын тудыруы мүмкін.

Бактериялық инфекциялар бүйрек қабынуының ең жиі кездесетін себебі болып табылады. Сирек болса да, вирустар да бүйрек қабынуына әкелуі мүмкін. Бүйрек қабынуын тудыратын ең көп таралған бактериялардың қатарына ішек таяқшасы (E. coli), proteus mirabilis, enterobacter және стафилококк жатады.

Бүйрек қабынуының себептеріне бүйрек тастары немесе несеп жолындағы бітелулер де жатады. Бұл бітелулер несеп ағынын бөгеп, бактериялардың көбеюі үшін қолайлы орта қалыптастыру арқылы қабынуға жол ашады. Ал бүйрек тастары несептің бүйректен қуыққа ағуын бөгеп, қысымды арттырады және қабынуды тудыруы мүмкін.

Бүйрек қабынуының белгілері қандай?

Бүйрек қабынуының белгілері көбінесе несеп жолдары инфекциясының белгілеріне ұқсас болғанымен, бүйрек қабынуын несеп жолдары инфекциясынан ажырататын ең маңызды белгілер – кенеттен көтерілген дене қызуы, арқаның төменгі және бүйір бөліктеріндегі ауырсыну, қалтырау және адамның кенеттен өзін нашар сезінуі. Бүйрек қабынуының басқа белгілері мыналар:

Несеп шығарған кездегі ауырсыну,

Жағымсыз иісті, қан аралас немесе лайлы несеп,

Кенеттен пайда болатын жиі несеп шығару қажеттілігі.

Сәбилерде бүйрек қабынуының белгілері көбінесе несеп шығарған кездегі мазасыздық, несеп иісі мен түсінің өзгеруі арқылы байқалуы мүмкін. Жүктілік кезіндегі бүйрек қабынуы ана үшін де, нәресте үшін де қауіпті жағдай тудыруы мүмкін. Бұл кезеңдегі гормоналды өзгерістер мен несеп жолындағы анатомиялық өзгерістер инфекция қаупін арттырады. Жүктіліктегі бүйрек қабынуының (нефрит) белгілері әдеттегі белгілермен ұқсас келеді.

Бүйрек қабынуына диагноз қалай қойылады?

Бүйрек және несеп жолдарының қабынуы шұғыл түрде анықталуы тиіс күрделі медициналық мәселе. Дұрыс диагноз қою үшін кейбір зертханалық талдаулар мен бейнелеу әдістерін қолдану қажет болуы мүмкін. Бұл әдістерді қолданудың мақсаты – бүйрек қабынуының негізгі себебін анықтап, дұрыс емдеу жоспарын құру.

Бүйрек қабынуы несеп талдауы немесе қан талдауы арқылы анықталуы мүмкін. Несеп талдауы арқылы несептегі ақ қан жасушалары, бактериялар мен нитриттердің бар-жоғын анықтап, инфекцияны табу көзделеді. Сонымен қатар, несеп егу (посев) сынамасы инфекцияны тудырған нақты бактерия түрін анықтау және тиісті антибиотикпен емдеуді белгілеу үшін қолданылады.

Қан және несеп талдауы сияқты зертханалық сынамалардан бөлек, ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ), компьютерлік томография (КТ) және магнитті-резонанстық томография (МРТ) сияқты бейнелеу әдістері де бүйрек қабынуын анықтауда қолданылады. УДЗ арқылы бүйректің көлемі, пішіні мен құрылымы көрінеді. Бұл әдіспен бүйректегі кисталар, тастар немесе құрылымдық ауытқулар анықталуы мүмкін. КТ және МРТ сияқты тереңдетілген тексерулер бүйрек тініндегі қабынуды, іріңдіктерді немесе басқа да мәселелерді егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді.

Бүйрек қабынуы қалай емделеді?

Бүйрек қабынуы дұрыс диагноз және тиісті ем арқылы бақылауға алынатын ауру. Емдеу ұзақтығы инфекцияның қаншалықты өршігеніне, ауырлығына және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты өзгеруі мүмкін.

