Балаларда краниосиностоз (бас пішінінің бұзылуы): не екенін, себептерін, белгілерін және емдеу әдістерін білу

Нәрестенің бас сүйегі күшті тіндер арқылы бір-бірімен байланысқан бірнеше сүйектен және осы сүйектер арасындағы саңылаулардан тұрады. Бұл қосымша саңылаулар нәрестенің миының өсуіне қажетті кеңістікті қамтамасыз етеді. Шамамен 2 жаста нәрестенің бас сүйегі сүйектері біртіндеп қосыла бастайды, ал саңылаулар сүйекке айналады. Алайда кейбір нәрестелерде бас сүйегі сүйектерінің қосылуы тым ерте жүреді. Бұл ерте қосылу денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін жағдай болып табылады.

Краниосиностоз (бас пішінінің бұзылуы) дегеніміз не?

Жаңа туған нәрестелердің бас сүйегі бір-бірімен байланыста болатын бірнеше шеміршектен тұрады. Бұл бас шеміршектерінің арасында әдетте белгілі бір саңылаулар болады, ал уақыт өте келе бұл саңылаулар жабылады. Шеміршектердің жабылуы орта есеппен 2 жасқа дейін жалғасады. Бас сүйегінің шеміршектері қажетінен ерте бірікісе, бас пішінінің бұзылуы пайда болуы мүмкін. Бұл бұзылысты краниосиностоз деп атайды. Нәрестеде саңылаулардың бірі немесе бірнешеуі тым ерте жабылғанда краниосиностоз пайда болады. Краниосиностоз нәрестелік кезеңде кездесетін ақау болып табылады. Шеміршектер арасындағы саңылаулар нәрестенің миы өскен сайын бас сүйегінің де өсуін қамтамасыз етеді. Саңылаулар жабылып, бас шеміршектері тым ерте қосылғанда, бұл аймақта бас сүйегінің өсуі тоқтайды. Ми қалыпты көлемге жеткенде бас сүйегі уақыт өте келе қалыптан тыс көрініске ие болады. Алайда шеміршектердің көбі ерте жабылса, бас ішінде қысымның артуы сияқты ауыр жағдайлар туындауы да мүмкін. Краниосиностоздың 4 түрі бар. Бұл түрлер мыналар:

Сагиттал синостоз: Бастың төбесінде орналасқан және алдыңнан артқа қарай созылатын тігіс (бас сүйегі сүйектерінің қосылу аймақтары) ерте жабылғанда пайда болады. Краниосиностоздың кең таралған түрі болып табылады. Нәрестенің бас сүйегінің тарырақ болуына себеп болады. Бас сүйегі артқа қарай ұзын, ал бүйірлеріне қарай тар көрініске ие болады.

Коронал синостоз: Маңдай аймағындағы тігістің ерте жабылуы. Зардап шеккен жақта қасы мен маңдайы жазықтау болып келеді. Зардап шеккен жақта тек маңдай ғана емес, көздің құрылымы да әртүрлі көрінуі мүмкін.

Метопиялық синостоз: Нәрестенің алдыңғы фонтанелінен мұрнына дейін созылатын метопиялық тігіс ерте жабылғанда пайда болады. Маңдайдан мұрынға дейін созылатын томпаюға себеп болуы мүмкін, сондай-ақ көздің бір-біріне тым жақын орналасуына да әкелуі мүмкін.

Ламбдоидты синостоз: Бастың артқы бөлігі бойымен созылатын ламбдоидты тігістің ерте жабылуына байланысты пайда болады. Басқа түрлерге қарағанда сирек кездеседі. Бастың бір бөлігінің тегісірек көрінуіне және құлақтардың тең орналаспауына себеп болуы мүмкін.

Краниосиностоздың (бас пішінінің бұзылуы) белгілері қандай?

Бас сүйегінің шеміршектері тым ерте қосылатын жерлерде нәрестенің басы өсуін тоқтатуы мүмкін. Шеміршектер қосылмайтын басқа аймақтарда нәрестенің басы өсуін жалғастырады. Осының салдарынан краниосиностозы бар нәрестелердің бас сүйегі әдетте асимметриялы көрініске ие болады. Алайда нәрестеде тым ерте жабылатын бірнеше шеміршек болса, миға өсуге жеткілікті кеңістік болмауы мүмкін. Нәтижесінде бұл нәрестелерде бас ішінде қысымның артуы болуы мүмкін. Краниосиностозы бар нәрестелерде байқалатын белгілер мыналар:

Фонтанельдің ісінуі

Қалыптан тыс ұзақ ұйқы

Бас аймағындағы тамырлардың айқын көрінуі

Қатты дауыспен жылау

Атқылаған түрдегі құсу

Бас шеңберінің ұлғаюы

Даму кешігуі

Краниосиностоздың (бас пішінінің бұзылуы) себептері қандай?

