Көктемгі аллергия дегеніміз не?

Көктемгі аллергия — көктем айларында ауадағы тозаң мөлшері мен түрінің артуына байланысты, ең алдымен мұрында, сондай-ақ көздерде, бетте және теріде байқалатын кейбір аллергиялық белгілерге берілетін жалпы аллергиялық ауру диагнозы.

Көктемгі аллергия неліктен пайда болады?

Көктемгі аллергия иммундық жүйенің тозаңды зиянды деп қабылдап, оған қарсы антиденелер өндіруі салдарынан пайда болады. Осылайша тозаңдар немесе басқа аллергендер иммундық жүйенің жадында зиянды ретінде тіркеледі. Антидене иммундық жүйеде бір рет өндірілгеннен кейін, ағзаның сол тозаңмен немесе тозаң топтарымен әр кездесуінде «гистамин» деп аталатын зат автоматты түрде өндіріледі және аллергиялық ауру белгілері пайда болады. Сезімтал адам қанша көп аллергенмен кездессе, ағзаның оған беретін реакциясы, яғни бөлінетін гистамин мөлшері соншалық көп болады және көктемгі аллергия ауру белгілері ауыр әрі ұзақ уақыт өтеді.

Көктемгі аллергияның қандай түрлері бар?

Көктем мезгілінде атмосферада және біз дем алатын ауада тозаңның көптеген түрі болады. Көктемгі аллергияның әсер ететін аймағы мен мүшесіне байланысты әртүрлі көктемгі аллергия түрлері байқалады. Негізгілері: Шөп қызбасы (аллергиялық мұрын қабынуы = аллергиялық ринит), аллергиялық демікпе, аллергиялық дерматит (тері аллергиялары), аллергиялық конъюнктивит, тағамдық аллергиялар.

Көктемгі аллергия белгілері негізінен көктем және күзгі маусымда байқалғанымен, жыл бойы тозаң бөлуі мүмкін кейбір аллергендер мен тозаңнан басқа үй шаңы кенелері және үй жануарының эпителийі аллергиясына байланысты аллергиялық ринит жыл бойы да байқалуы мүмкін. Сондықтан жалпы алғанда екі топқа бөлінеді.

1. Маусымдық аллергиялық ринит (МАР): Науқаста түшкіру, мұрынның бітелуі, мұрын қышынуы және мұрыннан ағу әсіресе тозаң маусымында байқалады. Бұл аллергия түріне шөптердің, ағаштардың, гүлдердің тозаңдары, көгерген саңырауқұлақтар сияқты сыртқы орта аллергендері себеп болады.

2. Перенниалды аллергиялық ринит (ПАР): Науқаста жыл бойы аллергиялық белгілер жалғасады. Үй шаңы кенелері, тарақандар және үй жануарларының жүні, сондай-ақ тозаң тобына жататын кейбір саңырауқұлақ спорлары себепші ретінде қабылданады.

Көктемгі аллергия белгілері қандай?

Көктемгі аллергия белгілерін ең көп мұрында көрсетеді. Мұрында байқалатын аллергиялық белгілерді жалпы «шөп қызбасы» немесе «аллергиялық ринит, яғни мұрын суығы» деп атайды. Шөп қызбасы бар адамдардың негізгі шағымдары: мөлдір түсті мұрыннан ағу, мұрынның бітелуі, жиі және қатарынан түшкіру, мұрын-жұтқыншақтан ағу, жөтел, кейде синусит тәрізді бас ауырулары, көздің суланып қызаруы, сондай-ақ кейбір сезімтал адамдарда байқалуы мүмкін терінің жалпы қышынуы.

Аллергия қоғамның шамамен %10 - %25 ін әсер ететін ауру. Аллергия кезінде мұрыннан қатты ағу, мұрынның бітелуі де болатындықтан, түнде мұрыннан тыныс алу қиындығына байланысты ұйқы сапасы төмендейді. Мұрынның бітелуі көз астында қара көгеруге де себеп болады. Аллергиясы бар адамдар қалыпты адамдарға қарағанда жиі синусит, орта құлақ инфекциялары және демікпе сияқты аурулармен кездеседі.

Аллергия тестін қалай жасайды? Қандай аллергиялар анықталуы мүмкін?