Бүйрек қабынуын емдеуде ең алдымен инфекцияны тудырған бактерияларды жою үшін антибиотиктер қолданылады. Антибиотиктер дәрігер тарапынан инфекцияның ауырлығына және қоздырғыш бактерияға қарай тағайындалады. Антибиотикпен емдеу әдетте 7-14 күнге созылуы мүмкін. Антибиотикпен емдеудегі ең маңызды тұс – антибиотик қабылдауды бастағаннан кейін бірнеше күн ішінде белгілер азайса да, ұсынылған емдеу курсын толық аяқтау қажет. Әйтпесе, бактериялар толығымен жойылмай, антибиотикке төзімділік танытуы мүмкін. Бұл инфекцияның қайталануына әкеп соғады.

Бүйрек қабынуы өте ауыр болған немесе антибиотикпен емдеуге жауап бермеген жағдайда ауруханада емдеу қажет болуы мүмкін. Ауруханада бүйрек қабынуын емдеу барысында науқасқа тамыр ішілік антибиотиктер енгізіледі. Бұл ретте бүйрек қызметі де қатаң бақылауда болады. Бүйректегі қабыну өте өршіп кетсе, бүйректе іріңдіктердің түзілуі немесе несеп жолдарында бітелулер байқалуы мүмкін. Бұл өте күрделі мәселелер болып табылады және емдеу үшін бүйрек қабынуына ота жасау қажет болуы мүмкін.