Нәрестелердің көбінде краниосиностоздың себебі толық анық емес. Кейбір жағдайларда краниосиностоз Апер синдромы, Карпентер синдромы, Крузон синдромы, Пфайфер синдромы және Сеэтр-Хотцен сияқты генетикалық ауытқулар салдарынан пайда болуы мүмкін. Бірақ краниосиностозы бар нәрестелердің көбінде генетикалық синдром болмайды. Сонымен бірге краниосиностоздың анасының қоршаған орта факторларына, жеген тағамдарына, алкоголь мен темекі тұтынуына, жүктілік кезінде қабылдаған дәрі-дәрмектеріне байланысты дамитыны болжанады.

Краниосиностоздың (бас пішінінің бұзылуы) диагнозы қалай қойылады, қалай анықталады?

Жүктілік кезінде жүргізілетін күнделікті ультрадыбыстық тексеру барысында краниосиностоз анықталуы мүмкін, дегенмен бұл үдеріс көбінесе туғаннан кейін бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Туғаннан кейінгі дәрігер жүргізетін физикалық тексерулер кезінде бұл жағдайды анықтау оңайырақ болады. Бас шеңберін күнделікті өлшеу арқылы да үдеріс жеделдетілуі мүмкін. Егер бас шеңбері қажетінен үлкен болса, дәрігер бақылау үшін кейбір зерттеулерді тағайындауы мүмкін. Рентген және компьютерлік томография сүйектер мен шеміршектерді бейнелеуді жеңілдетеді және бұзылыстарды анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге қажет болған жағдайда генетикалық тестілеулер мен қан анализдері қажет болуы мүмкін. Емді мүмкіндігінше тез бастау тұрақты зақымға жол бермеу үшін өте маңызды. Сондықтан қысқа мерзімде және ерте диагноз қою емді жеделдетуге көмектеседі. Диагнозды және емді кешіктірген жағдайда тұрақты зақымдар туындауы мүмкін. Әдетте краниосиностоздың алғашқы белгісі бас сүйегінің қалыптан тыс пішіні болып табылады. Генетикалық тестілер бұл диагнозды растау үшін қолданылмайды. Оларды қолдану себептері бас пішінінің бұзылуына себеп болатын генетикалық синдромның бар-жоғын зерттеу болып табылады.

Краниосиностоз (бас пішінінің бұзылуы) операциясы қалай жасалады?

Егер нәрестенің туылуынан кейін краниосиностоз диагнозы қойылса және ол жеңіл дәрежеде болмаса, мүмкіндігінше тез арада операция ұсынылады. Операцияның ерте ұсынылуының себебі — сүйектердің дұрыс орналастырылуы үшін жеткілікті жұмсақ және икемді болуы. Краниосиностоз операциясының мақсаты дұрыс қосылмаған сүйектердің миға түсіретін қысымын азайту және сол кезде физикалық көрінісін түзету болып табылады. Хирургтар краниосиностоз операциясының екі түрін жасай алады. Краниосиностоз операциясының түрлері мыналар:

Ашық хирургия: Ашық хирургия — хирургтың нәрестенің бас терісінде кесік жасайтын ашық операция. Хирург ашылған кесік арқылы бас сүйегінің сүйектерін дөңгелек пішінге келтіреді. Хирург қосылған тігіс маңындағы бас сүйегі бөліктерін алып тастайды және миның өсуі үшін орын ашып, оны қайта пішіндейді. Ашық операция алты сағатқа дейін созылуы мүмкін, және әдетте операция кезінде қан жоғалтудан қан құю қажет болуы мүмкін. Хирург операцияны аяқтағаннан кейін нәресте бір түнді қарқынды терапия бөлімінде жақын бақылауда болуы керек. Көптеген балалар операциядан бір күн кейін қалыпты ауруханалық палатаға көшіріледі. Ашық хирургиямен пішіндеу әдетте 6 айлықтан үлкен нәрестелерге ұсынылады. Себебі сүйектер қозғалтуға болатындай икемді, бірақ жаңа пішінін сақтайтындай қалың болады.