Көктемгі аллергия белгілері бар барлық науқастарға аллергия тесті жасау ұсынылады. Бұл адамдардың аллергия терісіне prick-тест жасатуы нәтижесінде аллергияның бар-жоғы және неге қарсы аллергиясы бар екені оңай анықталады. Аллергия терісіне prick-тест жасалмайтын кейбір науқастарда қанда жасалатын «Спецификалық IgE аллергия тесті» арқылы да аллергия диагнозы оңай қойылады.

Тері арқылы жасалатын prick-тесттер тыныс жолдары арқылы қабылданатын аллергендерді (тозаңдар, акарлар, саңырауқұлақтар, үй жануарлары аллергендері және т.б.), тағамдарды, дәрі-дәрмектерді, ара уын себеп болған клиникалық белгілерді растау үшін жасалады. IgE-аралық аллергиялық реакцияларға себеп болатын аллергендерді анықтауда негізгі диагностикалық әдіс ретінде қабылданады. Тері тесттері жасалғаннан кейін 15 минуттан соң бағаланады. Оң реакцияларда >3 мм-ден жоғары ісіну пайда болады. Тері тесттеріндегі оң нәтижелер аллергенге сезімталдықты көрсетеді.

Көктемгі аллергиядан сақтану үшін қандай шаралар қабылдауға болады?

Тозаңдар тәулiктің әр түрлі уақытында әртүрлі мөлшерде ауада болады. Тозаң концентрациясы ауа-райы жаңбырлы болса аз, желді және күнді болса көп болады. Таңғы сағаттарда тозаң концентрациясы едәуір жоғары болады. Осы себептерге байланысты аллергиясы бар адамдар желді және күнді күндерде сыртта көп болмауы, сол уақытта көзілдірік тағып көздерін қорғауы және мүмкіндігінше ауыз бен мұрынды жауып жүруі керек. Тозаңға сезімтал адамдар үйге келгенде киімдерін басқа бөлмеде шешуі керек, шашта көп тозаң жиналатындықтан шашын және мүмкіндігінше душ қабылдап, бүкіл денесіндегі тозаңды барынша азайтуы керек. Әсіресе сыртқы ортадан әр жабық ортаға кіргеннен кейін мүмкіндігінше қысқа уақыт ішінде ауыз, мұрын және бетті сумен жуу ұсынылады. Тозаң сыртта көп кездескенімен, үй ішінде де болуы мүмкін. Тозаңнан сақтану шараларын үй ішінде де қабылдау ұсынылады. Кір және сүлгілер сыртта емес, үй ішінде кептірілуі керек.

Көктемгі аллергияны емдеу бар ма?

Барлық аллергияларда болғандай, тозаң аллергиясында да ең дұрыс емдеу және сақтану тәсілі — аллергеннен сақтану, бірақ бұл әрдайым қамтамасыз етіле бермейді және жеткіліксіз болады. Аллергеннен сақтану жеткіліксіз болған кезде аллергия белгілерінің ауырлығы мен ұзақтығына қарай дәрілік ем қажет болады. Әрбір науқастың аллергенге беретін реакциясы әртүрлі болғандықтан және аллерген қарқыны күннен күнге өзгеруі мүмкін болғандықтан, әр науқасқа әртүрлі емдеу қолданылады. Мұрыннан ағуы мен бітелуі көп науқасқа антигистаминдік деп атайтын, гистамин бөлінуін тежейтін дәрілер беру дұрысырақ болады. Осы емдеулерге қарамастан науқаста ауыр аллергия белгілері жалғасса, кортизонды кейбір дәрілер де қолданылуы мүмкін. Ең тиімдісі — аллергия және иммунология мамандарына немесе құлақ-мұрын-тамақ мамандарына қаралып, олардың ұсынған нысанында және мерзімінде дәрі қолдану.

Тозаңнан сақтану шаралары мен аллергияға қарсы дәрілерге қарамастан, кейбір науқастарда мұрынның қатты бітелуі байқалып, мұрын конхалары тым ұлғайып, мұрыннан тыныс алу мүмкін болмай қалады. Бұл жағдайда конха деп аталатын мұрын ішіндегі ет тіндерін азайту операциялары қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар радиожиілік емімен конхаларды азайту да қолданылуы мүмкін.