Антибиотикпен емдеу барысында науқастың күнделікті өмірінде қолдануы тиіс емге көмекші шаралар да бар. Бұл тұрғыда ең маңызды қадамдардың бірі – көп мөлшерде су ішу. Көп су ішу ағзада несеп өндірісін арттырып, жүйедегі бактериялардың тез шығарылуына көмектеседі. Сондықтан бүйрек қабынуы диагнозы қойылған адамдарға күніне кемінде 1,5-2 литр су ішу ұсынылады. Бүйрек қабынуы тамақтану тәртібін реттеуді де талап ететін ауру. Кофеин мен алкогольді тұтынудан бас тартып, бүйрекке түсетін салмақты азайту, сондай-ақ тұз бен ақуызды шектеу де маңызды қадам болып табылады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бүйрек қабынуы емделмеген жағдайда бүйрек зақымдануы, бүйрек жеткіліксіздігі, бүйректе іріңдіктер және гипертензия сияқты күрделі денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, инфекцияның қанға таралуы (сепсис) – өршіген бүйрек қабынуы тудыратын өмірге қауіпті жағдайлардың бірі. Бүйрек қабынуы адамнан адамға жұғатын ауру емес. Несеп жолдарының инфекциялары да сол сияқты адамнан адамға жұқпайды, алайда жеке гигиенаны сақтамау (әсіресе артқы өтіс аймағындағы бактериялардың жыныс мүшелеріне өтуі) және жыныстық қатынас несеп жолдары инфекциясының қаупін арттыруы мүмкін. Несеп жолдары инфекциясының өршуі бүйрек қабынуына әкелуі мүмкін екенін ұмытпау керек. Бүйрек қабынуымен бүйрек ауруларымен айналысатын нефрология бөлімі шұғылданады. Ал урология бөлімі көбінесе несеп жолдарының инфекцияларымен айналысады. Несеп жолдары инфекциясынан күдіктеніп урология бөліміне жүгінгенде, уролог дәрігер тереңдетілген тексерулер үшін науқасты нефрология бөліміне бағыттай алады. Бүйрек қабынуының жазылу уақыты қабынудың ауырлығына және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты өзгеруі мүмкін. Бүйрек қабынуы әдетте антибиотикпен емдеу арқылы 7-14 күн ішінде жазылады. Антибиотик қабылдауды бастағаннан кейін 3-4 күн ішінде шағымдар азайғанымен, ұсынылған мерзім аяқталмай емді тоқтатуға болмайды. Ауыр түрдегі бүйрек қабынуын емдеу ұзағырақ уақыт алуы және ауруханада емдеуді қажет етуі мүмкін. Бүйрек қабынуының ең маңызды себептерінің бірі – несеп жолдарының инфекциясы. Өршіген несеп жолдары инфекциясы бүйрек қабынуына әкелуі мүмкін. Бұдан бөлек, жыныс жүйесі инфекцияларының, жыныс аймағының несеп жүйесіне жақын орналасуына байланысты жұғу және нәтижесінде инфекция тудыруы мүмкін. Ағзаның басқа мүшелеріндегі қабынудың қан немесе лимфа жүйесі арқылы тасымалдануы бүйрек қабынуына әкелуі мүмкін. Несеп жолдарының инфекциясы – бүйрек қабынуын тудыруы мүмкін мәселелердің бірі. Несеп шығарған кездегі ауырсыну мен ашу, жиі несеп шығару, несептегі жағымсыз иіс, несеп түсінің лайлы және қою түсті болуы, шап немесе бүйрек аймағындағы ауырсыну, кенеттен пайда болатын несеп шығару сезімі, жеңіл дене қызуы, несепте қан байқалуы және несеп шығарғаннан кейін де жеңілдік сезінбеу сияқты белгілер несеп жолдары инфекциясын білдіруі мүмкін. Бүйрек қабынуын емдеуде жылы компресс жасаудың инфекцияны емдеу қасиеті жоқ, алайда жылы компресс қан ағынын арттырып, бұлшықеттерді босаңсытатындықтан, бүйрек қабынуынан туындаған бүйрек ауырсынуын жеңілдетуі мүмкін. Бүйрек қабынуын тазарту, яғни қабынуды тудырған бактерияларды бүйректен шығару үшін антибиотикпен емдеу қажет. Бактериялар толығымен жойылуы үшін антибиотик қабылдауды бастағаннан кейін шағымдар азайса да, ұсынылған мерзім бойы антибиотикті қолдану керек. Антибиотикпен емдеуге қоса, көп мөлшерде су ішу өте маңызды. Көп су ішу несеп өндірісін арттырып, бактериялардың тез шығарылуына көмектеседі. Сонымен қатар, кофеин мен алкогольді тұтынудан аулақ болу, тұз бен ақуызды азайтып, бүйрекке түсетін салмақты жеңілдету де қабынуды тазартуға көмектеседі. Бактериялық инфекциялар бүйрек қабынуының ең жиі кездесетін себебі болып табылады. Сирек болса да, вирустар да бүйрек қабынуына әкелуі мүмкін. Бүйрек қабынуын тудыратын ең көп таралған бактериялардың қатарына ішек таяқшасы (E. coli), proteus mirabilis, enterobacter және стафилококк жатады.

Аутоиммундық аурулар да бүйректің қабынуына әкелетін факторлардың бірі болып саналады. Иммундық жүйенің өз тіндеріне шабуыл жасауы нәтижесінде пайда болатын аутоиммундық аурулар бүйректің зақымдануына немесе қабынуына әкелуі мүмкін.

Бүйрек тастары немесе несеп жолындағы кейбір бітелулер несеп ағынын бөгеуі мүмкін және бұл жағдай инфекция қаупін арттырады. Мұндай бітелулер бактериялардың көбеюі үшін қолайлы орта қалыптастырып, қабынуға әкелуі мүмкін.

Шап саңырауқұлағын (дерматофития) емдеу үшін дұрыс диагноз және тиімді емдеу жоспары өте маңызды. Егер сізде белгілер болса, уақыт жоғалтпай дерматолог дәрігерге жүгінуіңіз керек. Hisar Hospital Дерматология бөлімінің мамандары шап саңырауқұлағы және басқа да тері инфекцияларын анықтау мен емдеуде сізге көмектесуге дайын. Қосымша ақпарат алу немесе қабылдауға жазылу үшін Hisar Hospital Дерматология клиникасымен байланыса аласыз.