Жабық эндоскопиялық араласу: Эндоскопиялық краниосиностоз хирургиясы краниосиностоз емі үшін аз инвазивті балама ұсынады. Ашық хирургиядан кішірек және тек медициналық аспаптардың кіре алатындай өлшемдегі кесіктер бас терісінде ашылады. Осы кесіктер арқылы бейнелеу және сүйектерді қозғау үшін эндоскоп түтігі енгізіледі. Хирург осы түтікті пайдалана отырып сүйектерді қозғай алады. Әсіресе 2-4 айлық кезеңде нәрестелердің сүйектері эндоскоппен қозғалуға жеткілікті жұмсақ болғанда осы әдіске жүгінеді. Бірақ нәрестелердің осы кезеңдегі сүйектері өсуін жалғастыратындықтан, бір уақыт бойы медициналық каска кию қажет болуы мүмкін.

Балаларда краниосиностоз (бас пішінінің бұзылуы) туралы жиі қойылатын сұрақтар

Жаңа туған нәрестенің бас сүйегі туу жолынан өтуге мүмкіндік беретін, қозғалмалы бірнеше жұмсақ сүйек тақтайшасынан тұрады. Туғаннан кейін уақыт өте келе бұл сүйектер өсе келе бір-бірімен қосылады. Педиатриялық краниосиностозда нәрестенің бас сүйегі сүйектері тым ерте қосылады, бұл жағдай ми өсуін шектеуі және бас пішінінің қалыптан тыс болуына әкелуі мүмкін. Краниосиностоздың емі әдетте миға түсетін кез келген қысымды азайту және миға өсуге мүмкіндік беру үшін операцияны қажет етеді. Краниосиностоз операциясын жасау үшін ең жақсы уақыт әдетте нәресте 1 жасқа толғанға дейін. Себебі нәрестелердің бас сүйегіндегі сүйектер әлі жұмсақ және пішіндеу оңайырақ болады. Краниосиностоздың ауыр жағдайы бар нәрестелер үшін 1 айлығында операция ұсынылуы мүмкін. Жеңіл және операцияны қажет етпейтін краниосиностоз жағдайлары да бар. Краниосиностоз емделмесе, бас ішіндегі қысымның артуы және ми дамуының тежелуімен бірге мынадай жағдайларға себеп болуы мүмкін:

Даму бұзылысы

Ақыл-ой кемістігі

Соқырлық

Құрысу (ұстама)

Жеңіл краниосиностозы бар нәрестелердің операцияға сирек мұқтаж болуы мүмкін. Бұл жағдайда медициналық каска нәрестенің ми дамуына көмектесіп, бас сүйегінің пішінін түзете алады. Тек операциядан басқа, эндоскопиялық араласудан кейін де нәрестенің бас сүйегін пішіндеуге көмектесетін каска кию қажет болуы мүмкін. Хирург бас пішінінің емге қаншалықты тез жауап беретініне байланысты каска емінің ұзақтығын анықтайды. Емге арналған екі түрлі операция бар. Бұл операциялар ашық хирургия немесе эндоскопиялық түрде жүргізілуі мүмкін. Операциядан тыс пішіндеуші каска қолдану да орынды деп саналуы мүмкін. Бас пішінінің бұзылуы әдетте бала дәрігерінің күнделікті тексеруі кезінде байқалады. Бұл жағдайға күдік туындағанда, зерттеулер жүргізу үшін ми және жүйке хирургы маманына жолдама берілуі мүмкін. Hisar Hospital Intercontinental ми және жүйке хирургиясы мамандары краниосиностоз операцияларын табысты жүргізеді. Краниосиностоздың тудыруы мүмкін мәселелер нәрестенің бар краниосиностоз түріне және оның қаншалықты ауыр екеніне байланысты өзгереді. Краниосиностоздың көп жағдайы емделеді және ұзақ мерзімді асқынуларға әкелмейді. Алайда емделмеген ауыр краниосиностоз нәрестенің ми өсуіне және дамуына теріс әсер етуі мүмкін. Краниосиностоз емделмеген жағдайда бас және бет ауытқулары, даму кідірістері және ақыл-ой кемістігі тұрақты түрде дамуы мүмкін. Нәрестенің басы жиі бір жаққа бұрылып тұрса, басының сол жағында тегіс нүктелер пайда болуы мүмкін. Алайда нәрестелердің бас пішіні неғұрлым тегіс болуы үшін дәлелденген ұйықтау тәсілі жоқ. Краниосиностоз ерте анықталуы қажет жағдай. Диагноз қою үшін күнделікті тексерулерді жүргізетін дәрігердің өз саласында маман болуы өте маңызды. Hisar Hospital Intercontinental маман дәрігерлер мен хирургтар командасымен краниосиностоздың диагнозы мен емінде маңызды орынға ие. Бізбен байланысқа шығып, қабылдауға жазыла аласыз және нәрестеңіздің қажетті тексерулерін жүргізе аласыз.