Аллергиядағы тағы бір емдеу әдісі — «Егу емі», яғни «иммунотерапия». Егу емінің әрі емдік, әрі сақтандырушы қасиеті бар. Егу емінің орташа ұзақтығы 3-5 жыл. Егу емі негізінен аллергиялық ринит (мұрын қабынуы), аллергиялық демікпе және араға аллергиясы бар науқастарға қолданылады. Тері тесті және қан тесті арқылы көрсетілген аллерген заттан науқаста шағымдар туындатқандарға, аллергеннен сақтану және дәрілік емнен жеткілікті пайда көрмеген адамдарға, адамның ұзақ мерзімді дәрі қабылдағысы келмейтіндігіне және дәрілердің жанама әсерлерін көп байқаған адамдарға егу емі қолданылуы мүмкін. Емге бейімделмеген науқастарға, 5 жасқа дейінгі балаларға, ауыр демікпесі бар науқастарға, қатерлі ісік, иммундық жүйе аурулары, психологиялық бұзылыс, ауыр гипертония және жүрек ауруы болған жағдайда егу емі ұсынылмайды.

Аллергияға қарсы өсімдік негізіндегі емдеу әдісі бар ма?

Аллергиялық ауруда бірінші емдеу тәсілі және ережесі — аллерген аталатын және аллергиялық ауру туғызатын факторлардан толық аулақ болу. Сақтанғанына қарамастан аллергиялық ауру белгілері байқалғандарға дәрілік емдеу ұсынылады. Көктемгі аллергия үшін ауруды емдейтін өсімдік негізіндегі емдеу әдістері толық болмаса да, әсіресе аллергиялық жөтел шағымдарын жою және аллергиялық мұрын қабынуы бар науқастарда мұрын шағымдарын азайту үшін кейбір өсімдік негізіндегі қолдаушы өнімдерді қолдануға болады. Олардың арасында: айва шайы, эхинацея шайы, апельсин шайы, итмұрын шайы, балды сүт, пекмез, ихламур (липа) шайы, зімбір, шалфей шайы және кейбір өсімдік қоспалы тамақ пастилкалары ұсынылуы мүмкін. Сонымен қатар цитрус жемістері, жеміс және көкөніс тұтынуы, сондай-ақ тұрақты тамақтану мен ұйқы да ағзаның иммундық жүйесін реттеуші рөлін атқарады.

Көктемгі аллергиясы бар жүкті әйелдер не істеуі керек?

Күнделікті өмірге жағымсыз әсер ететін көктемгі аллергиялар жүктілік кезеңінде жиі кездесетін мәселелердің басында тұр. Жүкті әйелдер осы кезеңде шаң мен тозаңнан өзін қорғау үшін түрлі шаралар қабылдауы керек. Белгілердің пайда болуындағы ең маңызды фактор — аллергиялық жаратылысы бар болашақ ананың аллерген затпен ұзақ уақыт кездесуі. Әсіресе көктем айларында гүл тозаңдары мен ұшып жүрген тозаңдар аллергиялық шабуылдардың артуына себеп болуы мүмкін. Тозаңдар атмосфераға таралып, ауыз, мұрын, көз және өкпеге дейін жетеді. Әсіресе желді ауа райында тозаңдар ауада көбірек таралғандықтан, болашақ аналардың шағымдары да артады.

Тозаң концентрациясы ауа-райы жаңбырлы болса аз, желді және күнді болса көп болады. Таңғы сағаттарда тозаң концентрациясы едәуір жоғары болады. Осы себептерге байланысты тозаң аллергиясы бар жүкті әйелдер желді және күнді күндерде және таңғы сағаттарда сыртта көп болмауы, сол уақытта көзілдірік тағып көздерін қорғауы және мүмкіндігінше ауыз бен мұрынды жауып жүруі керек. Тозаңға сезімтал бұл адамдар үйге келгенде киімдерін шешуі керек, шашта көп тозаң жиналатындықтан шашын және мүмкіндігінше душ қабылдап, бүкіл денесіндегі тозаңды барынша азайтуы керек. Әсіресе сыртқы ортадан әр жабық ортаға кіргеннен кейін мүмкіндігінше қысқа уақыт ішінде ауыз, мұрын және бетті сумен жуулары ұсынылады. Үй ішінде де аз мөлшерде тозаң болуы заңды. Сондықтан үй ішінде немесе жабық ортада антиаллергиялық ауа тазартқыштарды пайдалану ұсынылады. Кір және сүлгілер сыртта емес, үй ішінде кептірілуі керек. Автомобиль және үй кондиционерлерінің сүзгілері тұрақты түрде тазаланса, жүкті адамдардың шағымдары азырақ болады.